Sławomir Sochaj przypomina genezę historyczną „odzyskiwania” ziem zachodnich, odwołując się m.in. do sugestywnego filmu „Prawo i pięść” (1964). Tożsamość „nowej” Polski kształtowały chaotyczne okoliczności powojenne: przejmowanie kolejnych miejscowości (połączone często z samowolnym zagarnianiem dobytku), obawa przed wcześniejszymi mieszkańcami, zwłaszcza możliwością ich powrotu, a także wieloletnie niedopasowanie do nowych miejsc. Wbrew snutym w latach 40. parahistorycznym narracjom znaczna część „odzyskanych” terenów nie miała żadnego istotnego związku z nowym krajem. I związek ten należało dopiero wypracować.