Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Spadki i darowizny

Spadkobiercy dziedziczš obowišzek naprawienia szkody po przestępcy

Fotolia
Wyrok Sšdu Najwyższego wydany na poczštku sierpnia w sprawie o sygnaturze II CSK 844/16 wcišż budzi wiele kontrowersji i emocji.

Przypomnijmy, że zgodnie z tezš Sšdu Najwyższego zaprezentowanš w tym wyroku, spadkobiercy dziedziczš po spadkodawcy obowišzek naprawienia szkody wyrzšdzonej na skutek przestępstwa popełnionego przez skazanego.

Karne czy cywilne?

Charakter prawny obowišzku naprawienia szkody nie jest jednolicie postrzegany zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie. Wprowadzenie do kodeksu karnego instytucji w postaci obowišzku naprawienia szkody spowodowało, że powstały pewne wštpliwoœci interpretacyjne, czy obowišzek naprawienia szkody jest instytucjš prawa cywilnego umiejscowionš w ustawie karnej, czy raczej jest elementem odpowiedzialnoœci karnej posiadajšcym cechy kompensacji. Powszechnie przyjmowało się, że obowišzek naprawienia szkody ma charakter penalny, a jego głównš funkcjš jest ukaranie i resocjalizacja skazanego sprawcy. Równolegle, w orzecznictwie pojawiały się orzeczenia, które przyjmowały odmiennš interpretację uznajšc, że sam fakt orzekania przez sšd karny o odszkodowaniu, który w tym przedmiocie orzeka na podstawie tych samych przesłanek co sšd cywilny, nie powoduje utraty charakteru cywilnoprawnego zasšdzonego odszkodowania.

Wobec takiego postrzegania œrodka karnego, tj. uznania, że jest on elementem odpowiedzialnoœci karnej, którego celem jest ukaranie i resocjalizacja skazanego sprawcy, w dotychczasowym dorobku orzecznictwa pojawiały się wyroki, które wskazywały, że obowišzek naprawienia szkody nie przechodzi w razie œmierci skazanego na spadkobierców, ponieważ jest obowišzkiem œciœle zwišzanym z osobš zmarłego i jako taki nie może wejœć do spadku (na podstawie art. 922 § 2 kc).

Specyfika sprawy

W wyroku wydanym w sprawie o sygnaturze II CSK 844/16 Sšd Najwyższy orzekł, że samo umiejscowienie przepisu w ustawie karnej nie oznacza, że przewidziany w kodeksie karnym obowišzek naprawienia szkody nie ma cywilnego charakteru, a tym samym spadkobiercy dziedziczš po spadkodawcy obowišzek naprawienia szkody wyrzšdzonej na skutek przestępstwa popełnionego przez zmarłego.

Jakkolwiek poważne dla spadkobierców skutki i wydawałoby się, że nie do końca sprawiedliwe, rodzi interpretacja przyjęta przez Sšd Najwyższy, należy bronić stanowiska przyjętego w omawianym wyroku. Głównym celem œrodka z art. 46 kk jest naprawienie wyrzšdzonej przestępstwem szkody, a nie ukaranie lub resocjalizacja sprawcy, co potwierdzajš same przepisy kodeksu postępowania karnego. O obowišzku naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli roszczenie odszkodowawcze jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono, a w sytuacji, gdy orzeczone œrodki karne nie pokrywajš całej szkody, pokrzywdzony może dochodzić dalszych roszczeń w postępowaniu cywilnym (art. 415 kpk).

Skoro obowišzek naprawienia szkody stanowi obowišzek majštkowy o charakterze cywilnym, nie można uznać, że nie wchodzi on do spadku. I choć przepisy kodeksu cywilnego nie zawierajš definicji legalnej spadku, to podajš ogólne wskazówki umożliwiajšce rozstrzygnięcie, czy dane prawo lub obowišzek wchodzi w skład spadku. Warunkami tego rozstrzygnięcia sš w szczególnoœci: cywilnoprawny i majštkowy charakter prawa lub obowišzku oraz brak œcisłego powišzania prawa lub obowišzku z osobš zmarłego. Przy wykluczeniu możliwoœci egzekucji od spadkobiercy, pokrzywdzony posiadajšcy wyrok sšdu karnego zasšdzajšcy obowišzek naprawienia szkody, nie mógłby skutecznie dochodzić swoich roszczeń.

Decyzja należy do spadkobiercy

W całej dyskusji nie należy zapominać, że zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego spadkobierca może przyjšć spadek bez ograniczenia odpowiedzialnoœci za długi (przyjęcie proste), z ograniczeniem tej odpowiedzialnoœci (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) lub spadek odrzucić. Natomiast, jeżeli spadkobierca nie złoży oœwiadczenia o przyjęciu spadku ani nie złoży oœwiadczenia o odrzuceniu spadku oznacza to przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W efekcie spadkobierca ponosi odpowiedzialnoœć za długi spadkowe tylko do wartoœci ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Przepisy kodeksu cywilnego dopuszczajš zatem możliwoœć całkowitego odrzucenia spadku albo przyjęcia spadku z ograniczeniem odpowiedzialnoœci za długi, co spowoduje, że na spadkobiercę albo w ogóle nie przejdzie obowišzek naprawienia szkody (jeżeli spadek zostanie odrzucony), albo spadkobierca będzie musiał wypełnić obowišzek naprawienia szkody, ale jedynie do wartoœci spadku.

W najbliższym czasie okaże się jak omawiany wyrok Sšdu Najwyższego „przyjmie się" w orzecznictwie. Formalnie rzecz bioršc, wyroki wydawane przez Sšd Najwyższy nie sš wišżšce dla niższych sšdów. Wœród prawników mówi się, że wišżš one jedynie „siłš autorytetu" Sšdu Najwyższego. Tym samym, pozostałe sšdy w rozpatrywanych przez siebie sprawach przyjmować odmiennš interpretację danego przepisu, co oczywiœcie rodzi ryzyko uchylenia wyroku sšdu niższej instancji, w którym przyjęto poglšd inny niż ten zaprezentowany przez Sšd Najwyższy, co często skutecznie powstrzymuje sšdy niższej instancji od przyjmowania odmiennej interpretacji.

Aleksandra Tkaczyk - aplikant radcowski w GSW Legal

ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL