Bliskich pensjonariusza należy powiadomić o opłatach

Prezydent miasta wydał decyzję nakładającą na Annę M. obowiązek uiszczenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej (DPS) w wysokości 5 200 zł. Za pobyt w DPS wnosi się opłatę w wysokości 70 proc. emerytury. Początkowo była to kwota 292,60 zł miesięcznie, a następnie wzrosła do 334,82 zł. Nie pokrywała ona jednak w całości kosztów pobytu. Pozostałą kwotę dopłacało miasto.

Władze miasta uznały, że za pobyt pensjonariusza DPS powinny płacić jego córki, w tym Anna M. Ta jednak odwołała się do samorządowego kolegium odwoławczego (SKO). W skardze podniosła, że od 2010 r. nie ma żadnych dochodów, a od 28 stycznia 2011 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto z ojcem nie łączy ją żadna więź.

Anna M. tłumaczyła w swojej skardze, że z art. 61 ustawy o pomocy społecznej (ups) wynika tylko obowiązek wnoszenia opłaty. Może on przekształcić się w zobowiązanie tylko poprzez zawarcie umowy lub wydanie decyzji ustalającej. Natomiast zobowiązanie do wnoszenia opłat powstaje najwcześniej w dniu, w którym osobie obowiązanej do ponoszenia opłat zostanie doręczone wezwanie do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups. Propozycja zawarcia umowy powinna być skierowana do adresata, w czasie pobytu pensjonariusza w DPS. Natomiast sama decyzja może być wydana dopiero wówczas, gdy osoba zobowiązana odmówi podpisania umowy. Tymczasem Anna M. nigdy nie odmówiła zawarcia umowy.

SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uznało, że na córce ciążył obowiązek zapłaty tylko za okres od 18 czerwca 2008 r. do 31 grudnia 2009 r., a za czas, kiedy przestała osiągać dochody – już nie.

Anna M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a ten uchylił decyzję.

Zdaniem WSA w pierwszej kolejności należy określić wysokość opłaty za pobyt w DPS, a następnie w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 ups. dążyć do określenia obowiązków osób bliskich pensjonariuszowi. Nie tylko bowiem pensjonariusz, ale i jego bliscy muszą mieć pełną świadomość co do tego, kto i jakie opłaty będzie ponosił w związku ze skierowaniem krewnego do domu pomocy społecznej.

Dla ustalenia tej odpłatności nie mają znaczenia przyczyny umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej, zaś obowiązki małżonka i krewnych takiej osoby są zależne wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, o czym stanowi art. 61 ust. 2 pkt 2 ups.

Natomiast zastępcze ponoszenie opłat przez gminę może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony, z niego się nie wywiązują. Nie można natomiast gminy obciążać obowiązkiem opłat zastępczych, gdy opłata osób zobowiązanych nie jest określona decyzją administracyjną.

Aby mówić o opłacie zastępczej, musi być uprzednio ustalona opłata podstawowa. Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się więc zobowiązanemu na przyszłość, a nie w sytuacji, kiedy gmina ubiega się o zwrot należności uiszczonych za ten pobyt.

Tymczasem z analizy akt administracyjnych wynika, że prezydent miasta wielokrotnie zwracał się do Anny M. o przeprowadzenie u niej wywiadu środowiskowego, ale nie udało się z nią nawiązać kontaktu. W piśmie z 24 listopada 2008 r. Anna M. została wezwana do urzędu celem zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 u ps., jednak taka umowa nie została jej przedstawiona. Niemniej jednak – zdaniem WSA – brak możliwości zawarcia z Anną M. umowy cywilnej nie oznacza z zasady utraty kompetencji organu do ustalenia obowiązku strony do partycypowania w kosztach utrzymania ojca skarżącej w DPS w drodze decyzji administracyjnej. W takim wypadku muszą być zachowane zasady postępowania administracyjnego, gdyż na podstawie prawa administracyjnego, a nie przepisów prawa cywilnego następuje orzekanie w tego typu sprawie.

Zdaniem sądu nie ma wątpliwości w tej sprawie co do tego, że ustalenie kontrolowanego zobowiązania skarżącej poprzedziło wadliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, skoro na etapie orzekania o umieszczeniu ojca w DPS nie ustalono osób zobowiązanych do ponoszenia częściowej odpłatności za ten pobyt. W konsekwencji materiały dotyczące sytuacji dochodowej Anny M. organ zaczął zbierać dopiero od lutego 2009 r., a postępowanie administracyjne zostało formalnie wszczęte 16 kwietnia 2010 r. Pierwsza decyzja ustalająca zobowiązanie skarżącej wydana została 21 kwietnia 2011 r., tj. pięć lat od umieszczenia pensjonariusza w DPS, zaś wydana na skutek jej uchylenia zaskarżona decyzja organu I instancji z 28 listopada 2012 r. podjęta została po ponad sześciu latach od tej daty, a nadto w czasie, gdy pensjonariusz opuścił już pierwszą placówkę.