Doktor habilitowany, profesor AWSB
Kierunek proponowanej reformy zasługuje na pełną aprobatę, gdyż realnie porządkuje i unowocześnia ramy prawne. Aby jednak nowelizacja spełniała standardy państwa prawa, ustawodawca musi zagwarantować bardziej stabilne przepisy przejściowe. Nie można przecież z dnia na dzień pozbawić wierzycieli trzech lat na dochodzenie roszczeń, które powstały jeszcze przed zmianą prawa. Bez odpowiedniego okresu dostosowawczego ta udana w założeniach reforma doprowadzi do destabilizacji obrotu gospodarczego.
Podnoszenie stawek grzywien przy niezmienionym wskaźniku wykrywalności czynów zabronionych jest wyłącznie zabiegiem fasadowym. Faktycznym determinantem powstrzymującym przed popełnieniem czynu zabronionego jest kalkulacja ryzyka wpadki, a nie wysokość grzywny. Jeśli prawdopodobieństwo pociągnięcia do odpowiedzialności pozostaje niskie, nawet drakońska grzywna traci swój walor prewencyjny. Drastyczne podniesienie wysokości grzywny może zatem jedynie zwiększyć liczbę osób niewypłacalnych i prowadzić do wykonania izolacyjnych kar zastępczych, nie mając jednocześnie istotnego wpływu na stan bezpieczeństwa. W rezultacie surowsze przepisy mogą jedynie pogłębić problemy z wykonaniem kar. Nadmierne zaostrzanie kar tworzy jedynie iluzję walki z przestępczością i wykroczeniami. Jeśli prawdopodobieństwo wykrycia sprawcy pozostaje takie samo, to zwiększenie wysokości grzywny nie rozwiązuje głównego problemu.
Absolutnie rynek krypto w Polsce zbyt długo funkcjonuje w „szarej strefie regulacyjnej”, a nadzór państwa był zbyt ograniczony, choćby ze względu na globalny charakter tego rynku. Jednakże brak nowych przepisów nie był przeszkodą, aby reagować na ryzyka i zapobiec aferze Zondacrypto — zdecydowanie zabrakło woli, koordynacji i determinacji w użyciu istniejących narzędzi. Stawiam tezę, że przy wcześniejszej reakcji państwa oraz odpowiedniej koordynacji działań i wymiany informacji skala afery mogła zostać ograniczona.
Afera Zondacrypto ma inny charakter niż największe afery III RP. To nie jest przypadek tej samej natury co np. afery Amber Gold (klasyczna piramida finansowa), GetBack (manipulacje i sprzedaż toksycznych obligacji), Polisolokaty (legalny misselling) czy SKOK (udzielanie kredytów „słupom” na masową skalę), gdzie produkt był z istoty rzeczy wadliwy lub oszukańczy. W odniesieniu do Zondacrypto ryzyko wynikało bardziej z charakterystyki rynku — jego zmienności, globalności i ograniczonej przejrzystości — niż z mechanizmu oszustwa. Podstawową analogią pozostaje jednak dysfunkcja systemu nadzoru oraz instytucji państwa. We wszystkich tych sprawach reakcja miała charakter następczy — a posteriori — mimo że przez długi czas widoczne były symptomy ryzyka. Można postawić tezę, że w polskich realiach system nadzorczy nie zapewnia skutecznej ochrony klienta końcowego: innowacja finansowa regularnie wyprzedza zdolności regulacyjne państwa, a granice jurysdykcyjne wciąż stanowią istotną barierę w efektywnym ściganiu aferzystów.
Można się z tym zgodzić – ale tylko pod bardzo twardymi warunkami, bo inaczej taki „reset” będzie po prostu kolejnym naruszeniem zasad państwa prawa, tylko o innym wektorze. Wtedy „reset” nie porządkuje prawa — tylko mnoży sprzeczne porządki prawne.
Wybór sędziów TK większością kwalifikowaną (3/5) wymusza konsensus polityczny i wzmacnia niezależność trybunału. Znajduje to solidne uzasadnienie w standardach państwa prawa oraz w teorii konstytucjonalizmu. W praktyce jest to jak budowanie mostu nad rwącą rzeką politycznych sporów — żeby był stabilny, musi być oparty na solidnych filarach z różnych stron, a nie tylko z jednej.
Obowiązek sprawozdawczości w zakresie luki płacowej należy postrzegać także jako narzędzie wzmacniające bezpieczeństwo przedsiębiorstwa. Systematyczne raportowanie wymusza regularny audyt wewnętrznych praktyk oraz wzmacnia kontrolę nad procesami kadrowymi.
W dobie mediów społecznościowych i sztucznej inteligencji zniesławienie może rozprzestrzeniać się błyskawicznie i powodować realne szkody zawodowe oraz osobiste. Jednocześnie kara pozbawienia wolności wydaje się zbyt surowa i może wywoływać tzw. „efekt mrożący” wobec wolności słowa. Wystarczające i bardziej proporcjonalne byłyby kara ograniczenia wolności lub grzywna – sankcje odczuwalne, ale nienaruszające podstawowych praw jednostki w tak radykalny sposób. Penalizacja zniesławienia powinna działać jak policyjny mandat i upomnienie — stanowcze, widoczne, przypominające o granicach — ale nie jak zatrzymanie z kajdankami za wykroczenie drogowe po uprzednim użyciu paralizatora.
Program pilotażowy można uznać za interesujący eksperyment społeczno-ekonomiczny. Jednakże bez kompleksowej nowelizacji Kodeksu pracy i systemu wynagrodzeń takie rozwiązania grozi chaosem organizacyjnym i licznymi sporami sądowymi.
Wprowadzenie tego typu instrumentu tworzy klimat niepewności prawnej. PIP z instytucji kontrolnej staje się quasi-prokuratorem rynku pracy, co zaburza równowagę między ochroną pracownika a racjonalnością gospodarczą.