Wielkim zwycięzcą rankingu twórców – publikowanego w „Rz” po raz trzeci – jest Mirosław Bałka. Z siódmej pozycji w Kompasie Sztuki 2008 awansował teraz na pierwszą. Jest to efekt głośnej wystawy w londyńskiej Tate Modern. Wystawiona tam praca Bałki została bardzo wysoko oceniona przez krytyków sztuki.

Kolejne pozycje w rankingu zajmują też wybitni, uznani już twórcy: Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Andrzej Wróblewski, Magdalena Abakanowicz. Do grona najlepszych dołączyli: Zbigniew Libera, Zofia Kulik i Jan Tarasin. Galerie typujące artystów doceniły doskonałą, pośmiertną wystawę Stanisława Dróżdża. Został on w tym roku sklasyfikowany na 10. pozycji (wcześniej był na 36.). Znacząco wzrosły również notowania Franciszka Starowieyskiego (obecnie 20. miejsce, wcześniej 45.).

Przedstawiciele galerii sceptycznie ocenili natomiast (w przeciwieństwie do mediów) powrót Pawła Kowalewskiego, współtwórcy sukcesu Gruppy, ze świata reklamy do sztuki. Przyznali mu tylko jeden punkt.

W tegorocznym rankingu sporo jest młodych twórców. Docenieni zostali m.in. Radek Szlaga, Wojtek Bąkowski, Basia Bańda, Norman Leto.

W minimalny sposób swoje notowania poprawili artyści zaliczani do post-surrealistów, którzy nigdy nie należeli do ulubieńców krytyków. Po raz pierwszy na liście pojawił się Nikifor. Zabrakło natomiast miejsca m.in. dla Zbigniewa Dłubaka, Jana Dobkowskiego, Jana Lenicy, Kazimierza Mikulskiego, Waldemara Świerzego, Henryka Tomaszewskiego. Powód? Być może brak wystaw lub ograniczona dostępność prac.

Bardzo widoczna jest redukcja grup artystycznych. W Kompasie Sztuki 2007 było ich 12. Teraz znalazły się tylko trzy.

W najnowszym zestawieniu mniej jest niż w latach poprzednich malarzy i grafików znanych tylko na lokalnym rynku. Galerie typują ich, ponieważ chcą wypromować artystów reprezentujących dany region. Tak więc analizując koniec listy, trzeba zwracać większą uwagę na liczbę nominacji niż na wynik wyrażany w punktach.

W obecnej trzeciej edycji Kompasu Sztuki (poprzedni był opublikowany 12 marca 2009 r.) znajdziemy 314 twórców i trzy grupy artystyczne. Podobnie jak w poprzednich latach wszyscy zostali wskazani przez wysokiej klasy specjalistów: krytyków sztuki, artystów, cenionych kuratorów. Szefują oni bądź są właścicielami prestiżowych placówek zajmujących się sztuką, takich jak m.in. Bunkier Sztuki, BWA Zielona Góra, BWA Arsenał, Atlas Sztuki, Starmach Gallery, Zderzak, Leto, Lokal_30, Appendix 2, Galeria Wizytująca, Galeria Klimy Bocheńskiej.

W przygotowanie Kompasu Sztuki zaangażowały się 82 najlepsze polskie galerie: komercyjne i publiczne. Te pierwsze – ze zrozumiałych względów – więcej uwagi poświęciły artystom, których prace są dostępne na rynku.

Każda galeria wskazała dziesięciu według niej najważniejszych polskich artystów współczesnych (spośród aktywnych po 1945 r.), uprawiających różne dyscypliny sztuki; pierwszy otrzymywał 10 pkt, każdy następny o jeden mniej. Wyniki zostały zliczone automatycznie, bez możliwości ingerowania w system. Na podstawie sumy subiektywnych ocen powstała obiektywna lista.

Może być ona cennym źródłem informacji dla kolekcjonerów oraz inwestorów, zarówno doświadczonych, jak i początkujących. Pozwala zorientować się, kto ma na rynku najwyższe notowania. Bo gdy kupujemy obraz w celach inwestycyjnych, musimy postawić na najlepszych. Znawcy rynku niezmiennie powtarzają: na pracach uznanych twórców w długim terminie na pewno nie stracimy. W latach 70. Kantora można było kupić za 100 dolarów. W ubiegłym roku w Nowym Jorku za jego obraz zapłacono 27 tys. dolarów.

[ramka][srodtytul]Ile za dzieła najwybitniejszych artystów (przykłady)*[/srodtytul]

- [b]Roman Opałka[/b]

713 tys. funtów (prawie 3,3 mln zł) za trzy „obrazy liczone”; aukcja w Sotheby’s, luty 2010 r.

- [b]Piotr Uklański[/b]

1 mln dolarów za instalację fotograficzną „Naziści” na aukcji w Londynie (2006 r.)

- [b]Mirosław Bałka[/b]

32 tys. dolarów za instalację na aukcji do ponad 100 tys. dolarów – ceny w galeriach

- [b]Tadeusz Kantor[/b]

27 tys. dolarów za „Peinture” w Sotheby’s 295 tys. zł za „Człowieka z parasolami” na aukcji w Warszawie

- [b]Jerzy Nowosielski[/b]

250 tys. zł – dotychczasowy rekord aukcyjny

- [b]Andrzej Wróblewski[/b]

490 tys. zł za obraz w 2004 r.

- [b]Alina Szapocznikow[/b]

od 50 tys. euro za rzeźbę

- [b]Henryk Stażewski[/b]

ok. 200 tys. zł za reliefy z lat 60.

- [b]Magdalena Abakanowicz[/b]

minimum 50 tys. zł w krajowych galeriach, na świecie od 100 tys. euro

- [b]Wojciech Fangor[/b]

ponad 100 tys. dolarów za wirujące koła, 45 – 60 tys. zł za nowe obrazy