Na swoich stronach spółka Gremi Business Communication Sp. z o.o. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach prawidłowego świadczenia usług, odpowiedniego dostosowania serwisów do preferencji jego użytkowników, statystycznych oraz reklamowych. Korzystanie z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza wyrażenie zgody na użycie plików cookies w pamięci urządzenia. Aby dowiedzieć się więcej o naszej polityce prywatności kliknij TU.

Czas pamięci

Życie na cmentarzu

Rafał Jabłoński 30-10-2011, ostatnia aktualizacja 30-10-2011 14:29
Przed laty,  podczas prac budowlanych na Kanonii, wykopano sporo kości z cmentarza na tyłach katedry. Co ciekawe, szczątki znajdują się też w wąskim przejściu między nią a kościołem oo. Jezuitów, gdzie ludzi chowano również w czasie Powstania Warszawskiego
Przed laty, podczas prac budowlanych na Kanonii, wykopano sporo kości z cmentarza na tyłach katedry. Co ciekawe, szczątki znajdują się też w wąskim przejściu między nią a kościołem oo. Jezuitów, gdzie ludzi chowano również w czasie Powstania Warszawskiego
źródło: Rzeczpospolita
autor:
Stylowe  rysunki  z XIX w.  ukazują nieistniejący cmentarz na Koszykach (dziś teren Politechniki), a także  bramę prowadzącą  do tego  miejsca
Stylowe rysunki z XIX w. ukazują nieistniejący cmentarz na Koszykach (dziś teren Politechniki), a także bramę prowadzącą do tego miejsca
źródło: Archiwum
Nekropolie, których już nie ma
Nekropolie, których już nie ma
źródło: Życie Warszawy

W dawnej Warszawie i wokoło niej było niegdyś pół setki oficjalnych miejsc pochówku, nie licząc tysięcy grobów wspólnych zwanych „jeneralnymi”. Jeśli komuś wydaje się, że pod jego domem czy osiedlem nie było mogiły, to jest w błędzie.

Niedawno znalazłem informację, że podczas budowy domu Wedla przy Szpitalnej natrafiono na cztery doły, w których znaleziono 400 zwłok z końca XVIII w.

Poważna gazeta, jaką był „Przegląd Katolicki", doniosła w 1892 r., że: „W jednym z tych dołów, najszerszym i najgłębszym, położonym w bliskości ulicy Szpitalnej ciała zmarłych ułożone były w czterech warstwach (...) bez trumien i jakichkolwiek śladów odzieży. Natrafiono na jednego tylko nieboszczyka w trumnie, która w połowie przegniła". Lekarz stwierdził, że są to czaszki młodych mężczyzn w wieku od 18 do 30 lat, a pochodzą sprzed wieku. Potwierdziły to badania archiwów: „Istotnie przed 98 laty pogrzebano w tym miejscu sporo młodzieńców". Zakopano ich na Cmentarzu Szpitala Dzieciątka Jezus, „mimo że zmarli gdzie indziej". A dokonano tego z powodu gorącej wiosny, a więc z obawy, że od niepogrzebanych zwłok wybuchnąć może zaraza.

Kiedy cofnąć się o te 98 lat, otrzymamy rok 1794, czyli walki w Warszawie podczas powstania kościuszkowskiego. Ale czyje to zwłoki? Nie wiadomo – albo mieszkańców poległych w trakcie bojów ulicznych, albo też żołnierzy rosyjskich; tej kwestii „Przegląd Katolicki" nie wyjaśnił. Dodał jedynie, że nieopodal znaleziono jeszcze dwa inne miejsca pochówku – w piątym w piwnicy w nieładzie leżały ciała, a „na szósty dół natrafiono przy chodniku od Szpitalnej", gdyż niegdyś grzebano w poprzek tej ulicy.

Trzydzieści tysięcy

Wbrew różnym opracowaniom cmentarz nie był lokowany tylko pod dzisiejszym Bankiem pod Orłami i sąsiednimi domami, ale „ciągnął się od ulicy Zgoda, przecinając Hortensję, do Nowego Światu, a na szerokość zajmował część placu Wareckiego od ulicy Wareckiej do Chmielnej". Rzeczywiście, w roku 1885 podczas układania kanalizacji przy Nowym Świecie wykopano dużo kości ludzkich. Na całym wspomnianym terenie pogrzebano do końca wieku XVIII aż 30 tys. ciał, a i później je chowano. Innymi słowy, parkując auto choćby przy Szpitalnej, możemy to robić nad jakąś mogiłą.

Za kościołem

Tylko na samym terenie uważanym dziś za starą Warszawę znajdowało się niegdyś ponad 20, przeważnie przykościelnych, cmentarzy różnych wyznań. Natomiast poza miastem lokowano tzw. cmentarze choleryczne, czyli miejsca grzebania ludzi zmarłych na różne zarazy. I tu pewna dygresja – otóż ciała biednych, bezdomnych, a często i małych dzieci zakopywano w dołach wspólnych (tych „jeneralnych") kopanych często poza oficjalnymi cmentarzami. Podobnie czyniono z poległymi podczas wojen, a chowano ich w zbiorczych tzw. bratnich mogiłach. O nieboszczykach tych niezależnie, czy byli Polakami, czy obcymi żołnierzami stosunkowo szybko zapominano, bo nie było bliskich do opiekowania się miejscami pochówku.

Kiedy w wieku XIX i  do połowy zeszłego stulecia odkrywano szkielety podczas prac budowlanych, zabierano je na odległe cmentarze i zakopywano pod murem. Tak było ze szczątkami znalezionymi przy ul. Hortensji. „Kości te na dziesięciu wozach szpitalnych wywieziono na cmentarz brudzieński".

...
Poprzednia
1 2 3
Rzeczpospolita
Żadna część jak i całość utworów zawartych w dzienniku nie może być powielana i rozpowszechniana lub dalej rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny lub inny albo na wszelkich polach eksploatacji) włącznie z kopiowaniem, szeroko pojętą digitalizacją, fotokopiowaniem lub kopiowaniem, w tym także zamieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody Gremi Business Communication. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części bez zgody Gremi Business Communication lub autorów z naruszeniem prawa jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.
Rekomenduj artykuł, oddano głosów: 

Komentarze

Dodaj komentarz

Zaloguj lub Połącz przez | Załóż konto

Wypowiadasz się teraz jako niezalogowany

Pozostało znaków: 2500

common