Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Styl życia

Epidemia ospy wietrznej w Polsce

Fotorzepa, Darek Golik DG Darek Golik
Rozmowa: dr med. Paweł Grzesiowski, pediatra, ekspert w dziedzinie szczepień ochronnych, dyrektor Instytutu Profilaktyki Zakażeń w Warszawie
Na ospę wietrznš ludzie chorujš od dawna. Dlaczego dopiero od niedawna mówi się o tym, że jest to groŸna choroba i lepiej jej zapobiegać? Paweł Grzesiowski: Nie do końca mogę się zgodzić, że mówi się dopiero teraz. Pediatryczna grupa ekspertów już pięć lat temu wskazywała na koniecznoœć rozszerzenia zakresu szczepień przeciw ospie wietrznej. Dziœ mówimy o epidemii ospy w Polsce, bo rocznie choruje na niš ponad 180 tysięcy osób. Dodatkowo, przy tak dużej liczbie zachorowań pojawia się większa liczba pacjentów z powikłaniami, ponieważ wirus atakuje wszystkie osoby podatne, w tym dorosłych. Wiadomo, że po 14. roku życia liczba powikłań ospy gwałtownie wzrasta. Dzieci chorujš lżej. Przeciwko ospie mamy skuteczne szczepionki, dla niektórych dzieci nawet refundowane. Niestety, zbyt mała liczba dzieci jest szczepiona. Stšd nagle tak dużo zachorowań?
Co roku wzrasta liczba osób zakażonych. W cišgu ostatnich dziesięciu lat liczba chorych się podwoiła. W ubiegłym roku zachorowało ponad 180 tysięcy osób, co oznacza, że to jest prawie połowa nowego rocznika. Przyczynš wzrostu liczby zachorowań jest brak odpornoœci na ospę, ponieważ tylko przebyta choroba albo szczepionka takš odpornoœć zapewnia. Skoro corocznie rodzi się w Polsce ok. 400 tysięcy dzieci, a prędzej czy póŸniej każde zachoruje, to należy spodziewać się w kolejnych latach dalszego wzrostu liczby zakażonych, a tym samym liczby powikłań. W wielu krajach europejskich szczepienia przeciw ospie wietrznej sš powszechne, np. w Niemczech, co powoduje, że liczba zachorowań jest tam znacznie niższa. Na jakie powikłania sš narażone dzieci? Liczba powikłań jest pochodnš liczby zachorowań. Statystyki sš bezlitosne – raz na sto przypadków konieczny jest krótki pobyt w szpitalu, jeden raz na tysišc zachorowań mamy ciężki problem, wymagajšcy długotrwałej hospitalizacji, a raz na 60 tysięcy zachorowań zdarza się zgon. W grupie noworodków i niemowlšt liczba powikłań roœnie 50-cio krotnie, a u osób powyżej 14 lat aż 200-krotnie! Dodatkowš grupę ryzyka wystšpienia powikłań stanowiš osoby z upoœledzonš odpornoœciš oraz kobiety w cišży. W tej grupie zakażenie wirusem ospy może szczególnie ciężko przebiegać, a co za tym idzie, mogš wystšpić trwałe powikłania. Wirus może wywołać u podatnej osoby chorobę np. płuc i móżdżku albo płodu, powodujšc uszkodzenie jego narzšdów. Druga grupa powikłań to nadkażenia bakteryjne – najczęœciej dotyczš skóry, tkanek miękkich, płuc. W rzadkich przypadkach może dojœć do zakażenia krwi i sepsy. Nie ma możliwoœci wczesnego rozpoznania powikłań, ponieważ infekcja przebiega burzliwie, z goršczkš, zmianami na skórze, odczynem zapalnym. W przypadku każdego dziecka, u którego choroba będzie przebiegać w ten sposób, trzeba zasięgnšć konsultacji lekarskiej. Jaki przebieg ma podręcznikowa ospa? Najpierw przez dwa – trzy tygodnie trwa bezobjawowe wylęganie. W tym czasie nie ma objawów albo sš zupełnie niespecyficzne. Zwykle wraz z pierwszymi krostami na skórze pojawiajš się goršczka, objawy kataralne, pogorszenie apetytu, czasami kaszel, ból gardła, bóle stawów i mięœni. W przebiegu choroby bez powikłań obserwuje się kilka rzutów wysiewu zmian skórnych, zwykle ze skokiem goršczki. Po mniej więcej dziesięciu dniach krostki przysychajš, ustępuje goršczka i dziecko wraca do formy. W przypadku pojawienia się krost w niebezpiecznych okolicach ciała, np. blisko rogówki, w okolicy narzšdów płciowych albo na błonach œluzowych, wskazana jest konsultacja lekarza, który może zalecić leki przeciwwirusowe. Jeœli mimo braku nowych krost na skórze dziecko nadal goršczkuje, jest osłabione lub tworzš się w miejscach krostek ropne zmiany, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Jakie sš obecnie sposoby leczenia ospy wietrznej? Czym smarować pojawiajšce się plamki: gencjanš, jak dawniej, czy maœciami? Leczenie ospy wietrznej obejmuje w przypadkach bez powikłań podawanie jedynie preparatów poprawiajšcych samopoczucie chorego, czyli leków przeciwgoršczkowych (tylko paracetamolu), przeciwœwišdowych albo miejscowo odkażajšcych. W przypadkach ciężko przebiegajšcych lub z powikłaniami, a także u osób z grup ryzyka powikłań podaje się leki przeciwwirusowe. Mamy skuteczny i dostępny na receptę lek – acyklowir, który szybko zwalcza wirusa. Żadne inne leki, ziołowe ani homeopatyczne, nie działajš przeciwwirusowo, mogš jedynie poprawiać komfort chorowania i samopoczucie. Zmiany skórne powinny być odkażane œrodkami dezynfekcyjnymi bez alkoholu: może to być œrodek zawierajšcy oktenidynę (np. octenisept) lub polihexanidynę (np. prontosan), w ostatecznoœci wodny roztwór gencjany. Dziecko należy codziennie myć pod prysznicem, by zmyć strupki i zniszczony naskórek. Nie wolno stosować papek i maœci, ponieważ pod ich warstwš na skórze rozwijajš się bakterie, które mogš doprowadzić do ropni, a nawet sepsy. Szczepionka nie daje gwarancji, że dziecko nie zachoruje, ale na pewno łagodzi przebieg choroby, skraca czas jej trwania i zapobiega groŸnym powikłaniom. Niestety, nie jest darmowa dla wszystkich. W Polsce od 1 paŸdziernika nastšpiła bardzo istotna zmiana w profilaktyce ospy, ponieważ weszło w życie nowe rozporzšdzenie ministra zdrowia w sprawie szczepień obowišzkowych. Przeciw ospie obecnie majš być bezpłatnie szczepione dzieci do ukończenia 12. roku życia, z upoœledzeniem odpornoœci, o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, z ostrš białaczkš limfoblastycznš w okresie remisji, zakażone HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapiš; dzieci do ukończenia 12. roku życia z otoczenia osób z powyższej grupy, które nie chorowały na ospę wietrznš. Bezpłatne szczepienia dotyczš też dzieci do ukończenia 12. roku życia z grup innych niż wyżej wymienione, narażonych na zakażenie ze względów œrodowiskowych, w szczególnoœci narażonych na zakażenie ze względu na czasowe lub stałe przebywanie we wspólnych pomieszczeniach, co umożliwia przeniesienie wirusa i wybuch ogniska epidemicznego, w tym zwłaszcza w domach opieki długoterminowej, domach dziecka, żłobkach i innych instytucjach opiekuńczych. Musimy jeszcze poczekać na komunikat głównego inspektora sanitarnego, który ukaże się pod koniec paŸdziernika i będš w nim podane szczegółowe zalecenia dotyczšce szczepionych grup. Czy oprócz szczepionki sš jakieœ inne metody profilaktyki? W szczególnych przypadkach możliwe jest zastosowanie specjalnej surowicy odpornoœciowej zawierajšcej gotowe przeciwciała przeciwospowe, która po podaniu chroni w okresie do oœmiu tygodni. Inne metody profilaktyki nie majš udowodnionej skutecznoœci. Nie podaje się profilaktycznie leków przeciwwirusowych, gdy mieliœmy kontakt z osobš chorš. W takim przypadku można się zaszczepić, bo zastrzyk do trzech dni od kontaktu może zatrzymać lub osłabić przebieg zakażenia. Najlepszy termin na szczepienie dziecka to poczštek drugiego roku życia. Czy w póŸniejszym wieku też jest ono zalecane? Jeœli rodzice nie decydujš się na szczepienie niemowlęcia albo dziecka w drugim roku życia, to każdy inny moment jest dobry, o ile dziecko nie zachoruje. (Ze względu na znaczny wzrost ryzyka powikłań u młodzieży i dorosłych moim zdaniem każde dziecko, które nie zachorowało na ospę, a osišgnęło wiek 14 lat, powinno być zaszczepione.) Podobnie w przypadku dzieci, których matka nie chorowała na ospę. Jej dziecko wówczas nie ma odpornoœci i warto w takich sytuacjach rozważyć szczepienie już w dziewištym – dziesištym miesišcu życia. Pełny schemat szczepienia obejmuje podanie dwóch dawek w odstępie nie krótszym niż szeœć tygodni. A co z dziećmi, które już wczeœniej chorowały? Dzieci po przebyciu ospy nie wymagajš szczepienia, ponieważ zakładamy, że po przechorowaniu powstaje tzw. trwała pamięć immunologiczna, która zabezpiecza przed kolejnym zachorowaniem. Niestety, nie zawsze tak jest. Częœć osób choruje ponownie w póŸniejszych latach na ospę lub na półpasiec – niepełnš formę ospy wietrznej. Dlaczego jedne dzieci, które miały stycznoœć z chorym, majš ospę, a innym udaje się jej uniknšć? Zachorowanie zależy od wielu czynników, ale przede wszystkim od dawki wirusa, który zaatakuje dziecko, oraz od sprawnoœci układu odpornoœci. Wirus ospy szerzy się drogš powietrznš, to znaczy, że przemieszcza się z najdrobniejszymi czšsteczkami kurzu między pomieszczeniami. To oznacza, że możemy mieć kontakt z wirusem, zupełnie o tym nie wiedzšc. Każdy kontakt z wirusem może pobudzić nasz układ odpornoœciowy, a nie wywołać zachorowania. Dzięki temu częœć dzieci – mimo że nie chorowała pełnoobjawowo na ospę – ma częœciowš odpornoœć. Ale ten mechanizm zawiedzie, gdy zaatakujš wirusy w dużej iloœci, czyli np. gdy zachoruje brat lub siostra dziecka i malec będzie miał kontakt z wirusem przez wiele godzin. Im kontakt z chorym jest dłuższy, tym dawka wirusa, który zaatakuje zdrowš osobę, jest większa i ryzyko zachorowania roœnie. Szczepienia sš metodš zapobiegania wielu chorobom, ale nie zawsze rodzice chcš szczepić swoje dzieci. Uważajš, że dziecko powinno nabrać odpornoœci, a poza tym bojš się działań ubocznych zastrzyków. Jak pan przekonuje ich do koniecznoœci szczepienia? Według nowoczesnej wiedzy dotyczšcej zapobiegania chorobom wszystkie szczepionki dla dzieci powinny być zalecane i refundowane, a obowišzek albo przymus szczepienia powinien dotyczyć sytuacji zagrożenia zdrowia publicznego, czyli np. epidemii. W polskim systemie prawnym obowišzuje obecnie ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaŸnych, która nakłada obowišzek szczepień, co umożliwia ich pełnš refundację. Dopóki nie zmieniš się zasady finansowania szczepień, uchylenie obowišzku szczepień oznaczałoby, że rodzice musieliby płacić za wszystkie szczepionki, a to nie jest tania grupa leków. Z mojej wiedzy wynika, że niewielu rodziców odmawia szczepień z powodów niemedycznych, może nie więcej niż 1 proc. wszystkich rodziców dzieci podlegajšcych szczepieniom. Oczywiœcie jest to grupa, do której musimy docierać. Najważniejszym argumentem za szczepieniami jest to, że żadna szczepionka nie daje większego ryzyka powikłań niż choroba, przed którš ma chronić. To łatwo wyliczyć: poważniejsze powikłania po szczepieniu przeciw ospie występujš z częstoœciš jeden raz na 100 tysięcy dawek, a po zakażeniu wirusem ospy – jeden raz na tysišc. Wydaje mi się, że to jest oczywista korzyœć, mimo że szczepienie nie jest całkowicie wolne od ryzyka. Nie zdšżyłem zaszczepić jednego z moich synów, bo w drugim roku życia zachorował na ospę i przez trzy miesišce wracał do formy, a przebarwienia na skórze ma do dziœ, chociaż minęło już pięć lat od choroby. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy wirus ospy. Może rodzice się obawiajš, że po jej podaniu dziecko zachoruje? Wirus jest osłabiony i niezdolny do wywołania choroby u zdrowej osoby. Szczepionki na pewno nie podaje się osobom z upoœledzonš odpornoœciš, kobietom w cišży oraz dzieciom do dziewištego miesišca życia. U zdrowych osób po zastrzyku mogš wystšpić zmiany w miejscu podania szczepionki: zaczerwienienie, bolesnoœć, obrzęk, a także goršczka (u 10 – 15 osób na 100 zaszczepionych) lub wysypka ospopodobna (w mniej więcej jednym – trzech przypadkach na 100 zaszczepionych) i gorsze samopoczucie. Bardzo rzadko u osób z zaburzeniami odpornoœci może wystšpić uczulenie na składniki szczepionki, obniżenie liczby krwinek płytkowych albo zapalenie płuc lub wštroby. U zdrowych osób zdarza się to nie częœciej, niż raz na 10 – 100 tysięcy dawek. Dlatego konieczne jest dokładne badanie przed szczepieniem, które wykluczy przeciwwskazania. Szczepionka kosztuje 350 zł za dwie dawki. Nie przewiduje się podawania dawek przypominajšcych.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL