Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Buława Marszałka

Buława marszałkowska, projekt Mieczysława Kotarbińskiego
Muzeum Wojska Polskiego
Według Aleksandry Piłsudskiej, córki Marszałka, „srebrna buława marszałkowska, ofiarowana mu przez wojsko, pozostała dlań do końca życia jednym z najcenniejszych darów”.
Buława – broń, ale przede wszystkim symbol godnoœci wojskowej i władzy, wyjštkowo zrosła się z polskš tradycjš. Jej geneza sięga czasów najstarszych cywilizacji i bez wštpienia pojawienie się tego oręża stanowiło efekt ewolucji zwykłej, prymitywnej maczugi. Już na najstarszych płaskorzeŸbach władcy dowodzšcy armiami przedstawiani byli z buławami w ręku, do naszych czasów przetrwały zresztš np. kamienne głowice od sumeryjskich buław. Forma, materiał, a zwłaszcza sposób ornamentacji, bywały różne, jednak zawsze była to mniej lub bardziej owalna głowica osadzona na długim prostym trzonie stanowišcym rękojeœć. Nieobecnoœć tego prastarego atrybutu władzy w œwiecie helleńsko-rzymskim spowodowała, iż buławy praktycznie nie funkcjonowały w zachodniej Europie tak obficie czerpišcej z wzorców œródziemnomorskiej kultury. Tutaj oznakš władzy wojskowej była laska zwana regimentem. Ów regiment spotykano także w Polsce, zwłaszcza w formacjach wchodzšcych w skład tzw. cudzoziemskiego autoramentu, zresztš portretowali się z nim nawet niektórzy królowie. Bezwzględnie dominowała u nas jednak buława, a rola jej ugruntowała się wraz ze wzrostem znaczenia godnoœci hetmańskiej, co nastšpiło w czasach króla Stefana Batorego. Zresztš z czasem urzšd hetmański zwać poczęto buławš wielkš (hetman wielki) lub polnš (hetman polny).
Rzeczpospolita asymilowała wzorce orientalne, a właœnie tam, w cywilizacjach muzułmańskich, kontynuowano prastarš tradycję buław, osišgajšc przy tym prawdziwe mistrzostwo w sposobie zdobienia. Buławy wykonywano zazwyczaj z drewna (trzonki) i obijano blachš srebrnš lub złotš; stosowano skomplikowane techniki złotnicze, cyzelowanie, niello, repusowanie, rytowanie. Głowice przyozdabiano szlachetnymi kamieniami. Niektóre, stricte bojowe, wykonywano z kutego żelaza (tureckie zwłaszcza). Bezwzględnie najpiękniejsze były buławy perskie, mniej zdobne zaœ tureckie. Poza Polskš używano ich powszechnie na Węgrzech i w państwie moskiewskim, zresztš być może z tego pierwszego kraju przyszła do nas moda na buławy. Poza hetmanami używali ich królowie, którym niewštpliwie przysługiwały, nosili je także niektórzy magnaci, chociaż w zasadzie bezprawnie. W Rzeczypospolitej buławy kupowano za granicš, znaczne jednak mistrzostwo w ich wykonywaniu osišgnęli również lwowscy Ormianie. Do dzisiaj zachowało się trochę buław, w tym te, które identyfikujemy z konkretnymi hetmanami – Zamojskim, Jabłonowskim, Potockim czy Sieniawskim. Nic więc dziwnego, iż w Odrodzonej Rzeczypospolitej symbolem władzy marszałka musiała być buława. Konkurs na jej projekt zorganizował w 1920 roku Komitet Wykonawczy – w jego skład wchodzili przedstawiciele wszystkich wojskowych komisji weryfikacyjnych. W konkursie uczestniczyło wielu wybitnych artystów plastyków, a zwyciężył Mieczysław Kotarbiński, profesor Działu Zdobnictwa i Grafiki Uniwersytetu Wileńskiego, który zaprojektował także Order Krzyża Niepodległoœci. Wedle jego projektu srebrnš, cyzelowanš złotem buławę wykonała warszawska firma Gontarczyka. Uroczystoœć wręczenia buławy odbyła się 14 listopada 1920 roku w Warszawie na placu Zamkowym. Mszę celebrował biskup polowy Stanisław Gall, buławę zaœ poœwięcił kardynał Aleksander Kakowski. Mowę wygłosił najstarszy generał Wojska Polskiego Karol Durski-Trzaska, dawny komendant Legionów Polskich z ramienia Austrii. Wręczenia symbolu władzy wojskowej Piłsudskiemu dokonał Jan Żywek z 5. Pułku Piechoty tzw. Zuchowatych, najmłodszy kawaler Orderu Virtuti Militari, który pełnił póŸniej służbę wartowniczš w Sulejówku. W niektórych opracowaniach wymieniany jest też Jan Wężyk z 41. Pułku Piechoty (Suwalskiego), który również jako jeden z najmłodszych kawalerów Virtuti Militari przewidywany był pierwotnie do roli wręczajšcego buławę, jednak Żywek okazał się młodszy. Buława wraz z pozostałymi pamištkami po Marszałku została w czasie wojny wywieziona z kraju i trafiła ostatecznie do Anglii. Po kilkudziesięciu latach powróciła do kraju i czeka, by zajšć godne miejsce w planowanym muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [i]Michał Mackiewicz - pracownik naukowy Muzeum Wojska Polskiego [/i]
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL