„Nie” dla listu żelaznego dla Romanowskiego. Polacy ocenili decyzję

Temat listu żelaznego dla Romanowskiego, byłego wiceministra sprawiedliwości, którego prokuratura chce oskarżyć o nadużycia dotyczące Funduszu Sprawiedliwości, rozpalił emocje. Warszawski sąd – sędzia Konrad Mielcarek – kilka dni temu zgodził się na zastosowanie instytucji, dzięki której polityk pozostanie na wolności do końca śledztwa lub ewentualnego procesu – ale z obowiązkiem stawiania się na każde wezwanie prokuratury. Na taką opcję nie zgadza się prokuratura i już złożyła odwołanie, a ministrowi Waldemarowi Żurkowi puściły nerwy i personalnie uderzył w sędziego.

A jak przyznanie Romanowskiemu listu żelaznego oceniają uczestnicy sondażu?

Czytaj więcej

Prawo karne

Sędzia, który wydał list żelazny dla Romanowskiego, zapowiada pozwanie Żurka

Zamierzam wystąpić z powództwem o ochronę dóbr osobistych. Pan minister Waldemar Żurek przekroczył granice dopuszczalnej krytyki – mówi „Rzeczpospo...

Łącznie 56 proc. osób uważa, że decyzja sądu jest zła, 29 proc. ją chwali – wynika z badania IBRiS przeprowadzonego na zlecenie „Rzeczpospolitej”. 

Po niemal trzech latach od wyjazdu z kraju, Romanowski – o ile decyzja o liście żelaznym się utrzyma – będzie mógł wrócić i odpowiadać z wolnej stopy – musi tylko stawiać się na każde wezwanie śledczych czy sądu, nie utrudniać postępowania, nie wpływać na świadków i trzymać się miejsca zamieszkania. Według sądu to, by polityk zjawił się w kraju, leży w interesie wymiaru sprawiedliwości, bo tylko wtedy, gdy wróci, można prowadzić przeciwko niemu śledztwo. Uzasadnienie sędziego ujawniła „Rzeczpospolita”.

Jednak opinia publiczna jest żądna „krwi”

Najbardziej krytyczni wobec listu żelaznego dla Romanowskiego – i nie jest to zaskoczeniem – są wypowiadający się w sondażu zwolennicy obozu rządzącego – aż 65 proc. z nich uważa, że decyzja o liście jest „zdecydowanie zła”, a kolejne 20 proc. – że jest „zła”.

Sympatycy opozycji prezentują pogląd odmienny – niemal połowa z nich (49 proc.) chwali orzeczenie sądu, jednak co trzeci ocenia je negatywnie. Ucieczka dwóch byłych ministrów rządu PiS – także Zbigniewa Ziobry, który ukrył się najpierw na Węgrzech, a potem w USA – ciąży partii. 

Jak się okazuje, przyznanie listu wzbudziło większy sprzeciw u kobiet niż u mężczyzn (odpowiednio to 63 proc. oraz 49 proc.).

Inny wniosek z sondażu: najczęściej decyzję, dzięki której Romanowski będzie mógł wrócić do kraju i odpowiadać z wolnej stopy, chwaliły osoby w wieku od 30 do 39 lat – blisko połowa z nich wyraziła swoje zadowolenie (w tym za „zdecydowanie dobrą” uznał ją co trzeci badany). I jedynie w tej grupie wiekowej osób popierających decyzję jest więcej niż ją krytykujących (45 proc. pozytywnych wskazań, przy 36 proc. negatywnych).

Wśród wszystkich pozostałych przeważają krytycy, a jedna grupa wiekowa wyróżnia się szczególnie, są to osoby między 50. a 59. rokiem życia – aż 70 proc. z nich ocenia decyzję jako „raczej złą” lub „zdecydowanie złą”.

Najbardziej niechętni są respondenci ze średnich miast (50-250 tys. mieszkańców) – jest ich prawie trzy czwarte. Z kolei pozytywy w przyznaniu politykowi listu żelaznego widzą częściej mieszkańcy małych miast i wsi (odpowiednio 36 proc. oraz 33 proc.).

Co zaskakujące, problem z oceną decyzji sądu mieli głównie badani z dużych miast – prawie co czwarty nie miał zdania i wybierał odpowiedź „nie wiem, trudno powiedzieć”.

Co nam mówią te wyniki?

– Duża część społeczeństwa, tak jak i polityków, jest żądna krwi i chce widzieć Romanowskiego w kajdankach, a następnie w areszcie. Z tych powodów, jak i ze względu na małą wiedzę o tym, czym jest list żelazny i czemu służy, postrzega się go jako instytucję, dzięki której Romanowski ma się wykpić od kary – komentuje jeden z doświadczonych śledczych, który w praktyce spotkał się z instytucją listu żelaznego.

Wiedza o instytucji listu żelaznego jest niewielka

Z sondażu wynika, że co trzeci badany, który zaliczył siebie do społecznej klasy niższej, nie wiedział, jak ocenić list żelazny dla Romanowskiego. Również w grupie osób widzących siebie jako najwyższą klasę społeczną – więcej niż co czwarta osoba także odpowiedziała: „nie wiem”.

– Nie dziwi mnie to, nie ma powszechnej wiedzy na ten temat. To bardzo rzadko stosowana instytucja – przyznaje prof. Zbigniew Ćwiąkalski, karnista, krakowski adwokat. 

Dlaczego decyzja sądu o przyznaniu listu wywołała taką burzę i sprzeciw wśród polityków i prokuratury, która powinna być zadowolona, że ogłosi Romanowskiemu zarzuty i ma szansę postawić go przed sądem?

– Powrót Marcina Romanowskiego z gwarancją, że nie trafi do aresztu, nie jest komfortowy dla żadnej z partii. Chodzi o to, by „gonić króliczka”, a nie złapać, co jest racjonalnie sprzeczne, bo przecież każda ze stron twierdzi, że szybkie zakończenie śledztwa jest w ich interesie: bo zarzuty są albo miażdżące, albo zupełnie miałkie. Jak widać, to tylko słowa – ocenia prof. UW Bartłomiej Biskup, politolog.

Marcin Romanowski jest jedną z niewielu znanych powszechnie osób, które w ostatnich latach uzyskały list żelazny. Ukrywający się w Argentynie Henryk Kania, biznesmen branży mięsnej, ścigany od lat przez prokuraturę, m.in. za oszustwa, dopiero w tym roku decyzją sądu taki list otrzymał (również przy sprzeciwie prokuratury). Musiał jednak wpłacić aż 20 mln zł poręczenia, czego nie zrobił i ostatecznie z dobrodziejstwa powrotu do kraju nie skorzystał. O list dwukrotnie starał się także Michał Kuczmierowski, były prezes RARS (od dwóch lat proces ekstradycyjny prowadzi londyński sąd). 

Co jeszcze wynika z sondażu?

58 proc. osób o prawicowych poglądach uważa przyznanie Romanowskiemu listu żelaznego za dobrą decyzję. Podobnego zdania było tylko 12 proc. respondentów lokujących się w centrum oraz 8 proc. o przekonaniach lewicowych.

Pozytywnie oceniło decyzję sądu dotyczącą Romanowskiego blisko 70 proc. badanych, którzy w ostatnich wyborach głosowali na PiS, i zaledwie 11 proc. głosujących na PO.

Najbardziej krytyczni byli głosujący na PO i Nową Lewicę (po 85 proc. wskazań).

Z czego mogą wynikać negatywne opinie?

– Możliwe, że z niewiedzy. To, że Romanowski otrzymał list żelazny i będzie mógł przyjechać do kraju, ale nie trafi do aresztu, nie oznacza przecież uznania go za niewinnego. Tę instytucję stosuje się właśnie po to, żeby w finale można go było osądzić – wskazuje nam jeden z doświadczonych śledczych.

Sędzia Konrad Mielcarek w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że „List żelazny nie ma charakteru «nagrody» ani szczególnego «przywileju», którego uzyskanie uzależnione byłoby od pozytywnej oceny dotychczasowej postawy podejrzanego”. Kluczowe w przyznaniu go są względy formalne – m.in. ukrywanie się podejrzanego w kraju, z którym Polska nie ma podpisanej umowy o ekstradycji. Sędzia Mielcarek nie badał jednak, na ile prawdziwa jest informacja Romanowskiego, że ukrywa się on w separatystycznym Naddniestrzu – ale wątpliwości co do deklarowanego przez Romanowskiego konkretnego miejsca pobytu za granicą – w ocenie sądu – „nie mają zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro art. 281 § 1 k.p.k. wymaga jedynie ustalenia, że podejrzany przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej”.

Czy słusznie?

– Sąd nie ma możliwości zbadania, gdzie naprawdę znajduje się podejrzany, ale może domagać się ustalenia tego od służb, jeśli pojawią się wątpliwości takie jak w tym przypadku pana Romanowskiego dotyczące m.in. tego, że wskazany adres w Naddniestrzu nie istnieje, to pusty plac. Taka sytuacja może być negatywną przesłanką do przyznania listu żelaznego. Z drugiej strony miałem przypadek, że sąd domagał się od mojego klienta, który chciał skorzystać z listu żelaznego, podania dokładnego adresu. To się wiąże z ryzykiem, że służby to wykorzystają. Na pewno jednak trzeba swoje miejsce uwiarygodnić – dodaje prof. Ćwiąkalski.

Polskie służby od maja nie są w stanie ustalić, gdzie jest poseł PiS.

Nowe tropy i zerowa wiedza o prawdziwym miejscu pobytu

Prokuratura przeciwna listowi żelaznemu już złożyła zażalenie. Gdyby sąd apelacyjny je uwzględnił, sprawa Romanowskiego nadal będzie w martwym punkcie – bez obecności podejrzanego nie da się jej prowadzić, oskarżyć i osądzić.  – To nie oznacza jednak, że cała reszta śledztwa, innych podejrzanych, nie może być kontynuowana. Prokuratura może ten wątek wyłączyć, a nawet zawiesić – dodaje mec. Ćwiąkalski.

Dotychczasowe ponad dwuletnie starania namierzenia i sprowadzenia polityka do kraju, skończyły się fiaskiem, mimo zaangażowania w poszukiwania znacznych „sił i środków”.

A Romanowski „grał na nosie” śledczym – najpierw trafił do szpitala, ponieważ musiał przejść zabieg, wkrótce potem pojawił się na Węgrzech, gdzie otrzymał azyl polityczny. O ile wiedza o tym, gdzie przebywa Zbigniew Ziobro, jest powszechna, tak w przypadku Romanowskiego śledczy wciąż pewności nie mają.

Co więcej, polityk podrzuca kolejne nowe zagadki do rozwiązania – jak ta z wysłaniem prośby o list żelazny z Tyraspolu, z nieistniejącego adresu – jak pisaliśmy w „Rz”, był to pusty plac, tzw. ślepy adres. Czy też deklaracji, że ma paszport na inną tożsamość, dzięki któremu porusza się swobodnie po UE. W jego sprawie mnożą się teorie spiskowe.

Doszło tu do kompromitujących wpadek – jak z nalotem zamaskowanych policjantów na klasztor w Lublinie (w grudniu 2024 r.), który uruchomiono po anonimowym telefonie o rzekomo ukrywającym się tam Romanowskim. Zamiast „zbiega” byli rekolekcjoniści.

Plamą było również zapewnienie premiera, który opierając się na „ustaleniach służb”, podał informację, że Romanowski przebywa rzekomo w Tyraspolu – miał tam być „na 99 proc.”. Okazało się, że go tam nie ma – nie odbił się na żadnej granicy przy wjeździe ani przy wyjeździe, co potwierdziły negatywne odpowiedzi miejscowych służb z granic: Mołdawii, Rumunii i Ukrainy.

Utrzymanie listu żelaznego i powrót Romanowskiego do kraju, w kontekście nieudolnych dotychczasowych jego poszukiwań, mogłyby przeciąć złą passę. Jednak jest coś, co temu przeczy. To polityka i rozpoczęta już kampania wyborcza pod przyszłoroczne wybory parlamentarne. 

Zdaniem prof. Biskupa cała sprawa z nieumiejętnym ściganiem Romanowskiego ciąży obecnej władzy, która, mając pod sobą wielki aparat służb i możliwości technicznych, nie umie poradzić sobie z jednym posłem. – Poseł Romanowski staje się także symbolem nieudolności tej władzy – dodaje prof. Biskup.