Pamiętnik Żydówki z dwóch powstań

źródło: Muzeum Bojowników Getta

źródło: Wikipedia

Powstanie w Getcie Warszawskim zapisało się w pamięci świata za sprawą zdjęć robionych przez hitlerowców

+zobacz więcej zdjęć

Na strychu w Izraelu znaleziono dziennik Poli Elster, która poległa na Żoliborzu w 1944 roku

Nazywała się Pola Elster. Była młodą Polką pochodzenia żydowskiego o skrajnie lewicowych poglądach. Podczas wojny znalazła się na terenie getta, gdzie wstąpiła do ŻOB. W 1943 roku wzięła udział w powstaniu na terenie żydowskiej dzielnicy. Po stłumieniu oporu przez Niemców została wywieziona do obozu pracy w Poniatowej.

Szybko stamtąd uciekła i wróciła do Warszawy, gdzie dalej działała w konspiracji. W sierpniu 1944 roku z biało-czerwoną opaską na ramieniu znów wyruszyła walczyć z Niemcami. Poległa 27 września na Żoliborzu. Miała 35 lat. Z płonącego na jej ciele ubrania jej siostra Wanda (również walczyła w powstaniu) w ostatniej chwili zabrała dziennik, który Pola pisała od 1943 roku.

Zaraz po wojnie Wanda wyjechała do Izraela, a zapomniany notatnik Poli wylądował w pudełku na strychu jej domu. Gdy umarła w zeszłym roku, jej syn Naczi Rottenberg zabrał się do porządkowania papierów po matce i znalazł dziennik. Ponieważ nie czyta po polsku, zaniósł go do Muzeum Bojowników Getta w Izraelu. Tam notatnik został zabezpieczony przez archiwistów i przetłumaczony na hebrajski.

– Niestety, większość kartek uległa zniszczeniu, ale mimo to jest to prawdziwy historyczny skarb. Widać na nim ślady płomieni z powstania, a na jego stronach opisane zostało wiele wstrząsających faktów dotyczących losu polskich Żydów – mówi „Rz” Jossi Szaliw, szef archiwum muzeum, które znajduje się w założonym przez polskich Żydów kibucu Lohamei Hagetaot na północy Izraela.

Dziennik Poli Elster jest jednym z setek dokumentów, jakie trafiły do muzeum w wyniku „Operacji Strych”. Pracownicy placówki zaapelowali do Żydów w Izraelu, Polsce, USA i innych krajach, by zajrzeli na strychy, do piwnic i szuflad, w których mogą znajdować się papiery pozostawione przez ocalałych z Zagłady. – Można znaleźć w nich listy, pamiętniki i zdjęcia, które dla młodych ludzi są tylko „starymi szpargałami”, ale mogą być bezcenne dla historyków – mówi „Rz” dyrektor muzeum Rami Hochman. – Weźmy choćby dziennik Elster. Ukazuje on wspólnotę losów obu naszych narodów. Mam nadzieję, że gdy Polacy dowiedzą się o naszej akcji, również zajrzą na strychy. Można tam znaleźć niesamowite rzeczy – dodaje.

W powstańczych oddziałach walczyło kilkuset Żydów polskich

Pamiętnik Poli Elster wzbudził zainteresowanie wśród weteranów w Izraelu. – Losy Elster były podobne do moich. Ja też biłem się zarówno w powstaniu w gettcie, jak i w powstaniu warszawskim – mówi „Rz” Szymon „Kazik” Ratajzer z Warszawy, który dziś mieszka w Jerozolimie.

Dlaczego Żydzi walczyli u boku Polaków w 1944 roku? – Oczywiście można powiedzieć, że chcieliśmy bić Niemców, którzy wyrządzili nam tyle krzywd. To prawda, ale to nie był główny motyw. Byliśmy obywatelami Polski i walkę za ojczyznę uważaliśmy za obowiązek – dodaje.

Jak ocenia Dariusz Libionka, współautor wydanej niedawno książki „Żydzi w powstańczej Warszawie”, w powstaniu warszawskim biło się kilkuset Żydów. – Służyli we wszystkich formacjach od lewicy do prawicy. Od AL do NSZ – mówi „Rz” historyk. – Wielu z nich dokonało niezwykle heroicznych czynów. Na przykład Jan Szelubski, który dostał od generała Bora-Komorowskiego Order Virtuti Militari.

Strona muzeum założonego w kibucu http://gfh.org.il/Eng/