Za tymi liczbami kryje się coś więcej niż sprawna logistyka budów. To historia świadomego budowania kompetencji przez polskie firmy i dla polskiej infrastruktury.
Kiedy w 1991 r. wykonano w Polsce pierwszy horyzontalny przewiert sterowany (HDD) i był to właśnie przewiert dla systemu przesyłowego gazu, niewielu przewidywało, że trzy dekady później Polska stanie się europejskim punktem odniesienia w technologiach bezwykopowych. Dziś GAZ-SYSTEM, operator Krajowego Systemu Przesyłowego gazu, może pochwalić się dorobkiem wyznaczającym standardy dla całego kontynentu.
W ciągu ostatniej dekady spółka zrealizowała ponad 100 dużych przekroczeń bezwykopowych w trzech głównych technologiach: HDD (Horizontal Directional Drilling), DSPJ (Direct Steerable Pipe Jacking) oraz mikrotunelach. Łączna długość tych przekroczeń wynosi ponad 117 kilometrów, z podziałem na około 50 km w technologii HDD, 24 km w DSPJ i 43 km w mikrotunelach. Do tego dochodzi ponad 1280 krótkich przecisków i przewiertów o łącznej długości 44 km. Realizowane przekroczenia mają długości od 350 do ponad 2000 m, co dobrze ilustruje rozpiętość wyzwań: od technicznie złożonych przejść pod gęstą zabudową miejską, po wielosetmetrowe przewierty pod wielkimi rzekami i obszarami chronionymi.
Planowane inwestycje na lata 2026–2029 zakładają wykonanie kolejnych 55 przekroczeń bezwykopowych w technologiach HDD i DSPJ o łącznej długości blisko 30 km, w średnicach od DN150 do DN1000. To potwierdza, że bezwykopowe know-how będzie nadal intensywnie wykorzystywane, a krajowe firmy będą nadal angażowane w tego typu projekty.
Trzy technologie, jedna zasada
Trzy główne technologie stosowane przez GAZ-SYSTEM różnią się zastosowaniem i zakresem średnic, ale łączy je wspólna logika: precyzja bez naruszania terenu.
HDD (Horizontal Directional Drilling) stosowana jest w zakresie średnic od DN150 do DN1000. Polega na wierceniu pilotażowym, rozwiercaniu otworu i wciąganiu rurociągu. Stabilność otworu zapewnia płuczka bentonitowa wzbogacona polimerami, a nawigację: systemy magnetyczne i żyroskopowe. Rekordowe osiągnięcie GAZ-SYSTEM w tej technologii to przewiert o długości 2016 m dla rury DN500 pod Kanałem Szczecińskim i rezerwatem Olszanka (listopad 2023).
DSPJ (Direct Steerable Pipe Jacking) to zaawansowana technologia przeznaczona dla rur DN700 i DN1000, oparta na wciskaniu rur siłami hydraulicznymi przy precyzyjnym sterowaniu głowicą laserową. Jak wyjaśnia Roland Kośka, główny inżynier w Pionie Inwestycji GAZ-SYSTEM, Direct Pipe umożliwia realizację inwestycji w skrajnych warunkach gruntowych oraz w terenie ograniczonym gęstą zabudową i nie wymaga wyznaczania dużych placów operacyjnych po obu stronach przejścia, bo lira (zagięta część gazociągu) może być instalowana odcinkami. Rekordowy przewiert w tej technologii osiągnął długość 1438 m pod rzeką Wartą dla rury DN1000. Warto odnotować, że pierwszy taki przewiert w Polsce w ogóle, wykonany na gazociągu Czeszów–Wierzchowice w woj. dolnośląskim w 2016 r., był inicjatywą GAZ-SYSTEM.
Czytaj więcej
Morska i lądowa energetyka wiatrowa oraz kolej to obszary, w których Agencja Rozwoju Przemysłu SA skutecznie realizuje local content na poziomie 80...
Mikrotunele stosowane są w miejscach wymagających wyjątkowej precyzji: w gruntach spoistych i skałach, w sąsiedztwie wrażliwych obiektów. Spółka stosuje tę technologię dla rur. Wszystkie trzy technologie są odporne na zawodnienie gruntu, a to kluczowa cecha w polskich warunkach geologicznych, gdzie wody gruntowe stanowią stałe wyzwanie.
Bezwykopowy rekord na rzecz bezpieczeństwa energetycznego
Najlepszą ilustracją skali i znaczenia bezwykopowych inwestycji GAZ-SYSTEM jest realizowany Program FSRU – projekt budowy pływającego terminalu LNG w rejonie Gdańska wraz z infrastrukturą lądową. Łączna długość wszystkich bezwykopowych przekroczeń na inwestycji wynosi około 15,6 km.
Setnym dużym projektem bezwykopowym GAZ-SYSTEM w ostatniej dekadzie było przekroczenie rzeki Wierzycy. To element lądowej części programu. Zrealizowany w technologii DSPJ przewiert objął przejście dla rury DN1000 o długości ponad 523 m pod doliną i dnem rzeki, bez żadnej ingerencji w koryto Wierzycy. Na gazociągu Kolnik–Gdańsk z kolei trwa bezwykopowe przekroczenie Martwej Wisły: przewiert o długości 1045 m w technologii Direct Steerable Pipe Thrusting, gazociąg układany na głębokości około 22 m pod powierzchnią terenu. Na gazociągu Gardeja–Kolnik przewiert przeszedł pod rzeką Wisłą – 1000 m, średnica DN1000, technologia Direct Pipe.
Równolegle w rejonie Górek Zachodnich w Gdańsku trwa budowa mikrotunelu o długości 1100 m, biegnącego pod wydmami, plażą i dnem morza. Przez ten tunel poprowadzony zostanie podmorski gazociąg łączący pływający terminal LNG z Krajowym Systemem Przesyłowym – o długości przekraczającej łącznie 3 km. Prace prowadzi firma SANIMET z Częstochowy. Wybór mikrotunelu podyktowany był przede wszystkim ochroną środowiska: obszary cenne przyrodniczo pozostają nienaruszone, a popularna plaża w Górkach Zachodnich – dostępna przez cały czas trwania budowy.
Wielkie inwestycje tworzą polskich liderów
Za każdym przekroczeniem bezwykopowym GAZ-SYSTEM stoi sieć polskich firm wykonawczych, inżynierów i dostawców specjalistycznego sprzętu. To właśnie ten łańcuch wartości tworzy local content, który w przypadku GAZ-SYSTEM okazał się jednym z najtrwalszych efektów wieloletniego programu inwestycyjnego.
Polski rynek przewiertów bezwykopowych jest dziś uznawany za europejskiego lidera. Mechanizm powstawania tych kompetencji jest prosty w opisie, choć złożony w realizacji: wielkie zamówienia GAZ-SYSTEM tworzyły popyt na zaawansowany sprzęt i kadry, firmy inwestowały w nowe maszyny i kwalifikacje, a zdobyte doświadczenie pozwalało im sięgać po kontrakty zagraniczne. Zakup specjalistycznego sprzętu, od wiertnic HDD po zestawy DSPJ i urządzenia do mikrotunelowania, umożliwił polskim wykonawcom realizację najbardziej wymagających projektów nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie.
Efektem ubocznym, który w istocie stał się efektem strategicznym, jest dziś zaawansowany park maszynowy w rękach polskich podmiotów oraz kadra inżynierska ceniona w skali europejskiej. Firmy, które zaczynały od urządzeń o słabych parametrach uciągu i momentu obrotowego, dziś radzą sobie z najtrudniejszymi zadaniami w Europie i z powodzeniem pozyskują kontrakty zagraniczne.
Standardy i wiedza
Rola GAZ-SYSTEM w kształtowaniu polskiej branży bezwykopowej wykracza poza zamawianie robót. Spółka aktywnie współtworzy standardy techniczne i systematycznie dzieli się wiedzą z rynkiem.
W 2021 r. GAZ-SYSTEM współtworzył Standard Izby Gospodarczej Gazownictwa dotyczący horyzontalnych przewiertów sterowanych. Jest to dokument będący do dziś punktem odniesienia dla projektantów i wykonawców w Polsce. W 2025 r. spółka opublikowała poradnik dotyczący stosowania mikrotuneli i technologii DSPJ przy budowie gazociągów przesyłowych. GAZ-SYSTEM wypracował też własne, jednoznaczne nazewnictwo technologii bezwykopowych, wymagane od wszystkich kontrahentów.
Zrealizowane przez GAZ-SYSTEM przewierty stały się punktem odniesienia dla projektantów i wykonawców w technicznym sensie, ponieważ skala i trudność inwestycji wymuszały rozwiązania dotąd niestosowane na polskim rynku. Część z nich to europejskie pierwsze wdrożenia. Jako pierwszy w Europie GAZ-SYSTEM z polskimi wykonawcami zrealizował dwa przekroczenia w technologii Direct Pipe DN700 na gazociągu Polska–Litwa. To rozwiązanie ma przy tym szczególne znaczenie strategiczne: około 11 tys. km sieci spółki to gazociągi DN700, których otoczenie przez lata silnie się zurbanizowało. Modernizacja tych odcinków, precyzyjna praca w ograniczonej przestrzeni, bez tradycyjnych placów budów, będzie opierać się właśnie na tej technologii.
Czytaj więcej
Sześć rekomendacji dobrych praktyk zawiera podpisany przez premiera rządowy dokument o rozwoju „local content”, który teraz będą wdrażać spółki. Cz...
Remedium na nieprzewidywalność
Polska geologia stawia przed bezwykopowcami specyficzne wyzwania. Najczęstszym problemem są iły o dużych skłonnościach do pęcznienia i wymiany jonów, mogące prowadzić do zakleszczania urządzeń, charakterystyczne dla Niżu Polskiego. Doświadczenie wyniesione z pierwszego przewiertu na gazociągu Wierzchowice–Czeszów w 2016 r. (HDD w trudnych warunkach ilastych) zaowocowało zmianą podejścia: drugi podobny przewiert wykonano w technologii Direct Pipe, co pozwoliło uniknąć problemów. W rejonach takich jak Podkarpacie pojawiają się z kolei grunty skaliste, wymagające odpowiednich narzędzi i płuczki wiertniczej; z takimi warunkami mierzono się przy budowie interkonektora Polska–Słowacja.
Odpowiedzią na nieprzewidywalność jest metodologia: rzetelne badania geologiczne z zachowaniem parametrów wilgotności i ciśnienia porowego próbek, szczegółowe badania laboratoryjne parametrów fizyko-mechanicznych gruntu na całej trajektorii przewiertu. W sytuacjach ekstremalnych stosowana jest metoda Intersect – wiercenie pilotów z dwóch stron planowanego przekroczenia z połączeniem pod ziemią. Technologia ta pozwala dwukrotnie wydłużyć dopuszczalny zasięg przewiertu HDD bez ryzyka przebicia płuczki na powierzchnię. GAZ-SYSTEM stosował metodę Intersect m.in. przy rekordowym przewiercie pod Kanałem Szczecińskim i rezerwatem Olszanka (2016 m, technologia HDD, gazociąg DN500 Goleniów–Police) oraz pod Wisłą na gazociągu Rawa Mazowiecka–Wronów (1259 m, DN1000, marzec 2023).
Dzięki technologiom bezwykopowym GAZ-SYSTEM ogranicza wycinkę drzew, nie narusza warunków wodnych i gruntowych, nie wpływa na życie roślin i zwierząt, co ma bezpośrednie znaczenie gospodarcze, bo nie zatrzymuje ruchu drogowego, kolejowego ani żeglugi śródlądowej. Infrastruktura przesyłowa rośnie, a życie wokół toczy się swoim rytmem.
Stosowana w procesie wiercenia płuczka bentonitowa to materiał ilasty naturalnie obecny w środowisku, praktycznie obojętny dla gleby. Pracuje w obiegu zamkniętym: po oczyszczeniu z urobku jest ponownie wtłaczana do otworu, a po zakończeniu przewiertu zutylizowana zgodnie z przepisami. Ekrany akustyczne tłumią hałas przy pracach w sąsiedztwie zabudowy. Rezygnacja z szerokich pasów montażowych charakterystycznych dla tradycyjnych wykopów przekłada się na ograniczone zajęcie gruntów właścicieli prywatnych i instytucjonalnych.
Perspektywa: nowe projekty, trwałe kompetencje
Firmy, które zdobywały pierwsze szlify przy budowie Baltic Pipe, Korytarza Północ–Południe czy interkonektora z Litwą, dziś z powodzeniem konkurują na rynkach europejskich. Kadra inżynierska wychowana na projektach GAZ-SYSTEM wyznacza standardy dla całego kontynentu. Wiedza zgromadzona podczas ponad 100 dużych inwestycji bezwykopowych, udokumentowana w standardach branżowych, poradnikach i prezentacjach na konferencjach międzynarodowych, stanowi zasób o realnej wartości ekonomicznej. Inwestycje GAZ-SYSTEM w technologie bezwykopowe to w istocie inwestycja w polskie kompetencje. Ta inwestycja już przynosi zwrot.
