Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Firma

Prawa autorskie a MP3 w telefonie komórkowym

www.sxc.hu
Organizacje zbiorowego zarzšdzania żšdajš uiszczenia 3 proc. wartoœci częœci składowej komórki z uwagi na realizowanš przez niš funkcję odczytu plików w formacie MP3
Jednym z największych wyzwań współczesnych systemów ochrony prawnoautorskiej jest odpowiednie zabezpieczenie interesów twórców w kontekœcie łatwoœci zwielokrotniania i rozpowszechniania utworów w formie cyfrowej przede wszystkim za poœrednictwem Internetu. Rozwišzania tego problemu poszukuje się m.in. poprzez zapewnienie twórcom stosownego wynagrodzenia na gruncie różnego rodzaju systemów zbiorczej repartycji opartych na poœrednictwie organizacji reprezentujšcych twórców i innych uprawnionych. Przykładem takiego systemu sš tzw. opłaty reprograficzne uregulowane w art. 20 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: prawo autorskie). Prawna regulacja w tym zakresie jest jednak skromna i niedostosowana do zmieniajšcych się realiów, co w praktyce powoduje szereg problemów. Jednym z takich problemów jest prawidłowe wyliczenie opłaty reprograficznej od bardziej zaawansowanych technologicznie urzšdzeń – takich chociażby jak telefony komórkowe – w przypadku, gdy opłacie nie podlega samo urzšdzenie, lecz jego poszczególny element składowy.

Jakie podstawy prawne

Producenci i importerzy urzšdzeń służšcych do zwielokrotniania utworów, jak również noœników do ich utrwalania sš zobowišzani do uiszczania organizacjom zbiorowego zarzšdzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi opłat w wysokoœci nieprzekraczajšcej 3 proc. kwoty należnej z tytułu ich sprzedaży. Opłaty te przypadajš według ustalonej proporcji wskazanym w ustawie podmiotom uprawnionym, tj. twórcom, artystom wykonawcom, producentom fonogramów i wideogramów oraz wydawcom. Opłata ma służyć zrekompensowaniu uszczerbku ponoszonego przez twórców oraz inne podmioty uprawnione w zwišzku z korzystaniem z utworów w ramach tzw. dozwolonego użytku prywatnego. Szczegółowe kwestie zwišzane z opłatš zostały uregulowane w rozporzšdzeniu ministra kultury z 2 czerwca 2003 r. w sprawie okreœlenia kategorii urzšdzeń i noœników służšcych do utrwalania utworów oraz opłat od tych urzšdzeń i noœników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów. W trzech załšcznikach do rozporzšdzenia wskazano rodzaje urzšdzeń i noœników podlegajšcych opłacie wraz z okreœleniem wysokoœci opłaty. Natomiast w rozporzšdzeniu doprecyzowano zasady systemu poboru opłat, okreœlajšc właœciwe organizacje zbiorowego zarzšdzania, reguły podziału i rozliczeń opłat pomiędzy tymi organizacjami, jak również sposób i termin poboru opłat.

Od częœci składowych urzšdzenia

W rozporzšdzeniu uregulowano też istotnš z praktycznego punktu widzenia kwestię złożonych urzšdzeń składajšcych się zarówno z elementów podlegajšcych opłacie, jak również takich, które od omawianej opłaty sš wolne. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporzšdzenia w przypadku gdy wskazane w jednym z trzech załšczników urzšdzenie „stanowi częœć składowš urzšdzenia zawierajšcego elementy niepodlegajšce opłacie, opłata jest pobierana od tej częœci składowej urzšdzenia, która służy do utrwalania utworów”. Tego rodzaju urzšdzenia sš dziœ powszechne, a ich udział w rynku wzrasta, co jest zwišzane z wpisanym w zjawisko konwergencji technologicznej trendem zwiększania ich funkcjonalnoœci. I faktycznie, coraz trudniej dziœ o elektroniczne urzšdzenie codziennego użytku, którego przeznaczenie wyczerpywałoby się w jednej tylko funkcji. Niestety, w odniesieniu do praktycznej wagi zagadnienia regulacja zawarta w § 2 ust. 2 rozporzšdzenia jawi się jako nad wyraz skromna, co siłš rzeczy rodzi poważne problemy interpretacyjne.

Odczyt plików w formacie MP3

Organizacje zbiorowego zarzšdzania żšdajš uiszczenia opłaty od telefonów komórkowych z uwagi na realizowanš przez te urzšdzenia funkcję odczytu plików w formacie MP3. Odtwarzacz plików MP3 w telefonie traktowany jest jako „MP3 Single Function” (pozycja nr 1 w załšczniku nr 1 do rozporzšdzenia nazwanym „Wykaz magnetofonów i innych podobnych urzšdzeń oraz zwišzanych z nimi czystych noœników oraz wysokoœć pobieranych od nich opłat”), dla których przewidziana została maksymalna stawka opłaty w wysokoœci 3 proc. Nie sposób jednak nie zauważyć, że odtwarzanie plików MP3 przez telefony komórkowe nie jest ani jedynš, ani tym bardziej podstawowš funkcjš tych urzšdzeń, przez co właœciwsza wydawałaby się raczej kwalifikacja jako „multimedialny wielofunkcyjny odtwarzacz formatu MP3” ze zdecydowanie niższš stawkš opłaty na poziomie 1,14 proc. (pozycja nr 27 w załšczniku nr 1). Pomijajšc jednak te wštpliwoœci, wyliczenie konkretnej opłaty wymaga ustalenia wartoœci elementu telefonu komórkowego przeznaczonego do odczytu plików muzycznych. Dlatego też w trakcie przeprowadzanych kontroli organizacje zbiorowego zarzšdzania wzywajš importerów i producentów telefonów komórkowych do udzielenia stosownych informacji. Zdarza się i tak, że organizacje zbiorowego zarzšdzania kwestionujš wskazywane przez przedsiębiorców kwoty jako zbyt niskie i ostatecznie samodzielnie ustalajš wartoœć odtwarzacza MP3, a tym samym – co oczywiste – również wysokoœć opłaty. Organizacje zbiorowego zarzšdzania dokonujš tych ustaleń w oderwaniu od ceny samego telefonu na podstawie szacunkowych kosztów implementacji odtwarzacza MP3 w aparacie telefonicznym, opierajšc się w tym zakresie na analizach zewnętrznych ekspertów.

Kwota należna z tytułu sprzedaży

Nasuwa się pytanie, czy taka praktyka kalkulacji opłat reprograficznych od telefonów komórkowych rzeczywiœcie jest prawidłowa. Oderwanie się od ceny telefonu komórkowego na rzecz szacunkowych kosztów implementacji odtwarzacza formatu MP3 zmierza być może w kierunku zobiektywizowania sposobu ustalenia wysokoœci opłaty (poprzez – jak się zdaje – odwołanie się do mniej lub bardziej precyzyjnego standardu czy też rynkowej œredniej takich kosztów), tym niemniej nie znajduje podstawy prawnej w obowišzujšcych przepisach. Taki zabieg rozmija się bowiem z treœciš art. 20 ust. 1 in fine prawa autorskiego, który nie pozostawia wštpliwoœci co do bezpoœredniego uzależnienia wysokoœci opłaty od „kwoty należnej z tytułu sprzedaży (…) urzšdzeń i noœników”. Zamysł ustawodawcy jest jasny – podstawš do ustalenia wysokoœci opłaty powinna być kwota płacona producentowi lub importerowi przez nabywcę urzšdzenia. Nie ma powodów, dla których zasada ta miałaby doznawać wyjštku w sytuacji, gdy opłacie nie podlega całe urzšdzenia lecz jedynie jego poszczególny element. W praktyce oznacza to koniecznoœć obliczenia „udziału” tego elementu w „kwocie należnej z tytułu sprzedaży”, a więc w jego cenie. Chodzi przy tym o konkretnš cenš ustalonš przez przedsiębiorcę dla danego produktu. Ćwiczenie to jednak nawet dla samego producenta może okazać się bardzo trudne. Nie wystarczy poprzestać na ustaleniu samego kosztu implementacji odtwarzacza plików MP3, lecz należy również wyliczyć przypadajšcš na ten element częœci marży producenta, która przecież w sposób równie bezpoœredni jak koszty produkcji wpływa na wysokoœć ceny końcowej całego urzšdzenia. Tylko bowiem w taki sposób można dochować zasady powišzania wysokoœci opłaty z cenš urzšdzenia w sytuacji, gdy opłata pobierana jest tylko od jego częœci składowej. Jakiekolwiek metody alternatywne, w tym również obrana przez organizacje zbiorowego zarzšdzania droga obliczania szacunkowych kosztów implementacji w telefonie komórkowym funkcji odtwarzania plików MP3, sš nie do pogodzenia z treœciš § 2 ust. 2 rozporzšdzenia w zwišzku z art. 20 ust. 1 in fine prawa autorskiego.

Od oprogramowania

Jednak to nie sposób kalkulacji wysokoœci opłaty reprograficznej od telefonów komórkowych jest w tym kontekœcie najpoważniejszym problemem. Należy bowiem zastanowić się nad kwestiš bardziej fundamentalnš, tj. nad pytaniem, czy telefony komórkowe w ogóle powinny podlegać opłacie reprograficznej z uwagi na wyposażenie ich w funkcjonalnoœć odtwarzania plików MP3. Odtwarzanie przez telefon komórkowy plików zapisanych w formacie MP3 możliwe jest przede wszystkim dzięki odpowiedniemu oprogramowaniu zainstalowanemu na platformie sprzętowej aparatu telefonicznego. Jest to więc aplikacja software’owa, która – co niezwykle istotne – wykorzystuje elementy standardowego wyposażenia sprzętowego telefonu komórkowego. Skoro jednak omawiana funkcjonalnoœć realizowana jest wyłšcznie przy wykorzystaniu odpowiedniego oprogramowania, to brak podstaw, aby przez wzglšd na tę właœnie funkcjonalnoœć telefoniczne aparaty komórkowe miały podlegać opłacie reprograficznej. Z art. 20 prawa autorskiego wynika bowiem jednoznacznie, że opłatš objęte sš urzšdzenia i noœniki (a więc w każdym wypadku przedmioty materialne), których kategorie – stosownie do upoważnienia zawartego w art. 20 ust. 5 prawa autorskiego – zostały okreœlone w treœci wspomnianego wyżej rozporzšdzenia. Opłata reprograficzna nie może być pobierana od oprogramowania, a do tego tymczasem sprowadzałby się pomysł pobierania tej opłaty od odtwarzaczy plików MP3 w telefonach komórkowych. Komentuje Przemysław Walasek, partner w Taylor Wessing e|n|w|c Kancelaria Prawna Dotychczasowe przepisy dotyczšce pobierania opłat reprograficznych od elementów składowych bardziej skomplikowanych urzšdzeń sš daleko niewystarczajšce.Opłata powinna zostać wyliczona w oparciu  o tę częœć rzeczywistej ceny całego urzšdzenia, która przypada na podlegajšcy opłacie element. Prawidłowe ustalenie tej kwoty często będzie nie lada wyzwaniem, a ponadto niektórzy przedsiębiorcy mogš okazać się mniej lub bardziej podatni na pokusę zaniżenia tej kwoty, celem zmniejszenia dolegliwoœci należnej opłaty reprograficznej. W takich sytuacjach organizacje zbiorowego zarzšdzania powinny mieć kompetencję do zakwestionowania podanych wartoœci i szacunkowego wyliczenia opłaty reprograficznej. Uprawnienie to wymagałoby jednak wyraŸnej ingerencji ustawodawcy i nie ulega wštpliwoœci, że w obecnym stanie prawnym organizacje zbiorowego zarzšdzania nie sš do tego uprawnione. Równoczeœnie należałoby rozważyć bardziej zasadniczš zmianę prawnej regulacji opłat reprograficznych w zakresie przedmiotu tej opłaty. W sytuacji, gdy coraz więcej funkcjonalnoœci realizowanych jest przez oprogramowanie, urzšdzenie staje się w tym zakresie coraz mniej przydatnš kategoriš pojęciowš. Bardziej miarodajne byłoby uzależnienie wysokoœci opłaty od obiektywnego wyznacznika zdolnoœci urzšdzenia do zwielokrotniania utworów, tj. od wielkoœci pamięci, w jakš dane urzšdzenie zostało wyposażone.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL