Sprawa spadkowa w sądzie

aktualizacja: 18.11.2010, 02:50

Wielu z nas po raz pierwszy, a często i jedyny, styka się z sądem we własnej sprawie z koniecznością załatwienia spraw spadkowych

Te sprawy sąd rozpatruje zasadniczo w trybie postępowania nieprocesowego. Jednakże żądanie pominiętego spadkobiercy o zachowek kierowane do spadkobiercy wyznaczonego w testamencie, o uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia sąd rozpatruje w procesie.
[b]Do rozpatrzenia wszystkich tych spraw właściwy jest zasadniczo sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkobiercy.[/b]
Najczęściej zwracamy się do sądu w tych sprawach z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym bliskim. Taki wniosek może złożyć każdy ze spadkobierców, kierując go do sądu rejonowego.
[srodtytul]1. CO SPADKOBIERCA ZAŁATWIA W SĄDZIE, A CO U NOTARIUSZA [/srodtytul]
Trzeba zaznaczyć, że od ubiegłego roku angażowanie sądu do załatwienia spraw związanych ze schedą spadkową przestało być nieodzowne. Jeśli spadkobiercy są zgodni, jeśli wszyscy stawią się u notariusza, to spisze on akt poświadczenia dziedziczenia, który będzie miał takie samo znaczenie jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. U notariusza, jeśli spadkobiercy są zgodni, można w drodze umowy podzielić spadek.
W praktyce wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a także aktu poświadczenia dziedziczenia, zwłaszcza przy dziedziczeniu ustawowym, jest w ogromniej większości tych spraw rodzajem formalności. Dotyczy to także dziedziczenia testamentowego, jeśli nie ma sporu między spadkobiercami, wątpliwości co do jego ważności lub znaczenia jego zapisów.
Sprawa może się bardzo skomplikować, jeśli spadkobiercy nie utrzymują ze sobą kontaktu, jeśli kwestionują testament albo jeden domaga się uznania współspadkobiercy czy spadkobiercy testamentowego za niegodnego.
Tylko w sądzie możemy załatwić niektóre istotne sprawy związane ze spadkiem, poprzedzające stwierdzenie jego nabycia. Decyduje o nich na posiedzeniu niejawnym. Chodzi o zabezpieczenie spadku i sporządzenie spisu inwentarza, a także wyjawienie przedmiotów należących do spadku.
O dokonanie zabezpieczenia możemy się zwrócić do sądu w razie uzasadnionej obawy, że ktoś może np. zabrać przedmioty należące do spadku, uszkodzić je czy zniszczyć. Wniosek ten składa się do tego sądu, w którego okręgu dane dobro czy dobra się znajdują. Z takim wnioskiem może wystąpić osoba, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą (bo np. jest wnuczką zmarłej spadkobierczyni, córką jej nieżyjącego syna), uprawnionym do zachowku (synem pominiętym w testamencie) lub zapisobiercą.
Zabezpieczenia spadku dokonuje co do zasady komornik, ewentualnie urząd skarbowy. Polega ono na spisaniu ruchomości i oddaniu ich pod dozór, złożeniu do depozytu, ustanowieniu zarządu tymczasowego (np. nad przedsiębiorstwem, gospodarstwem rolnym spadkodawcy), ustanowieniu dozoru nad nieruchomością.
Od wniosku o zabezpieczenie obowiązuje opłata sądowa stała w kwocie 50 zł.
[srodtytul]2. SPIS INWENTARZA I POTWIERDZENIE NABYCIA SPADKU [/srodtytul]
W rachubę wchodzi możliwość wystąpienia do sądu o sporządzenie spisu inwentarza. Można złożyć wniosek bezpośrednio komornikowi. Spis inwentarza musi być sporządzony zawsze z inicjatywy sądu, gdy spadkobierca czy któryś ze spadkobierców złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że za długi spadkodawcy ma odpowiadać tylko do wartości jego majątku.
Spis obejmuje walory i długi obciążające spadek. Od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza obowiązuje opłata sądowa stała w kwocie 50 zł.
[ramka][b]Można się zwrócić do sądu o zobowiązanie spadkobiercy, aby:[/b]
- zapewnił, że żadnego przedmiotu spadkowego nie zataił ani nie usunął i nie podał do spisu inwentarza nieistniejących długów,
- przedstawił wykaz przedmiotów nieujawnionych w spisie inwentarza i wskazał, gdzie się one znajdują,
- zapewnił, że złożone oświadczenie lub wykaz są prawidłowe i zupełne.
Wchodzi to w rachubę (także z inicjatywy sądu) w razie wątpliwości, czy spis inwentarza jest kompletny i prawidłowy. Spadkobierca może być przymuszony do dopełnienia go m.in. przez nałożenie grzywny z zamianą na areszt.[/ramka]
Wniosek w sądzie o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć przede wszystkim każdy ze spadkobierców. Gdy składa go jeden spadkobierca, pozostali są uczestnikami tego postępowania.
Z wnioskiem tym należy się zwrócić do sądu rejonowego właściwego według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.
[ramka][b] Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zawierać przede wszystkim: [/b]
- imię, nazwisko i dokładny adres składającego ten wniosek,
- imię i nazwisko oraz datę śmierci i miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy,
- dokładne dane personalne i adresy wszystkich spadkodawców.[/ramka]
We wniosku tym trzeba wskazać wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy testamentowi lub ustawowi, tj. dziedziczący automatycznie, gdy spadkodawca nie zostawił swej ostatniej woli.
Osoby należące do kręgu spadkobierców ustawowych trzeba podać także wówczas, gdy spadkodawca zostawił testament.
[ramka][b] Konieczne jest dołączenie do wniosku odpisów skróconych:[/b]
- aktu zgonu spadkodawcy,
- aktów urodzenia dzieci zmarłego,
- aktów małżeństwa zamężnych córek (chodzi o ustalenie pokrewieństwa), a także
- aktu małżeństwa wdowy czy wdowca.
Jeśli do sądu wpłynie wniosek o dział spadku, to w tym samym postępowaniu sąd najpierw wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a po jego uprawomocnieniu się – przystąpi do rozpoznawania sprawy działowej.[/ramka]
[srodtytul]Często wystarczą zapewnienia[/srodtytul]
Wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku musi poprzedzić rozprawa. Wezwania na rozprawę muszą być doręczone temu, kto zgłosił wniosek, oraz wszystkim osobom, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy.
Jako wnioskodawcy czy uczestnicy takiej sprawy nie musimy zasadniczo się stawić na nią, chyba że chodzi także o złożenie oświadczenia przed sądem o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo o przyjęciu go z dobrodziejstwem inwentarza.
Co do zasady musi on sam zbadać, czy zmarły nie pozostawił ostatniej woli, czy wszystkich spadkobierców wskazano we wniosku, może poprzestać na ich zapewnieniu, że nie ma testamentu i wszyscy spadkobiercy zostali wskazani.
Jeśli jednak sąd ma co do tego wątpliwości, musi wezwać potencjalnych spadkobierców przez ogłoszenie w piśmie poczytnym na terenie całego kraju, a także wywiesić je w miejscu ostatniego zamieszkania spadkodawcy, np. na tablicy ogłoszeń w gminie czy w gmachu sądu. Tylko jeśli wartość spadku jest nieznaczna, sąd może takich ogłoszeń zaniechać.
Postanowienie o stwierdzeniu spadku może być w takim wypadku wydane nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od daty ogłoszenia.
W praktyce bardzo często wydawane jest już na pierwszej rozprawie.
[srodtytul]3. DZIAŁ SPADKU: DWIE DROGI [/srodtytul]
Gdy chodzi o samą drogę prowadzącą do ostatecznego uregulowania spraw spadkowych, czyli działu spadku, to spadkobiercy mają wybór: mogą udać się do notariusza albo wszcząć sprawę o dział spadku przed sądem. Pierwsza wchodzi w rachubę tylko wówczas, gdy spadkobiercy są zgodni. W razie sprzeczności interesów pozostaje wystąpienie do sądu.
Wniosek o dział spadku może być złożony jednocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd najpierw wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a po jego uprawomocnieniu wyda postanowienie o dziale spadku.
Wniosek o dział spadku kierujemy do tego samego sądu, który jest właściwy do wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Sprawa można też trafić do sądu rejonowego, w którego okręgu znajduje się spadek albo jego znaczna część lub też mieszkają wszyscy współspadkobiercy, jeśli taki wniosek uczestnik działu zgłosi na pierwszej rozprawie.
Sąd wydaje postanowienie po przeprowadzeniu rozprawy. O terminie każdej muszą być zawiadomieni wnioskodawca i wszyscy jego uczestnicy albo ich pełnomocnicy. Prawomocne postanowienie sądu jest podstawą dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz – po uzyskaniu w sądzie dodatkowo klauzuli wykonalności – podstawą egzekwowania tego, co ustalił w drodze egzekucji komorniczej.
Sąd ustala także spłaty i dopłaty, sposób i terminy ich uiszczania i wysokość odsetek oraz ewentualnie sposób zabezpieczenia ich spłaty, np. hipoteką na nieruchomości przyznanej na wyłączną własność jednemu ze spadkobierców.
[ramka]
[i][b]Podstawa prawna:[/b]
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=174592] Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, m.in. w postępowaniu sądowym (DzU nr 179, poz. 1843 ze zm.)[/link]
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=167044]Rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 28 września 2002 r. dotyczących opłat za czynności adwokatów i radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata lub radcę prawnego ustanowionego z urzędu (DzU nr 163, poz. 1348[/link] i poz. [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=167045]1349[/link] ze zmianami)
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=B5E347C50E4D2860978BAD3D891C7A48?n=1&id=76037&wid=337521]Kodeks pracy[/link]
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=86F27ADE2102E1D67842E76D535F1BD1?id=70928]Kodeks cywilny[/link]
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=906021C3C4F8A71B08066CD633B6506B?id=70930]Kodeks postępowania cywilnego[/link][/i][/ramka]
[ramka][b]Zobacz cały poradnik [link=http://www.rp.pl/temat/564084.html]"Jak radzić sobie w sądzie"[/link][/b][/ramka]
[ramka] [b]Więcej o załatwianiu formalności spadkowych w sądzie i poza nim czytaj w poradniku [link=http://www.rp.pl/temat/447728.html]„Testamenty, spadki, darowizny”[/link][/b][/ramka]
Komentarz dnia
Żródło: Rzeczpospolita

Żadna część jak i całość utworów zawartych w dzienniku nie może być powielana i rozpowszechniana lub dalej rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny lub inny albo na wszelkich polach eksploatacji) włącznie z kopiowaniem, szeroko pojętę digitalizację, fotokopiowaniem lub kopiowaniem, w tym także zamieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody Gremi Business Communication. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części bez zgody Gremi Business Communication lub autorów z naruszeniem prawa jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami "Regulaminu korzystania z artykułów prasowych". Formularz zamówienia można pobrać na stronie www.rp.pl/licencja.

POLECAMY

KOMENTARZE