Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Spadki i darowizny

Sšd Najwyższy o bardzo szczegółowym podziale spadku

Adobe Stock
Zadysponowanie całym spadkiem, najdrobniejszymi jego składnikami, to ryzyko dla ostatniej woli spadkodawcy.

Szczegółowe dyspozycje nie muszš dyskwalifikować testamentu, gdyż uszanowanie ostatniej woli jest kluczowš wartoœciš. Prowokuje to jednak do skłócenia rodziny.

To wnioski z najnowszej sprawy i postanowienia Sšdu Najwyższego.

Szczegółowa decyzja

SN zajmował się sprawš o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w 2010 r. Władysławie M. Była to osoba wykształcona i skrupulatna, która dziesięć lat wczeœniej spisała własnoręcznie „decyzję” na wypadek swej œmierci. Szczegółowo w niej podzielił składniki swego majštku, dokładnie wskazujšc, co któremu z trzech jego synów ma przypaœć. Chodziło o obrazy, pamištkowe militaria itp. Drobniejsze przedmioty, raczej ku pamięci, pozapisywał pięciorgu wnukom. Na kopercie, w której umieœcił to pismo, napisał „testament”.

Sšd rejonowy uznał, że pismo to nie wypełniało wymogów testamentu, i stwierdził nabycie spadku według reguł ustawowych przez trzech synów zmarłego – po 1/3.

Sšd Okręgowy w Warszawie był innego zdania, w jego ocenie pismo wypełniało warunki testamentu własnoręcznego: było w całoœci napisane pismem ręcznym spadkodawcy, podpisane i opatrzone datš. W konsekwencji stwierdził nabycie spadku na podstawie testamentu.

Rzeczy a udziały

SO zastosował jednak regułę zamieszczonš w art. 961 kodeksu cywilnego, o której zapewne nie wie wielu Polaków. Otóż, jeżeli spadkodawca przeznaczył danej osobie, lub jak tutaj kilku osobom, w testamencie poszczególne przedmioty majštkowe, które wyczerpujš prawie cały spadek, traktuje się ich nie jako zapisobierców, lecz jako spadkobierców w częœciach ułamkowych odpowiadajšcych wartoœci przeznaczonych im przedmiotów. Kodeks zawiera bowiem zasadę, że spadkodawca decyduje w testamencie o udziale (ułamkach) poszczególnych spadkobierców w spadku, a nie o konkretnych składnikach spadku dla nich. W efekcie jeden syn dostał np. 288/1000 udziałów spadku, drugi 316/1000, jeden z wnuków 17/1000, a inny 22/1000.

Dwaj synowie odwołali się do Sšdu Najwyższego. Ich pełnomocnik adwokat Paweł Dšbrowski przekonywał SN, że SO nie miał do tego podstaw. Po pierwsze, zmarły nie wspomniał o udziale w jednej nieruchomoœci, jednak wartej stosunkowo niewiele, i bezpodstawnie zakwalifikował zapisy dla wnuków, jakby mieli być obok swoich ojców spadkobiercami. Wniósł o zwrócenie sprawy SO, aby ponownie ustalił udziały spadkowe na synów po 1/3.

Nie przekonał Sšdu Najwyższego.

– Przez szczegółowy podział spadku spadkodawca chciał zadbać o zgodę wœród spadkobierców, ale jeszcze bardziej skomplikował sprawę, można powiedzieć, przedobrzył – powiedział sędzia SN Wojciech Katner. – Nie ma wštpliwoœci, że zadysponował niemal całym spadkiem, sš zatem podstawy do zastosowania art. 961 kodeksu cywilnego. Za utrzymaniem orzeczenia przemawia także to, że w istocie niezależnie, którš metodę zastosować, to efekt będzie zbliżony. Nie ma istotnej różnicy, czy spadkobierca dostanie 288 czy 333 z 1000 udziałów, ale z obowišzkiem wykonania zapisów. Ważne jest, by spór o spadek nie konfliktował bez potrzeby rodziny – dodał sędzia.

– Ciszę się, że wola ojca została wykonana – powiedział po sprawie „Rz” jeden z synów.

Orzeczenie SN jest prawomocne i ostateczne.

Sygn. akt I CSK 177/17

Opinia dla „Rzeczpospolitej”

Tomasz Kot, notariusz z Krakowa

Prawo spadkowe dopuszcza, aby spadkodawca w testamencie zobowišzał spadkobiercę do spełnienia okreœlonego œwiadczenia majštkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Sporne bywa okreœlenie w danych okolicznoœciach, kto jest spadkobiercš, a kto zapisobiercš. Autorzy testamentów nierzadko szczegółowo rozpisujš dalszy los poszczególnych składników majštkowych, rozrzšdzajšc nimi na rzecz konkretnych osób; używajšc słów sędziego SN z tej sprawy – można przedobrzyć szczegółowoœciš. Chcšc nie dopuœcić sporów i kłopotów w toku dziedziczenia, testator powinien wyraŸnie wskazać spadkobiercę oraz zapisobierców.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL