Rok 2026 został ustanowiony Rokiem Andrzeja Wajdy decyzją Senatu Rzeczypospolitej Polskiej – w setną rocznicę urodzin reżysera (6 marca 1926 r.) i dziesiątą rocznicę jego śmierci (9 października 2016 r.).
– Andrzej Wajda inspirował nas nie tylko w wymiarze kulturowym i w samym podejściu do tworzenia kultury, lecz także w sposobie myślenia o świecie i o roli, jaką kultura powinna w nim odgrywać – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas spotkania w Kinie Iluzjon FINA, zapowiadającego obchody. – Podkreślał, że nie może ona pozostawać obojętna wobec rzeczywistości, w której powstaje. Dlatego rok poświęcony Andrzejowi Wajdzie będzie przypomnieniem jego słów i wielkich dzieł, ale także opowieścią o jego życiu – o tym, co zrobił dla Polski, jak wielkim był patriotą i jak uczył nas patriotyzmu, rozumianego nie jako deklarację narodowościową, lecz jako dumę z Polski. To będzie rok rozmowy społecznej. Dzięki wyjątkowym wydarzeniom i spotkaniom będziemy mogli uświadomić sobie, w jaki sposób sztuka pomaga nam zrozumieć współczesność. Andrzej Wajda był, jest i pozostanie aktualny – przede wszystkim ze względu na to, co zrobił dla Polski i dla polskiej demokracji.
Marta Cienkowska (po środku), ministra kultury przegląda archiwalia Andrzeja Wajdy
Rok Andrzeja Wajdy i jego największe arcydzieła
Podczas konferencji ministry Marty Cienkowskiej przypomniano, że Andrzej Wajda był jednym z najwybitniejszych twórców europejskiego kina XX i XXI wieku. Reżyser filmowy i teatralny został nagrodzony Honorową Nagrodą Amerykańskiej Akademii Filmowej za całokształt twórczości, a był też pedagogiem oraz współtwórcą i fundatorem Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. Był reżyserem, który w „Popiołach”, „Katyniu”, „Lotnej”, „Kanale”, „Popiele i diamencie”, „Człowieku z marmuru” zapisał przełomowe i dramatyczne decyzje Polaków, nagrodzonym Złotą Palmą w Cannes za „Człowieka z żelaza”. W późniejszym okresie twórczości zekranizował m.in. „Pana Tadeusza” i „Zemstę”.
Do uczestników konferencji w kinie Iluzjon (Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny) przemówiła również (z „taśmy”) Krystyna Zachwatowicz-Wajda.
– W stulecie urodzin Andrzeja Wajdy przeżywam jednocześnie trudny rok dziesięciolecia jego odejścia, a także wdzięczność wobec wszystkich tych, którzy zaangażowali się we wszystkie wydarzenia Roku Andrzeja Wajdy w instytucjach kultury w całym kraju.
Głos zabrała także Beata Stelmach, prezes Totalizatora Sportowego:
– Totalizator Sportowy ma zaszczyt być patronem Roku Andrzeja Wajdy, ja zaś przypomnę, że każdy, kto wypełnia nasz kupon z każdej złotówki przeznacza na sport i kulturę 19 groszy. Pośród wielu wydarzeń Totalizator Sportowy będzie mecenasem przeglądu filmów w kinach studyjnych, a także Festiwalu Filmowego Wajda Od Nowa w Suwałkach, w rodzinnym mieście artysty. Mając w pamięci fascynację artysty sportem – 28 czerwca zorganizujemy też gonitwę im. Andrzeja Wajdy na Torze Służewieckim.
Rok Andrzeja Wajdy – wystawy na dobry początek
Tadeusz Kolankiewicz, dyrektor FINA, przypomniał o niezrealizowanych scenariuszach Wajdy, które będą miały performatywne wykonanie. FINA przygotuje też projekt Akademia Polskiego Filmu „Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy” w Warszawie, Łodzi i Gdańsku.
Andrzej Wajda inspirował nas nie tylko w wymiarze kulturowym i w samym podejściu do tworzenia kultury, lecz także w sposobie myślenia o świecie i o roli, jaką kultura powinna w nim odgrywać
Katarzyna Nowak, dyrektorka krakowskiej Mangghi, przypomniała, że jej fundator Mangghi nie budował pomników, lecz żywe miejsca. Manggha przygotuje w tym roku m.in. wystawę Krystyny Zachwatowicz, współtwórczyni wielu filmów i spektakli reżysera.
Właśnie FINA i Manggha będą gościć inaugurację Roku. FINA otworzy wystawę „Andrzej Wajda w obiektywie Renaty Pajchel” w galerii „Okno na Kulturę” (6.03–3.04.2026). Będzie to opowieść o niemal trzech dekadach twórczej współpracy między wybitnym reżyserem a jego „etatową fotosistką”.
Fotosy Pajchel współtworzyły wizualną pamięć takich filmów jak „Człowiek z marmuru”, „Bez znieczulenia” czy „Wszystko na sprzedaż”, stając się nieodłącznym elementem historii polskiego kina i dziedzictwa filmowego. Szczególne miejsce na wystawie zajmują fotografie zza kulis dokumentujące życie planu filmowego, a przede wszystkim Andrzeja Wajdę przy pracy.
Z kolei „Wajda. W stulecie urodzin” to ekspozycja w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (7.03–28.06.2026) – osobista, subiektywna opowieść o reżyserze, stworzona przez jego żonę Krystynę Zachwatowicz-Wajdę. Ekspozycja nie będzie miała charakteru chronologicznej biografii, lecz skupi się na wybranych wątkach z życia artysty, jego twórczości, zaangażowania społecznego oraz fascynacji Japonią. Całość oparta będzie na fotografiach, cytatach, notatkach i rysunkach z archiwum Wajdy, ukazując go jako postać wielowymiarową i niejednoznaczną.
Andrzej Wajda i jego przyjaciele filmowcy
Wojciech Marczewski, współzałożyciel Szkoły Wajdy i jej dyrektor programowy, przypomniał, że wybitny reżyser „kochał film, teatr i malarstwo” i bez tych fascynacji nie powstałoby żadne z dzieł, które w tych dziedzinach tworzył. Przypomniał wrażliwość twórcy oraz to, jak bardzo był zakorzeniony w formule zespołów filmowych, które – niestety – zostały zlikwidowane.
– Właśnie z myślą o poszerzeniu perspektywy twórczej młodych reżyserów, z myślą o intymności rozmowy o sztuce, nasza szkoła nawiązała współpracę z warszawskimi teatrami – Nowym, Polskim i Rampą, a także Operą Narodową i Muzeum Sztuki Nowoczesnej – mówił Wojciech Marczewski. – Młodzi reżyserzy powinni mieć wiedzę nie tylko o filmie, ale także o teatrze, balecie, literaturze i sztuce. Z myślą o nich wznowimy debatę, stawiającą pytanie, kto jest bohaterem naszych czasów.
O znaczeniach tradycji zespołów i Stowarzyszenia Filmowców Polskich mówił jego prezes Grzegorz Łoszewski, akcentując, że ich rolą w rozumieniu Andrzeja Wajdy było otwieranie świata filmów na młodych twórców.
Totalizator Sportowy ma zaszczyt być patronem Roku Andrzeja Wajdy
Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury, odwołując się do pozytywnych emocji, jakie towarzyszyły oscarowej mowie Andrzeja Wajdy, zapowiedział w warszawskiej galerii Kordegarda wystawę eksponującą rolę Krystyny Zachwatowicz-Wajdy w pracy nad spektaklami z Andrzejem Wajdą. Z kolei w Senacie RP odbędzie się „Andrzej Wajda. Artysta. Senator. Obywatel”, zorganizowane razem z Mangghą.
Olga Brzezińska, wicedyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza, przypomniała, że „Człowiek z marmuru” miał premierę 44 lata temu, a gdy festiwal polskich filmów fabularnych pominął przełomowy film – dziennikarze wręczyli artyście swoją nieoficjalną nagrodę w postaci cegły. Zaś w związku z Rokiem Andrzeja Wajdy IAM przygotuje w swoim portalu Culture.pl (operuje w siedmiu językach) videocast „Wajda. A Legacy of Resistance” na portalu culture.pl, Spotify i YouTube.
Andrzej Wajda i Wojciech Kilar w spektaklu Śląska
Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny przypomni o współpracy z Andrzejem Wajdą wybitnego kompozytora Wojciecha Kilara i zapowie premierę spektaklu „Wajda Kilar Śląsk” z muzyką Kilara, stanowiącego opowieść o twórcy „Kanału” „od pierwszego oddechu do ostatniej ciszy”. Pokazy odbędą się w Koszęcinie, Ożarowie Mazowieckim i Krakowie.
Czytaj więcej
Muzeum Manggha stanowi urzeczywistnienie młodzieńczych marzeń wybitnego reżysera.
Stowarzyszenie Kin Studyjnych, zrzeszające 90 instytucji w całym kraju, zaprosi kinomanów na trwający od marca do grudnia ogólnopolski przegląd filmów „WAJDA: re-wizje”. Program przeglądu został ułożony w rytmie kalendarza – każdy miesiąc przynosi inny tytuł, korespondujący z porą roku, nastrojem i tematyką filmu. Cykl otworzy „Popiół i diament” (1958) – film szczególny: najważniejszy i najbardziej osobisty w dorobku Wajdy. W repertuarze znajdą się także „Niewinni Czarodzieje”, „Wesele”, „Wszystko na sprzedaż”, „Człowiek z marmuru”, „Brzezina”, „Bez znieczulenia” i „Kronika wypadków miłosnych”.
Z kolei Warszawa w drugiej połowie roku po wielu latach inwestycji otworzy Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy Tęcza na Żoliborzu.
Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi będzie celebrować autora filmów „Ziemia obiecana” i „Powidoków”, rozgrywających się w tym mieście, m.in. wydarzeniem w Hali Maszyn EC1 – wystawą „Powidoki”.
Odbędzie się konferencja „Andrzej Wajda. Uczeń, nauczyciel, twórca. Inspiracje edukacyjne” w Muzeum Historii Polski.
Kalendarz wszystkich wydarzeń jest dostępny na stronie Roku Andrzeja Wajdy (wajda.pisf.pl), gdzie publikowane są aktualne informacje o projektach realizowanych w Polsce i za granicą.
