Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Administracja

Fundacje: pułapki prowadzenia działalności gospodarczej

123RF
Działalnoœć gospodarcza fundacji powinna pełnić rolę pomocniczš wobec jej działalnoœci statutowej. Zachowanie odpowiednich proporcji w praktyce może jednak okazać się niełatwe.
Prowadzenie działalnoœci gospodarczej przez fundację co do zasady nie przeczy jej istocie, bowiem mieœci się w ramach prawnych zakreœlonych w ustawie z 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach (dalej „ustawa"). Nie można jednak zapominać, iż fundacja może być ustanowiona dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczpospolitej Polskiej, a działalnoœć zarobkowa może być przez niš prowadzona jedynie w rozmiarach służšcych ich realizacji. Aktywnoœć ta jest niewštpliwie istotnym udogodnieniem z punktu widzenia pozyskania dodatkowych Ÿródeł finansowania, choć wišże się też z obowišzkami i praktycznymi trudnoœciami.

Rozmiar i cele

W œwietle art. 5 ust. 5 powołanej ustawy, fundacja może prowadzić działalnoœć gospodarczš w rozmiarach służšcych realizacji jej celów. Oznacza to, iż powinna ona pozostawać w œcisłym zwišzku z prowadzonš działalnoœciš fundacji, ale jednoczeœnie nie może stanowić wyłšcznego jej zadania. Pozyskane w ten sposób fundusze majš jedynie uzupełniać œrodki przeznaczone na zamierzenia statutowe tej osoby prawnej, które majš charakter priorytetowy względem działalnoœci zarobkowej (tak: Sšd Najwyższy w postanowieniu z 30 listopada 2000 roku, I CKN 886/98, a także Wojewódzki Sšd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 29 kwietnia 2008 roku, I SA/Łd 225/08). Co jednak istotne, ze wspomnianego wymogu nie wynika bezwzględny zakaz pokrywania się przedmiotu działalnoœci gospodarczej oraz statutowej (celowej). Punkt ciężkoœci powinien być bowiem położony nie na dosłowne brzmienie postanowień statutu fundacji, ale na aspekt ich realizacji w praktyce. Przy czym działalnoœć zarobkowa winna pełnić rolę pomocniczš w stosunku do działalnoœci podstawowej. Rozmiar tej aktywnoœci powinien być zatem oceniany następczo, w konkretnych realiach funkcjonowania fundacji i realizowanych przez niš celów. Jeżeli w wyniku takiej analizy okazałoby się, iż zostały zachwiane proporcje tych dwóch sfer, wówczas istnieje m.in. możliwoœć sšdowej ingerencji nadzorczej w trybie art. 12 ust. 1 ustawy o fundacjach (tak: Sšd Najwyższy w postanowieniu z 7 maja 2002 roku, I CKN 162/00, a także wspomnianym wczeœniej postanowieniu z 30 listopada 2000 roku, I CKN 886/98).
W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż posłużenie się przez ustawodawcę w art. 5 ust. 5 ustawy pojęciem „rozmiaru" budzić może wštpliwoœci praktyczne zwišzane z jego dokładnym okreœleniem, a następnie wymiernš weryfikacjš. Ponadto, rozdzielenie sfery działalnoœci statutowej oraz gospodarczej w rzeczywistoœci nie zawsze jest zadaniem łatwym, zwłaszcza jeżeli sš one prowadzone w tożsamym obszarze, wzajemnie się przenikajš, a poszczególne czynnoœci wykonywane sš przez te same osoby, przy braku dokładnego dookreœlenia zakresu odpowiedzialnoœci. Wydatkowanie œrodków pozyskanych w ramach aktywnoœci zarobkowej i ich stosowny podział, przy uwzględnieniu pomocniczego charakteru działalnoœci gospodarczej, może również okazać się nie lada wyzwaniem.

Obowišzkowy zapis w statucie

Fundacja może prowadzić działalnoœć gospodarczš tylko wtedy, gdy wynika to z jej statutu. Postanowienia te powinny precyzyjnie okreœlać m.in. jej rodzaj i zakres. Brak stosownych postanowień w tym względzie nie stanowi jednak nieusuwalnej przeszkody do wykonywania wskazanej działalnoœci. Istnieje bowiem możliwoœć zmiany statutu i wprowadzenia niezbędnych zapisów. Dopełnieniem tych czynnoœci jest rejestracja w Krajowym Rejestrze Sšdowym. Działalnoœć jest wówczas okreœlana według Polskiej Klasyfikacji Działalnoœci. Zauważyć przy tym należy, iż rozpoczęcie prowadzenia działalnoœci zarobkowej przez fundację będzie wišzało się z umieszczeniem jej dodatkowo w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sšdowego, obok wpisania jej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz zakładów opieki zdrowotnej. Nadany jej wczeœniej numer KRS pozostaje bez zmian.

Przykład:

Fundacja X rozważa rozpoczęcie prowadzenia działalnoœci gospodarczej, jednakże jej statut nie przewiduje takiej możliwoœci. Będzie ona mogła rozpoczšć działalnoœć gospodarczš, po wczeœniejszym zmodyfikowaniu postanowień statutu w tym względzie oraz zarejestrowaniu tej zmiany w Krajowym Rejestrze Sšdowym. Wartoœć œrodków majštkowych Fundacji X przeznaczonych na wspomnianš działalnoœć nie może być mniejsza niż tysišc złotych. W orzecznictwie sšdowym przyjmuje się, iż możliwoœć prowadzenia przez fundację działalnoœci zarobkowej może być przewidziana przez fundatora od chwili jej ustanowienia. Wówczas w oœwiadczeniu o jej powołaniu nie jest konieczne okreœlenie wartoœci œrodków majštkowych przeznaczonych na prowadzenie tej działalnoœci (tak: Sšd Najwyższy w postanowieniu z 9 kwietnia 2003 roku, I CKN 281/01). Dodać w tym miejscu należy, iż fundacja może prowadzić działalnoœć gospodarczš bez szczególnego wyodrębnienia wewnętrznego w jej strukturach albo poprzez wydzielonš w tym celu jednostkę (np. zakład), w tym posiadajšc udziały lub akcje w spółkach prawa handlowego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sšdu Najwyższego z 13 marca 2002 roku, III ZP 21/01). Warto przy tym wspomnieć, że organem, który co do zasady kieruje działalnoœciš fundacji i reprezentuje jš na zewnštrz jest zarzšd (zob. art. 10 ustawy o fundacjach). W zwišzku z podjęciem przez fundację działalnoœci gospodarczej i wyodrębnieniem do tego celu stosownej jednostki organizacyjnej, kierowanie niš może być powierzone innemu podmiotowi, który co do zasady nadal będzie odpowiadał przed zarzšdem fundacji. Taka sytuacja może jednak powodować powstanie problemów faktycznych zwišzanych z ewentualnym rozdziałem kompetencji tych podmiotów i zarzšdu, a także zakresem ich rzeczywistej odpowiedzialnoœci.

Służebna rola wobec celów fundacji

Jak już wczeœniej wskazano, działalnoœć gospodarcza powinna pełnić rolę pomocniczš wobec działalnoœci statutowej fundacji. Uzyskanie przez tš osobę prawnš statusu przedsiębiorcy nie powinno być bowiem celem samym w sobie, ale pewnš dodatkowš możliwoœciš wobec istoty działalnoœci fundacji. Zachowanie właœciwych proporcji w tym względzie może okazać się niełatwe. Przypomnieć należy, iż działalnoœć gospodarcza ma z jednej strony pozostawać w œcisłym zwišzku z działalnoœciš statutowš fundacji, z drugiej jednak – nie może stanowić wyłšcznego jej zadania (tak: Sšd Najwyższy w postanowieniu z 12 lutego 2002 roku, I CKN 1568/99). Ustawa o fundacjach nie zawiera szczegółowych unormowań dotyczšcych prowadzenia przez ten podmiot działalnoœci gospodarczej, oprócz dopuszczenia takiej możliwoœci oraz wskazania minimalnych œrodków przeznaczonych na te zadania w wysokoœci jednego tysišca złotych (zob. art. 5 ust. 5 tej ustawy). Wraz z nabyciem statusu przedsiębiorcy, fundacja zostanie jednak objęta regulacjami właœciwymi dla takiego podmiotu, w szczególnoœci okreœlonymi w ustawie z 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalnoœci gospodarczej, ustawie z 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sšdowym oraz w stosownych przepisach podatkowych. W praktyce zostanš na fundację nałożone m. in. dodatkowe obowišzki w zakresie sporzšdzania i zatwierdzania sprawozdań finansowych oraz prowadzenia poszerzonej księgowoœci. Dojdzie również prawdopodobnie do powiększenia jej ciężarów podatkowych, w szczególnoœci w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, czy też podatku od towarów i usług, jeżeli będzie jego płatnikiem. Warto jednak zaznaczyć, iż w pewnych sytuacjach (po spełnieniu okreœlonych wymogów) fundacja będzie mogła skorzystać z okreœlonych preferencji podatkowych (zob. m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4 i 6c ustawy z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych).

Organizacja pożytku publicznego

Nie każda fundacja jest organizacjš pożytku publicznego. Może jednak uzyskać ten status po spełnieniu wymogów okreœlonych w ustawie z 24 kwietnia 2003 roku o działalnoœci pożytku publicznego i o wolontariacie. W takim przypadku fundacja również będzie mogła prowadzić działalnoœć gospodarczš, ale jedynie jako dodatkowš w stosunku do działalnoœci pożytku publicznego (ich zakresy nie mogš się wówczas pokrywać). Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż w œwietle art. 6 wskazanej ustawy, działalnoœć pożytku publicznego nie jest (z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 tej ustawy) co do zasady działalnoœciš gospodarczš w rozumieniu przepisów o swobodzie działalnoœci gospodarczej i może być prowadzona jako działalnoœć nieodpłatna lub jako działalnoœć odpłatna. Fundacja będšca organizacjš pożytku publicznego może w szerszym zakresie korzystać z preferencji podatkowych, a nadto pozyskiwać dodatkowe œrodki z przekazywanych jej przez osoby fizyczne kwot, stanowišcych 1 proc. podatku dochodowego stosownie do art. 27 ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalnoœci pożytku publicznego i o wolontariacie. podstawa prawna: Ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 40) podstawa prawna: Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalnoœci pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 1817) podstawa prawna: Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalnoœci gospodarczej (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 1829 ze zm.)

Zadania fundacji

Cel fundacji jest jej elementem konstytutywnym, okreœlonym już w akcie fundacyjnym, przy czym może być jeden lub kilka dla danego podmiotu. Przykładowe cele fundacji wskazane w art. 1 ustawy o fundacjach (katalog otwarty): - ochrona zdrowia, - rozwój gospodarki i nauki, - oœwiata i wychowanie, - kultura i sztuka, - opieka i pomoc społeczna, - ochrona œrodowiska, - opieka nad zabytkami.

Definicja

Działalnoœć gospodarcza to zarobkowa działalnoœć wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalnoœć zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i cišgły (zob. art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalnoœci gospodarczej). Zastosowanie tej definicji jest częœciowo wyłšczone w przypadku organizacji prowadzšcych działalnoœć pożytku publicznego (zob. art. 6 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalnoœci pożytku publicznego i o wolontariacie).

Komentarz

Katarzyna Marczuk-Pieńkowska, adwokat w Kancelarii Szymańczyk Roman Deresz Karpiński Adwokaci sp. p. Prowadzenie działalnoœci gospodarczej przez fundację to z pewnoœciš dodatkowy sposób na pozyskanie finansowania niezbędnego dla realizacji jej celów statutowych, a w rezultacie także zdobycie w tym zakresie pewnej niezależnoœci. Status przedsiębiorcy wišże się jednak nie tylko z ewentualnymi przywilejami, ale i licznymi obowišzkami, w szczególnoœci podatkowymi czy też sprawozdawczymi. Wybranie tej œcieżki nie jest przy tym wolne od licznych problemów praktycznych, w tym organizacyjnych, zwłaszcza jeżeli działalnoœć gospodarcza dominuje nad celami statutowymi i jest prowadzona w rozmiarach, które im nie służš. Nie jest również wykluczone, iż działalnoœć zarobkowa przyniesie niepowodzenia rzutujšce na kondycję finansowš całej fundacji. Problematyczne może być również wzajemne przenikanie się tych dwóch sfer, a w pewnych przypadkach także brak możliwoœci ich faktycznego oddzielenia. Należy jednak pamiętać, iż w istocie mamy do czynienia z jednym podmiotem, którego działalnoœć powinna odpowiadać przewidzianym przepisami prawa celom, których znaczenia nie można nie doceniać. Fundacje sš istotnym podmiotem w otaczajšcej rzeczywistoœci, a wiele obszarów nie mogłoby dzisiaj funkcjonować bez ich aktywnoœci.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL