„Najder połączył ludzi, a nie ich podzielił”. Zbigniew Gluza o „Wywrotowcu”

– Działalność Zdzisława Najdera była wywrotowa w sensie dosłownym – mówi Zbigniew Gluza, tłumacząc tytuł książki. – Definiował drogę przeciwko PRL-owi. Drogę, która miała prowadzić do odzyskania niepodległości przez Polskę.

Najder nie był dysydentem „systemowym”. Nigdy nie wszedł w struktury władzy, nie próbował ich reformować. Od końca lat 50. pozostawał konsekwentnie poza systemem, a po doświadczeniu Zachodu – wykładach w Europie i USA – uznał, że jedynym celem może być pełna suwerenność państwa.

Czytaj więcej

Plus Minus

Bogusław Chrabota: Tajny zapis w testamencie Zdzisława Najdera

Zmarł Zdzisław Najder. Zmarł po cichu, bez większych fanfar. A był przecież bodaj jednym z ostatn...

PPN: konspiracja, która wyznaczyła kierunek

Kulminacją tej myśli była działalność Polskiej Partii Niepodległościowej – struktury całkowicie konspiracyjnej, działającej poza głównym nurtem jawnej opozycji.

– PPN odegrał ogromną rolę, choć nie został doceniony w trakcie działania – podkreśla Gluza. – To była grupa intelektualistów, która nazwała drogę, jaką Polska faktycznie później przeszła.

Wokół Najdera skupili się m.in. Jan Olszewski, Jan Józef Szczepański, Andrzej Kijowski. Program PPN z 1976 r. – jak przypomina Gluza – jako pierwszy wprost formułował postulat wejścia Polski do wspólnoty europejskiej i wiązał niepodległość Polski ze zjednoczeniem Niemiec.

Wyrok śmierci i Radio Wolna Europa

Po wprowadzeniu stanu wojennego Najder znalazł się na Zachodzie. Gdy władze PRL zidentyfikowały jego rolę w PPN, został zaocznie skazany na karę śmierci – jako jedyny polski opozycjonista w latach 80.

– Nie chciał zostać emigrantem ani dyrektorem Radia Wolna Europa – mówi Gluza. – Przyjął tę rolę dopiero wtedy, gdy zrozumiał, że do Polski nie może wrócić.

Czytaj więcej

Plus Minus

Europejczyk Zdzisław Najder

Rok temu zmarł Zdzisław Najder, odszedł bezgłośnie, jak gdyby go nigdy nie było, bez pogrzebu. A...

Po 1989 r.: polityk bez partii

Po powrocie do kraju Najder próbował wejść w życie publiczne, współpracował z Lechem Wałęsą i rządem Jana Olszewskiego, ale nigdy nie stał się politykiem partyjnym.

– On jest dziś „niczyj” – zauważa Gluza. – Nie zbratał się z żadnym obozem. Krytykował wszystkich – także tych, którym doradzał. Był doradcą m.in. Jana Krzysztofa Bieleckiego i Jerzego Buzka w sprawach integracji europejskiej. Jednocześnie coraz ostrzej oceniał jakość polskiej polityki po 1989 r., uznając, że nie dorasta ona do historycznej roli państwa.