Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie kluczowe zmiany planuje się w organizacji nauczania w polskich szkołach podstawowych?
- Jakie nowe przedmioty i zmiany w programie nauczania wprowadza nowe rozporządzenie?
- W jaki sposób MEN zamierza zwiększyć elastyczność szkolnych programów nauczania?
- Jakie znaczenie ma nowy przedmiot edukacja obywatelska w kontekście programowym?
- Jakie nowe podejście jest planowane w szkołach specjalnych w Polsce?
- Jakie wyzwania i szanse wiążą się z wdrażaniem tych reform w polskim systemie edukacji?
Dokument, ściśle powiązany z projektowaną nową podstawą programową kształcenia ogólnego, zapowiada jednak jedną z najpoważniejszych reform organizacji nauczania w szkole podstawowej od wielu lat. Zmiany obejmują nie tylko rozkład godzin i strukturę przedmiotów, ale także sposób uczenia – wyraźnie przesuwając akcent z przekazywania wiedzy na jej praktyczne zastosowanie.
Spójność z nową podstawą programową
Projekt rozporządzenia dotyczący ramowych planów nauczania jest procedowany równolegle z projektem nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. MEN podkreśla, że oba dokumenty są ze sobą w pełni kompatybilne: zmiany w liczbie godzin, strukturze przedmiotów i organizacji pracy szkoły mają umożliwić realizację nowych celów kształcenia i wymagań szczegółowych.
Nowe ramowe plany obejmują szkoły podstawowe dla dzieci i młodzieży (w tym szkoły specjalne), oddziały przysposabiające do pracy w klasach VII i VIII oraz szkoły podstawowe dla dorosłych – zarówno w trybie stacjonarnym, jak i zaocznym. Skala reformy jest więc szeroka, a jej wdrażanie zostało rozpisane na kilka lat.
Przyroda zamiast „rozsypanych” nauk
Jedną z najbardziej widocznych zmian jest nowa organizacja nauczania przedmiotów przyrodniczych. W klasach IV–VI szkoły podstawowej wprowadzony zostaje przedmiot zintegrowany – przyroda – realizowany w wymiarze trzech godzin tygodniowo w każdej klasie. Oznacza to rezygnację z odrębnego nauczania geografii i biologii w klasach V i VI.
W klasach VII i VIII uczniowie wrócą do nauczania przedmiotowego, jednak w zmienionym układzie godzin. Geografia i biologia będą realizowane po dwie godziny tygodniowo w klasie VII i po jednej godzinie w klasie VIII, natomiast chemia i fizyka – po jednej godzinie w klasie VII i po dwie w klasie VIII. W efekcie każdy z tych przedmiotów będzie miał łącznie trzy godziny w całym drugim etapie edukacyjnym.
Choć w przypadku poszczególnych przedmiotów oznacza to zmniejszenie liczby godzin w pięcioletnim cyklu nauczania (biologia i geografia – z pięciu do trzech godzin, chemia i fizyka – z czterech do trzech), to łączna liczba godzin przedmiotów przyrodniczych wzrośnie – z 20 do 24 godzin. MEN argumentuje, że integracja treści w klasach IV–VI ma sprzyjać całościowemu rozumieniu zjawisk, rozwijaniu myślenia przyczynowo-skutkowego i lepszemu przygotowaniu uczniów do mierzenia się z wyzwaniami współczesnego świata.
Nie bez znaczenia jest również aspekt organizacyjny: część zajęć z przyrody ma być realizowana w co najmniej dwugodzinnych blokach, co ma ułatwić pracę metodą projektów i doświadczeń.
Czytaj więcej
W najbliższych miesiącach informacje o założeniach reformy mają dotrzeć do tysięcy nauczycieli w całym kraju. Jak podkreślają przedstawiciele MEN,...
Edukacja obywatelska zamiast WOS-u
Drugą symboliczną zmianą jest zastąpienie wiedzy o społeczeństwie nowym przedmiotem – edukacją obywatelską. Będzie on realizowany w klasach VI i VII szkoły podstawowej w wymiarze jednej godziny tygodniowo, czyli łącznie dwóch godzin na drugim etapie edukacyjnym – dokładnie tyle, ile obecnie przewidziano dla WOS-u.
Zmiana nazwy nie jest jednak czysto kosmetyczna. Nowy przedmiot ma kłaść większy nacisk na rozwój umiejętności krytycznego myślenia, pracy zespołowej i podejmowania decyzji, a także na przygotowanie uczniów do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym. MEN zapowiada odejście od encyklopedycznego przekazu wiedzy na rzecz kształtowania postaw, poczucia sprawczości i odpowiedzialności za dobro wspólne.
Analogiczne zmiany dotyczą oddziałów przysposabiających do pracy oraz szkół podstawowych dla dorosłych – zarówno stacjonarnych, jak i zaocznych – gdzie edukacja obywatelska zastąpi dotychczasowy WOS w niezmienionym wymiarze godzin.
Zajęcia praktyczno-techniczne: powrót do „uczenia się przez działanie”
Duże emocje budzi również likwidacja przedmiotu technika i wprowadzenie w jego miejsce zajęć praktyczno-technicznych. Nowy przedmiot będzie realizowany w klasach IV–VI w wymiarze dwóch godzin tygodniowo w każdej klasie, czyli łącznie sześciu godzin – dwukrotnie więcej niż obecnie.
Zgodnie z założeniami MEN zajęcia te mają koncentrować się na praktycznych umiejętnościach, myśleniu projektowym i realizacji własnych przedsięwzięć przez uczniów. Przewidziano ścisłą integrację wiedzy z różnych dziedzin oraz obowiązek organizowania części zajęć w dwugodzinnych blokach, co ma sprzyjać pracy warsztatowej i projektowej.
Resort podkreśla, że nowa formuła ma budować u uczniów poczucie sprawczości, samodzielności oraz odpowiedzialności – także w kontekście środowiskowym – i lepiej przygotowywać ich do codziennego funkcjonowania.
Czytaj więcej
Stanowisko MEN od początku jest dość jednoznaczne: jeśli edukacja zdrowotna ma mieć realny wpływ na młodych ludzi, powinna być obowiązkowa.
Więcej autonomii dla dyrektorów
Istotną zmianą jest również zwiększenie liczby godzin do dyspozycji dyrektora szkoły w klasach IV–VIII – z czterech do sześciu godzin w całym drugim etapie edukacyjnym. Godziny te będzie można przeznaczać nie tylko na zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, ale także na wzmacnianie tzw. kompetencji fundamentalnych: językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych.
MEN podkreśla, że rozwiązanie to ma umożliwić szkołom bardziej elastyczne reagowanie na realne potrzeby uczniów i lokalnych społeczności. Zmiana ta dotyczy jednak wyłącznie „zwykłych” szkół podstawowych – nie obejmuje szkół specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym ani szkół dla dorosłych.
Wychowawca i bezpieczeństwo
Projekt wprowadza również obowiązek realizowania w klasach IV–VIII co najmniej jednej godziny miesięcznie zajęć z wychowawcą poświęconych tematyce bezpieczeństwa. Chodzi zarówno o zagrożenia czasu pokoju, jak i sytuacje kryzysowe czy wojenne, a także o kształtowanie postaw proobronnych i umiejętności właściwego reagowania.
Jednocześnie z rozporządzenia znika dotychczasowy szczegółowy katalog tematów godzin wychowawczych – ich zakres ma wynikać bezpośrednio z nowej podstawy programowej, która uwzględnia m.in. problemy społeczne oraz naukę udzielania pierwszej pomocy.
Czytaj więcej
- Wprowadzamy zasady, które nie są dziś określone: ubiór, który szanuje normy społeczne i bezpieczeństwa - powiedziała ministra edukacji Barbara No...
Tydzień projektowy – szkoła w innym rytmie
Najbardziej innowacyjnym elementem reformy jest wprowadzenie tzw. tygodnia projektowego. W każdym roku szkolnym w klasach IV–VIII – z wyjątkiem szkoły podstawowej dla dorosłych – przez pięć dni uczniowie będą realizować grupowe, międzyprzedmiotowe projekty edukacyjne.
Tydzień projektowy ma być szczególną formą realizacji zajęć edukacyjnych, a nie dodatkiem do „normalnych” lekcji. Projekty będą obejmowały wybór tematu, określenie celów, zaplanowanie i wykonanie działań oraz publiczną prezentację rezultatów. MEN pozostawia szkołom dużą swobodę w wyborze terminu i sposobu organizacji, zastrzegając jedynie, że we wszystkich oddziałach klas IV–VIII danej szkoły tydzień projektowy powinien odbywać się w tym samym czasie.
Z zajęć wyłączone zostaną m.in. wychowanie fizyczne, edukacja zdrowotna, religia lub etyka oraz zajęcia rewalidacyjne i pomoc psychologiczno-pedagogiczna – one będą realizowane zgodnie z planem.
Szkoły specjalne: funkcjonalne podejście
W przypadku szkół podstawowych specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym projekt przewiduje istotne zmiany strukturalne. Zamiast czterech dotychczasowych bloków zajęć wprowadzonych zostaje sześć wyodrębnionych obszarów edukacyjnych, m.in. edukacja środowiskowa, społeczna, osobista i zdrowotna.
Nowe rozwiązania odwołują się do modelu biopsychospołecznego oraz Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania (ICF), kładąc nacisk na funkcjonalność i realne potrzeby uczniów.
Harmonogram i okres przejściowy
Reforma będzie wdrażana stopniowo. Nowe ramowe plany nauczania zaczną obowiązywać od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej oraz we wszystkich klasach szkół specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. W pełnym zakresie – we wszystkich klasach IV–VIII – zmiany zostaną wdrożone dopiero od roku szkolnego 2030/2031.
Do tego czasu w klasach objętych okresem przejściowym nadal będą obowiązywać dotychczasowe ramowe plany nauczania, aż do zakończenia cyklu kształcenia.
Czytaj więcej
Nauczyciel w Polsce pracuje co najmniej 40 godzin tygodniowo. Mając dużo godzin ponadwymiarowych, część z nich wpadła w drugi próg podatkowy.
Reformowanie szkoły – szansa i ryzyko
Projekt MEN wyraźnie pokazuje kierunek zmian: mniej encyklopedycznej wiedzy, więcej integracji, praktyki i współpracy. Dla jednych to długo oczekiwany zwrot ku nowoczesnej edukacji, dla innych – ryzykowny eksperyment wymagający doskonałego przygotowania nauczycieli i szkół. Skala proponowanych zmian jest na tyle duża, że ich powodzenie będzie zależeć nie tylko od zapisów rozporządzenia, lecz przede wszystkim od warunków ich wdrażania w codziennej pracy szkoły.
