Bo współczesne państwo powstało w skutek specyficznych relacji pomiędzy narodem państwowym a państwem narodowym. W Rosji po prostu nigdy taki naród nie powstał, co więcej, nigdy nie było tam nawet nacjonalizmu, bo to, co nazywa się rosyjskim nacjonalizmem, z pewnością nie jest żadną ideologią służącą budowie państwa narodowego. W rosyjskiej tradycji politycznej naród nigdy nie dochodzi do władzy, więc nie jest w stanie legitymizować państwa.

Czy kiedyś taki naród powstanie?

Naród polityczny jest tworem historycznym specyficznym dla Europy Zachodniej i Środkowej, który powstawał w skutek bardzo długiego rozwoju społecznego. Niektórzy szukają jego początków nawet w średniowieczu. Nieraz mówi się o spóźnionych narodach, tych, które swoje państwa otrzymały w miarę późno, jak np. Niemcy. Ale w Rosji te procesy nawet się nie rozpoczęły. Nie znaczy to wcale, że Rosja jest zacofana. Ona jest po prostu inna. A tę inność musimy zrozumieć i przyzwyczaić się do niej.

Kto więc rządzi w Rosji, jeśli nie naród?

Władza jest tam spersonalizowana. Żadne wybory nie mogą mieć wpływu na rządzących, bo ograniczają się one do instytucji. A w Rosji władza nie przynależy do instytucji, jak to jest w naszej tradycji, ale stanowi ona władzę konkretnej osoby. W Rosji nie rządzi żaden prezydent, ale rządzi Władimir Putin.

—rozmawiał Michał Płociński