Szczepienie i odpowiedzialność

Niewątpliwie człowiek zdrowy narażony jest na utratę zdrowia. Oznacza to, że zdrowie ma charakter relatywny i uzależnione jest od wielu czynników. Jednym z nich jest czas, który wyciska na życiu oznaki czasu – zmniejszoną sprawność, powolną jej utratę i zakłócenia w dziedzinie ludzkiego poznania i funkcjonowania psychiczno-intelektualnego.

Nie może więc dziwić fakt, że świat medyczny zachęca do szczepienia się przeciw Covid-19, gdyż w życiu społecznym nie można okazywać obojętności i dystansu wobec losu bliźnich. Choć całkowite bezpieczeństwo zdrowotne realne jest dopiero na drugim świecie, to jednak nikt nie podważa decyzji matek o szczepieniu małych dzieci przeciw różnym chorobom i nie zachęca, by pozostawić im wolny wybór, czekając do 18. roku życia, gdyż dzieci mogłyby tej decyzji po prostu nie dożyć. W przypadku Covid-19 szczepienie ma pomóc w ochronie zdrowia. Nikt nie jest samotną wyspą, dlatego boli gorzki smak prowincjonalnego myślenia. Jakże trudno jest przywrócić wzrok niewidomym, którzy nie chcą dostrzec niebezpieczeństw i tak są przekonani o swojej wolności, że nie cofną się przed zlinczowaniem tych bliźnich, którzy sceptycznie oceniają ich wolność w zakresie szczepienia. A „ileż życiowych energii – jak mówił Jan Paweł II – można by oszczędzić, ile młodych istnień ludzkich zachować przy życiu i w dobrym zdrowiu, gdyby każdy człowiek, kierujący się odpowiedzialnością moralną, zechciał bardziej dbać o zapobieganie chorobom" i podjął współpracę z lekarzami.

Jan Paweł II podczas trzeciej pielgrzymki do Polski w 1987 r. zwrócił uwagę na konieczność zdrowotnej profilaktyki. Rozsądniej jest zapobiegać chorobom i urazom niż je później leczyć, a szczepionki w tym właśnie mają pomóc. Benedykt XVI i papież Franciszek, przyjmując dawki szczepionek, dali przykład odpowiedzialności, wyrażając w ten sposób tischnerowskie stwierdzenie, że pobożność jest piękną sprawą, ale rozumu nie zastąpi. Jeśli więc lekceważy się głos wołania o szczepienia, to powstaje pytanie: czy nieszczepiony, kiedy zachoruje na Covid-19, nie powinien zapłacić za proces leczenia? Przecież zablokował łóżko szpitalne tym, którzy oczekują leczenia innych groźnych chorób?

Za profilaktyką przemawiają względy ekonomiczne. Taniej wychodzi przeciwdziałanie chorobom niż przywracanie zdrowia i uzależnienie chorego od drogiej technologii medycznej. Brak odpowiedniej liczby osób zaszczepionych może nie tylko prowadzić do miksowania się wirusa i szybszej jego emisji, lecz w nieskończoność prowadzić do obostrzeń, a w efekcie doprowadzić do upadku biznesów wielu pracodawców, którzy zostaną zmuszeni do wyrzucenia pracowników na bruk.

Troska o zdrowie bliźniego oznacza pragnienie jego dobra, a dobrem „jest to, co rodzi, chroni i promuje życie, braterstwo i wspólnotę". Do potrzeb bliźniego, na które trzeba otworzyć oczy, zalicza się podnoszenie sprawności fizycznych. Nie chodzi więc o hedonistyczną pogoń za sprawnością fizyczną, która jest zwykłym kultem ciała, lecz o troskę warunkującą zdrowie człowieka. Oznacza to, że ciału należy oddać sprawiedliwość. Tymczasem ciągle zbyt mało ludzi uświadamia sobie, że choroba nie rozpoczyna się w momencie wizyty u lekarza, lecz jej źródło często znajduje się w środowisku przebywania i pracy przyszłego pacjenta. Choć człowieka dotknie – wcześniej lub później – starość, choroba i śmierć, to jednak nie należy samego procesu lekkomyślnie przyspieszać. Oddać ciału sprawiedliwość znaczy zachować proporcję między czasem pracy i wypoczynku, między ruchem i brakiem ruchu, między snem i czuwaniem. Każdy człowiek zobowiązany jest do zachowania harmonii między pracą umysłową i pracą fizyczną. Czynny wypoczynek staje się podstawowym nakazem lekarskim. Nakaz ten jest także nakazem sumienia, a sumienie – jak pisał ks. Józef Tischner – jest zmysłem „czytania drogowskazów. Tylko ono wie, na który drogowskaz należy zwrócić uwagę tu i teraz".

Autor jest profesorem Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. W latach 2005–2016 był rzecznikiem prasowym Archidiecezji Krakowskiej. Laureat Feniksa Specjalnego