Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Prawo arbitrażowe w Polsce i Francji

Rzeczpospolita, Paweł Gałka
Piotr Bielarczyk, Monika Olesińska - Kiedy my rezygnujemy z wprowadzenie zmian majšcych usprawnić postępowanie postarbitrażowe, w innych państwach nad takimi projektami prace idš pełnš parš – zwracajš uwagę radca prawny i aplikantka radcowska w kancelarii FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz
Od 2005 roku, tj. dodania do [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=4E7EC80E0CC71BBA3EBA62C4594CC6BE?id=70930]kodeksu postępowania cywilnego[/link] częœci pištej „Sšd polubowny (arbitrażowy)”, opartej na ustawie modelowej UNCITRAL (Komisji ONZ do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego), w polskich przepisach dotyczšcych arbitrażu nie wprowadzono żadnych zmian. [srodtytul]Nad Wisłš...[/srodtytul] Tymczasem prawo arbitrażowe (arbitration law, droit de l’arbitrage) ma charakter dynamiczny, gdyż jest zwišzane z relacjami gospodarczymi zmiennymi w czasie. Międzynarodowy obrót gospodarczy, w którym uczestniczy Polska, wymaga takiego sposobu rozstrzygania sporów, który będzie szybki, kompetentny, a przede wszystkim skuteczny. Przez „skutecznoœć” należy rozumieć doprowadzenie do rozstrzygnięcia, które będzie możliwe do wykonania (egzekucji) we wszystkich liczšcych się państwach œwiata.
W polskim kodeksie postępowania cywilnego kwestię tzw. postępowania postarbitrażowego (czyli postępowania przed sšdem powszechnym o uchylenie, wykonanie lub uznanie orzeczenia arbitrażowego) regulujš art. 1205 – 1217. Przepisy te, choć opierajš się na sprawdzonej systematyce ustawy modelowej UNCITRAL, sš krytykowane. Przede wszystkim wskazuje się na przewlekłoœć postępowania, krytycznie ocenia się też widoczny w tych przepisach brak zaufania polskiego ustawodawcy wobec arbitrażu oraz samych przedsiębiorców. Nie może dziwić, że pojawiajš się projekty zmiany tego stanu rzeczy. Ministerstwo Gospodarki, w ramach projektu ustawy o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, jeszcze w 2009 roku zaproponowało wprowadzenie zmian majšcych usprawnić postępowanie postarbitrażowe. Niestety, w najnowszym projekcie, opatrzonym datš 2 czerwca 2010, dostępnym na stronach internetowych ministerstwa [link=http://bip.mg.gov.pl/node/10906](http://bip. mg. gov. pl/node/10906)[/link], zrezygnowano z tego. Oznacza to, że na reformę, choćby ograniczonš, w polskim arbitrażu trzeba będzie jeszcze zaczekać. W tym samym czasie inne państwa europejskie przedstawiajš propozycje zmian w swoich porzšdkach prawnych, polepszajšce przebieg postępowań postarbitrażowych. Irlandia, Szkocja, a także Francja zmieniajš w 2010 roku procedurę cywilnš w omawianym zakresie. Warto rozważyć, na przykładzie Francji, jakie zmiany zostały zaproponowane – może to być istotnš wskazówkš dla nas. [srodtytul]... i nad Sekwanš[/srodtytul] Od czasu wielkiej reformy z lat 1980 i 1981 francuskie prawo arbitrażowe ulegało jedynie niewielkim zmianom. Planowana przez francuskiego ustawodawcę nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego (Nouveau Code de Procédure Civile – „NCPC”) zmierza do usprawnienia postępowania postarbitrażowego, w tym w szczególnoœci procedury uznawania oraz stwierdzania wykonalnoœci wyroków arbitrażowych. Proponowane zmiany obejmujš zarówno arbitraż krajowy, jak i międzynarodowy – tu warto skupić się na arbitrażu międzynarodowym. Najistotniejsze elementy reformy obejmujš przepisy dotyczšce: - po pierwsze: formy umowy arbitrażowej Projekt znosi wymóg spełnienia jakichkolwiek wymagań formalnych dla ważnoœci umowy arbitrażowej. Oczywiœcie, rezygnacja z wymagań formalnych nie zmienia faktu, że strony muszš zgodnie poddać okreœlony spór pod rozstrzygnięcie sšdu polubownego, nieistotny jest natomiast sposób, w jaki to uczyniš. Co ważniejsze, zarzuty utraty ważnoœci czy skutecznoœci zapisu nie będš już stanowić podstawy do wniesienia odwołania od orzeczenia nadajšcego exequatur (stwierdzajšcego wykonalnoœć wyroku arbitrażowego) oraz skargi o uchylenie wyroku arbitrażowego. Tymczasem, zgodnie z polskim ustawodawstwem, i tak zliberalizowanym w 2005 roku, umowa arbitrażowa (tj. zapis na sšd polubowny) powinna być sporzšdzona na piœmie, a prawidłowoœć jej sporzšdzenia oraz orzekanie przez sšd polubowny ponad jej zakres może być przesłankš do uchylenia wyroku arbitrażowego, - po drugie: postępowań postarbitrażowych Projekt nowelizacji NCPC zmienia katalog przesłanek uprawniajšcych do wniesienia odwołania od orzeczenia nadajšcego klauzulę wykonalnoœci (exequatur) oraz skargi o uchylenie wyroku sšdu polubownego. Istota zmiany polega na tym, że sšd powszechny będzie jedynie kontrolował prawidłowoœć rozstrzygnięcia sšdu polubownego decydujšcego o swojej właœciwoœci do orzekania w postępowaniu arbitrażowym. Nowela wprowadza też zmiany do postępowania o nadanie exequatur wyrokowi arbitrażowemu. Wyrok arbitrażowy zaopatrzony w exequatur będzie natychmiast wykonalny. I nie wstrzyma wykonalnoœci ewentualne wniesienie skargi o uchylenie wyroku arbitrażowego bšdŸ zaskarżenie postanowienia o nadaniu exequatur. Co bardzo istotne, francuski projekt wprowadza rozwišzanie, polegajšce na tym, że strony umowy arbitrażowej, niezależnie od ich obywatelstwa, mogš wyłšczyć możliwoœć wniesienia skargi o uchylenie wyroku sšdu polubownego. Wystarczy, by w dowolnym momencie postępowania arbitrażowego strony złożyły zgodne oœwiadczenie w tej kwestii. W Polsce nie ma takiej możliwoœci. Jako argument za utrzymaniem niezbywalnego prawa do wniesienia skargi wskazuje się między innymi, że jest to gwarancjš praworzšdnoœci, że ostatecznie to sšd powszechny skontroluje prawidłowoœć postępowania przed sšdem polubownym, a także że przedsiębiorca może nie być œwiadomy dalekosiężnych skutków swojej decyzji o rezygnacji ze skargi. - po trzecie: pomocy prawnej Pomoc prawna, udzielana przez sšd powszechny sšdowi arbitrażowemu (pozbawionemu przecież instrumentów władczych), tak jak dotšd ma być œwiadczona przez prezydenta Sšdu Okręgowego (Tribunal de Grande Instance) w Paryżu, ale z poszerzonymi i doprecyzowanymi kompetencjami. W szczególnoœci ma on udzielać pomocy prawnej w zakresie powołania lub zmiany składu sšdu polubownego, a także co do postępowania dowodowego. Zwraca uwagę kontrast między zaproponowanym rozwišzaniem a polskim porzšdkiem prawnym, w którym pomoc prawna jest rozproszona, œwiadczona przez sšdy rejonowe lub te sšdy, które byłyby właœciwe, gdyby strony nie dokonały zapisu na sšd polubowny. Rozwišzanie francuskie umożliwia większš specjalizację, a w polskich sšdach powszechnych nie ma sędziów, specjalizujšcych się w postępowaniach dotyczšcych sšdów polubownych. Skutkuje to niejednolitš praktykš i orzecznictwem. [srodtytul]Zamiast zakończenia[/srodtytul] Przeglšd niektórych zaproponowanych zmian pokazuje, jak różne jest podejœcie ustawodawców francuskiego i polskiego. Polski uznaje, że nie można w pełni zdać się na własnš ocenę przedsiębiorcy co do tego, jak bronić swoich praw. Przyjmuje też fikcję, że każdy sędzia państwowy, choćby nie majšcy nigdy wczeœniej kontaktu z arbitrażem, może z powodzeniem zajmować się takimi sprawami. Inaczej ustawodawca francuski: przyjmuje, że przedsiębiorca jest (a przynajmniej powinien być) œwiadomy tego, jakš umowę podpisuje i jakie forum rozstrzygania sporów wybiera. Uznaje też, że warto popierać rozwišzania prawne, które sprawiš, że Francja będzie państwem przyjaznym arbitrażowi, w którym przedsiębiorcy wybiorš sšd arbitrażowy, a w konsekwencji zapłacš podatki od nieraz bardzo wysokich (przy sprawach o wielkiej wartoœci przedmiotu sporu) opłat arbitrażowych. Jak się wydaje, przykład francuski powinien być rozważony przez polskiego ustawodawcę. Pozostaje mieć nadzieję, że także nad Wisłš ustawodawca doceni znaczenie sšdownictwa arbitrażowego. [i]Piszšc niniejszy artykuł, korzystaliœmy z opracowania przygotowanego przez członka komisji kodyfikacyjnej p.Edouarda Bertranda[/i]
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL