Marek A. Cichocki: Dwie pamięci o 1 września

Wrzesień 1939 r. pokazuje bowiem ekspansję na polskiej ziemi dwóch totalitarnych systemów – niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu. Ale w niemieckiej percepcji ta sprawa zawsze była obecna w zupełnie inny sposób.

Przede wszystkim miała charakter lokalny. Pomijam fakt, że w czasie zimnej wojny Niemcy Zachodnie wykorzystały okazję, by zdystansować się do odpowiedzialności za popełnione wobec Polaków zbrodnie, podczas gdy Niemcy Wschodnie, zbudowane na micie antyfaszyzmu, w ogóle od takiej odpowiedzialności się uwolniły. Chodzi raczej o tkwiące głęboko w świadomości niemieckich państwowych i intelektualnych elit przekonanie, że to, co wydarzyło się od września 1939 r. w okupowanej Polsce, miało charakter nie tylko lokalny, ale i drugorzędny. Podobnie jak w przypadku wojny z Francją wrzesień 1939 r. nie był początkiem światowej wojny, ale lokalną wojną terytorialną, aneksyjną, która wówczas w powszechnym niemieckim przekonaniu była całkowicie usprawiedliwiona oraz słuszna.