Reklama

Wizja Nowego Jorku nad Wisłą

Stefanowi Bryle zawdzięczamy projekty konstrukcji wielu niezwykłych budynków powstałych w czasach II RP. Wśród nich był Prudential – wówczas najwyższy wieżowiec w Polsce.

Publikacja: 20.04.2020 10:00

Wieżowiec Prudential był przed wojną najwyższym niesakralnym budynkiem w Polsce

Wieżowiec Prudential był przed wojną najwyższym niesakralnym budynkiem w Polsce

Foto: materiały prasowe

Budynek Towarzystwa Ubezpieczeniowego Prudential powstał przy warszawskim placu Napoleona (obecnie plac Powstańców Warszawy) w latach 1931–1933. Jego głównym projektantem był Marcin Weinfeld, a stalową konstrukcję spawaną opartą na żelbetowych fundamentach zaprojektowali Stefan Bryła i Wenczesław Poniż. Brytyjscy inwestorzy, dla których stawiano ten budynek, nie mieli żadnych zastrzeżeń co do tego, że został on oparty na konstrukcji spawanej. Twierdzili, że Polacy mają z tą technologią większe doświadczenie niż inżynierowie z Wysp. Wykonawcami były polskie firmy K. Rudzki i S-ka oraz Perun, gdyż żadna firma zagraniczna nie była w stanie podjąć się tego zadania. W iście imponującym, „amerykańskim" tempie zbudowano wieżowiec mający 66 m wysokości. Zużyto na niego 1,5 tys. ton stali, 2 tys. ton cementu i 2 mln cegieł. Budynek ozdobiono rzeźbami, a jego drzwi wejściowe wykonano z patynowanej miedzi. Niedługo przed wojną zainstalowano na jego szczycie pierwszy w Polsce nadawczy maszt telewizyjny.

O solidności konstrukcji Prudentialu może świadczyć to, że podczas powstania warszawskiego budynek wytrzymał trafienia tysiącem pocisków, w tym uderzenie dwutonowego pocisku wystrzelonego z ciężkiego niemieckiego moździerza. Odbudowano go w latach 1950–1953 w stylu socrealistycznym. Po remoncie generalnym z lat 2010–2018 częściowo przywrócono mu przedwojenny wygląd. Obecnie mieści się w nim pięciogwiazdkowy Hotel Warszawa.

Stefan Bryła brał udział również w tworzeniu stalowej konstrukcji dla innego słynnego przedwojennego wieżowca – katowickiego Drapacza Chmur. Budynek ten powstał w latach 1930–1934 r. W liczącym 62 m wieżowcu miały swoją siedzibę urzędy państwowe, a znalazło się tam też miejsce na mieszkania dla pracowników tych biur. Po wojnie mieszkał w tym gmachu m.in. znany reżyser Kazimierz Kutz.

Dziełami powstałymi przy dużym udziale Stefana Bryły jest wiele charakterystycznych budowli z przedwojennej Polski. W Warszawie są nimi m.in.: gmach Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska Polskiego, dziesięciokondygnacyjny Dom Akademicki przy placu Narutowicza, dziewięciokondygnacyjny budynek Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych przy ulicy Kopernika, Dom Bez Kantów przy Krakowskim Przedmieściu, budynek Urzędu Telekomunikacyjnego przy Nowogrodzkiej czy też gmach Pocztowej Kasy Oszczędności przy Świętokrzyskiej. Ten ostatni budynek został ozdobiony przez Bryłę kopułą wykonaną ze skratowanych spawanych rur.

Stefan Bryła brał również udział w budowach wieżowców w innych krajach, m.in. nowojorskiego Woolworth Building. Ten liczący 241 m wysokości gmach był w latach 1913–1930 najwyższym budynkiem na świecie, a obecnie wciąż znajduje się w pierwszej pięćdziesiątce najwyższych wieżowców w USA.

Reklama
Reklama

Dziś można tylko spekulować, jak wyglądałyby ulice Warszawy i innych dużych polskich miast, gdyby nie doszło do drugiej wojny światowej. Można jednak śmiało założyć, że znalazłoby się w nich dużo więcej imponujących gmachów z konstrukcjami zaprojektowanymi przez Stefana Bryłę i jego uczniów. Ulice polskich miast miałyby więcej „amerykańskiego sznytu".

Patronat Rzeczpospolitej
Odporny transport wyzwaniem dla integracji i rozwoju
Patronat Rzeczpospolitej
Kluczowa ciągłość działania infrastruktury krytycznej
Wydarzenia Gospodarcze
Inwestycje: Polska między optymizmem a wyzwaniami
Wydarzenia Gospodarcze
Nowa przestrzeń dialogu o zdrowiu najmłodszych: debiut Forum Zdrowia Dzieci w Katowicach
Wydarzenia Gospodarcze
Sama emerytura nie zapewni spokojnej starości
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama
Reklama