Chociaż były problemy przy budowie autostrad czy opóźnienia w inwestycjach kolejowych, to sposób wykorzystania funduszy unijnych należy ocenić pozytywnie. Zwłaszcza jeśli porównamy go z wynikami innych krajów. W Czechach np. były istotne problemy proceduralne z wykorzystaniem funduszy UE.

Ostatnia taka manna z Unii

Unia niewątpliwie pomogła nadgonić wiele zaległości, które były pokłosiem niskiego rozwoju kraju. Teraz jednak Polska stoi przed wyzwaniem, jak utrzymać tempo rozwoju, zwłaszcza po roku 2020, a raczej 2023, kiedy zakończy się rozliczanie obecnej unijnej perspektywy budżetowej. Kolejna nie przyniesie już takiego napływu pieniędzy, wobec coraz lepszych wskaźników dochodowych w naszym kraju.

Co prawda na naszą niekorzyść wypada porównanie z PKB wartości funduszy unijnych otrzymanych dotąd przez Polskę i pozostałe kraje przyjęte do Unii 13 lat temu, znacznie mniejsze zarówno w ujęciu geograficzno-demograficznym, jak i pod względem nominalnego PKB. Jednak wśród państw, które dołączyły do UE wraz z Polską (i były na podobnym poziomie rozwoju), nie ma krajów porównywalnych wielkością. A w przypadku dotacji unijnych to naturalne, że mniejsi dostają relatywnie większe wsparcie niż duzi.

Proces przydzielania funduszy w kolejnych budżetach unijnych opiera się na żmudnych negocjacjach z udziałem poszczególnych państw. Stosuje się w nim skomplikowane algorytmy. Trudno wyobrazić sobie sięgnięcie po „nieoczyszczony" algorytm przydziału w zależności od wartości PKB nominalnego lub per capita. Wynik takiej kalkulacji byłby nie do zaakceptowania.

Oceniając wcześniejsze uwarunkowania negocjacyjne, żądanie powstrzymywania się przez polski rząd od zajmowania stanowiska i bezwzględnego bronienia polskich interesów narodowych jest nieuprawnione. Dotąd otrzymaliśmy od UE tyle, ile, uwzględniając potencjał Polski, powinniśmy otrzymać i daliśmy Unii tyle, ile dać powinniśmy. Wszystkie kraje członkowskie konsekwentnie bronią swoich interesów i nie jest to nic niewłaściwego.

Nierówny punkt startu

Polska startowała z dużo niższego poziomu niż np. Czechy, które w momencie upadku komunizmu były dużo lepiej rozwinięte. Przed 1990 r. Czechosłowacja prezentowała znacznie wyższy poziom rozwoju niż Polska, a Czechy po dziale kraju zyskały w ujęciu statystycznym jako część bardziej rozwinięta. Były krajem o dużo nowocześniejszej bazie przemysłowej oraz strukturze gospodarki. Jako istotnie mniejsze od Polski cechuje je znacznie mniejsza inercja gospodarcza – jedna duża inwestycja przemysłowa wpływa mocniej na ich gospodarkę niż naszą.

Jednocześnie Polska cechowała się, i pomimo zmian nadal tak jest, mniejszym stopniem otwartości. Można to było uznać za wadę, jednak stało się czynnikiem, który zamortyzował uderzenie ostatniego kryzysu finansowego oraz zapobiegł niekontrolowanemu napływowi do Polski nieznanych europejskim służbom porządkowym obcych kulturowo imigrantów.

Czechy jako kraj mniejszy są skazane na eksport, jeśli mają się rozwijać. W przypadku Polski mamy do czynienia z dużym rynkiem wewnętrznym, który ze względu na niższe nasycenie konsumpcją (niższe niż w Czechach dochody w momencie wejścia do UE) miał dużo do nadrobienia.

Dobra ręka do inwestorów

Wyższa pozycja gospodarcza Czech jest wynikiem nie tyle lepszego wykorzystania funduszy UE, ile raczej rozsądnych decyzji gospodarczych podejmowanych znacznie wcześniej, które stworzyły solidną bazę do rozwoju. Przykładem takich decyzji są losy czeskiej Skody. Porównajmy je z polską FSO. Czeska firma pod skrzydłami VW jest już marką globalną obecną na rynkach świata, natomiast mariaż FSO i Daewoo skończył się totalną katastrofą. VW był zainteresowany inwestycją w FSO, ale wybrano dalekowschodniego partnera.

Czesi to również dynamiczny eksporter broni wyprzedzający w tej dziedzinie Polskę. Podobne przykłady wykazują historyczne różnice jakościowe w sferze politycznej i gospodarczej. Fundusze unijne i ich lepsze (lub gorsze) wykorzystanie nie są więc elementem decydującym. Decyduje brak polskiej silnej marki, silnych polskich firm.

Po upadku komunizmu polski kapitał w prywatyzacji nie zaistniał na poważnie. Większość oligarchicznych biznesmenów grało tylko rolę pośredników odbierających premię prywatyzacyjną od zagranicznych koncernów. Polska stała się de facto zapleczem produkcyjnym Niemiec i w mniejszym zakresie innych bogatych krajów europejskich.