Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Styl życia

Badania z krwi i kości

Badania profilaktyczne pozwalajš m.in. zdiagnozować raka piersi we wczesnym, pozwalajšcym na całkowite wyleczenie stadium
Fotorzepa, Sławomir Mielnik
Dziesištki milionów badań laboratoryjnych rocznie wykonuje się w punktach analitycznych. Najwięcej o naszym stanie zdrowia można wyczytać, analizujšc krew. Sš oœrodki, które oferujš po kilkaset testów krwi, poczšwszy od morfologii, a na markerach nowotworowych kończšc
Polacy na diagnostykę laboratoryjnš wydajš pięciokrotnie mniej pieniędzy niż inni mieszkańcy Unii Europejskiej i oœmiokrotnie mniej niż obywatele Stanów Zjednoczonych. Wynika to m.in. z braku wiedzy na temat koniecznoœci wykonywania niektórych badań i z powodów finansowych. Lekarze przestrzegajš jednak, że to tylko pozorna oszczędnoœć. – Rezygnujšc z badań narażamy się na poważne problemy zdrowotne, w konsekwencji trzeba więc będzie wydać fortunę na leczenie nie wykrytej w porę choroby – mówi Barbara Jerschina, internistka z Lux Medu. [srodtytul]Z krwi [/srodtytul] Badania laboratoryjne, głównie krwi, należš do najprostszych sposobów kontroli zdrowia. W punktach analitycznych właœnie krew analizuje się najczęœciej, ponieważ prawie wszystkie choroby powodujš zmiany w składzie i obrazie krwi. Na podstawie analiz można również okreœlić ryzyko zachorowania na choroby, które mogš się pojawić w przyszłoœci – tu z pomocš przychodzš np. badania genetyczne. Sš pomocne w okreœleniu ryzyka zachorowania na nowotwór piersi (mutacja genu BRCA1). W laboratoriach bada się również próbki dostarczonego moczu, œliny, kału i włosów. Która z próbek trafia pod wprawne oko analityka – zależy od tego, czego chcemy się dowiedzieć o naszym zdrowiu i ciele.
[srodtytul]Na wszelki wypadek[/srodtytul] Profilaktyczne badania krwi powinno się wykonywać raz w roku. W większoœci przypadków dzięki temu można wczeœnie wykryć niebezpieczne procesy zachodzšce w organizmie. Na ich wykonanie może nas skierować lekarz. Możemy też zgłosić się do laboratorium diagnostycznego sami, bez skierowania, wówczas trzeba jednak zapłacić. Płatne badania można wykonać w publicznych i niepublicznych laboratoriach w całej Polsce. Niepubliczne placówki czynne sš często dłużej niż publiczne, nie ma potrzeby wczeœniejszej rejestracji , a analizy wykonuje się w niektórych z nich od œwitu do póŸnego wieczora. Ale nie zawsze wskazana jest wieczorna wizyta w laboratorium. – Większoœć analizy trzeba wykonać na czczo, by wynik był prawidłowy – wyjaœnia Barbara Jerschina. Z pustym żołšdkiem należy przyjœć, jeœli np. chcemy oznaczyć poziom glukozy lub morfologię. [srodtytul]Morfologia to podstawa[/srodtytul] Jakim badaniom należy poddać się obowišzkowo? – Zdrowa osoba dorosła raz w roku powinna zrobić morfologię krwi. To podstawowe badanie diagnostyczne. Polega na iloœciowej i jakoœciowej ocenie elementów morfotycznych krwi. Do standardowych badań składu krwi należy okreœlenie poziomu czerwonych krwinek (RBC), wskaŸniki: œredniej objętoœci krwinki czerwonej (MCV), œredniej masy hemoglobiny w krwince czerwonej (MCH), okreœlajšcy liczbę białych krwinek (WBC), iloœci płytek krwi w jej mm szeœciennym PLT, poziom hemoglobiny (HGB) i jej stężenie w krwince (MCHC) oraz hematokryt (HCT). Morfologia obejmuje również badanie iloœciowe wszystkich elementów układu białokrwinkowego, które robi się pod mikroskopem zazwyczaj ręcznie. Obowišzkowym badaniem jest również oznaczenie odczynu Biernackiego (OB.), który pokazuje stany zapalne w organizmie. Warto też poddać się badaniu skriningowemu (przesiewowemu) na spadek białych krwinek. Natomiast osoby po 40. roku życia dodatkowo powinny sobie zrobić lipidogram. To badanie, dzięki któremu można się dowiedzieć, jakie pacjent ma stężenia poszczególnych frakcji lipidowych w osoczu krwi żylnej - tłumaczy Barbara Jerschin. Badanie wykonuje się na czczo, po minimum oœmiu godzinach przerwy w jedzeniu. Przez kilka dni przed badaniem wskazane jest stosowania niskotłuszczowej diety. W tym czasie należy też unikać ostrych przypraw, ponieważ niektóre frakcje tłuszczów sš na nie wrażliwe, a to może przekłamać wyniki badań. Standardowy lipidogram obejmuje oznaczenie poziomu całkowitego cholesterolu, stężenie frakcji HDL i LDL oraz stężenia triglicerydów. Kobiety po 40. roku życia dodatkowo powiny jeszcze sprawdzić poziom żelaza i ferrytyny. Jej zmniejszony poziom wskazuje na rzeczywisty niedobór żelaza w ustroju, a jego nadmiar może œwiadczyć o stanach zapalnych lub uszkodzeniu wštroby – wyjaœnia specjalistka. U mężczyzn po 50. roku życia wskazane jest natomiast profilaktyczne oznaczenie poziomu tzw. PSA w surowicy krwi. To rodzaj białka produkowanego przez stercze. Podwyższony poziom tego składnika może œwiadczyć o chorobach prostaty – wyjaœnia Barbara Jerschina. Raz w roku warto też zgłosić się na badanie z próbkš moczu. [srodtytul]Specjalistyczne analizy[/srodtytul] Jeœli jednak cierpimy już na jakšœ chorobę, wówczas morfologia i badanie moczu nie wystarczš. Lekarz specjalista wysyła pacjenta na badania specjalistyczne. Dzięki wynikom można, bowiem łatwiej zdiagnozować lub wykluczyć chorobę. To, jak często zasišdziemy w gabinecie diagnostycznym, zależy od lekarza prowadzšcego. W ofercie laboratoriów analitycznych znajduje się cała gama specjalistycznych badań. Z rozwojem nauki poszerza się ich lista. Do specjalistycznych badań, które wykonuje się m.in. u osób chorych na AIDS, należy okreœlenie iloœciowe limfocytów CD4+, CD8+, NK. Innego rodzaju badaniem okreœlajš czas krzepnięcia krwi niezbędne u osób, które czekajš na zabieg lub majš problemy z kršżeniem. Na liœcie badań sš również te, które potrzebne sš przy diagnostyce miażdżycy, wštroby czy gospodarki elektrolitowej, glukozowej lub węglowodanowej. Laboratoria wykonujš też badania zwišzane z diagnostykš infekcji, m.in. boreliozy, grypy, mononukleozy (EBV), toksoplazmozy czy pneumocystozy. Dzięki badaniu krwi można również wykryć wirusowe zapalenie wštroby każdego typu. Testy krwi przynoszš też pomoc osobom cierpišcym na alergię. W tej chwili w niektórych laboratoriach można oznaczyć ponad 200 pojedynczych alergenów (m.in. roztocza, mleko, trawy, drzewa, żywnoœć) oraz system paneli PolyCheck (panele: pokarmowy, oddechowy, mieszany). Dzięki okreœleniu poziomu hormonów we krwi można pomóc chorym cierpišcym na zaburzenia endokrynologiczne. Tego typu badania pomagajš w diagnostyce chorób tarczycy i przytarczyc. Laboranci potrafiš też okreœlić poziom innych hormonów, m.in. przysadkowych, płciowych, nadnerczy i trzustki. Markery nowotworowe np. PSA, raka jajnika (CA-125), raka przewodu pokarmowego (CA-19.9), raka sutka, jajnika i płuc (CA-15.3). [srodtytul]Przewidywanie przyszłoœci[/srodtytul] W specjalistycznych laboratoriach poddać się można badaniom genetycznym. Szeroko dostępne sš przede wszystkim badania, które przeprowadzajš analizę zmiennoœci DNA chromosomu Y (linia ojcowska) lub mitochondrialnego DNA (linia matczyna). Materiałem do tego typu badania może być œlina pobrana z błony œluzówki policzków, wyżuta guma do żucia lub niedopałek papierosa. Do analiz nadajš się też włosy. W standardowym teœcie analizuje się co najmniej 16 markerów genetycznych. Pobranie materiału do badań jest całkowicie bezbolesne i łatwe. Rutynowo badania DNA w kierunku ustalenia ojcostwa wykonujemy się do 14 dni od momentu dostarczenia materiału do badań. Nowoœciš wprowadzonš przez naukę do profilaktyki antyrakowej jest badanie uszkodzeń (mutacji) w genach. Pozwala ono na wykrycie już samej predyspozycji do zachorowania na raka piersi. Badania pomagajš sprawdzić, czy osoba ma zapisane w genach wysokie ryzyko zachorowania na raka. Jest to ważne m.in. w przypadku raka piersi, gdzie obcišżenie dziedziczne jest przyczynš do 80 proc. zachorowań na tš chorobę. Jest to więc bezcenna informacje dla lekarzy, umożliwia bowiem podjęcie działań profilaktycznych.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL