Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Nobilitacje neofitów za Stanisława Augusta

Zbiory Tomasza Lenczewskiego
Nobilitacje neofitów w Polsce datujš się od czasów panowania Jana Olbrachta, który wyniósł w 1499 r. do stanu szlacheckiego ochrzczonego na Litwie Stanisława Oszejkę.
W konstytucjach sejmowych Rzeczypospolitej XVI – XVII w. zasadniczo nie ma większych wzmianek o uszlachconych konwertytach poœród rzeszy obdarowanych klejnotem szlachectwa, co czyni ustalenie liczby nobilitowanych neofitów zgoła niemożliwym. W III Statucie litewskim z 1588 r. w rozdziale „O główszczyznach i nawišzkach ludzi nieœlacheckiego stanu” zapisano: „jeœliby Żyd który albo Żydówka do wiary chrzeœcijańskiej przystšpili, tedy każda osoba i potomstwo ich za szlachcica poczytywani być majš”. Jednak samo ochrzczenie nie powodowało automatycznego przejœcia do stanu szlacheckiego, lecz było uwarunkowane zgoła innymi czynnikami (język, kultura, majštek, koligacje czy protekcja). Zawężona interpretacja tegoż przepisu i praktyka spowodowały, że wielu ochrzczonych Żydów zaczęło uważać się za szlachtę i nabywać dobra ziemskie. Napływ neofitów do stanu szlacheckiego na Litwie spowodował zagrożenie dla starej szlachty, co zbiegło się u schyłku epoki saskiej z politykš obozu reform zmierzajšcš do ograniczenia roli politycznej niższych warstw szlacheckich. W konsekwencji doprowadziło do uchwalenia na sejmie konwokacyjnym w 1764 r. konstytucji „Neofici”. Pozbawiała ona przywilejów szlacheckich nowochrzczeńców i zmuszała ich do przymusowej wyprzedaży dóbr. Z uwagi na silne wpływy zainteresowanych i ich dotychczasowe koligacje kolejny koronacyjny sejm 1764 r. spowodował uchwalenie konstytucji „Nobilitacja niektórych neofitów”. Przywilej uszlachcenia objšł w niej 48 neofitów z Litwy o 33 nazwiskach (Bergin, Bielski, Dessau, Dobrowolski, Dobrzyński, Górski, Jakubowski, Jankowski, Jarmund, Jeliński, Kazimierski, Kwieciński, Lipiński, Lutyński, Łużyński-Abramowicz, Majowski, Mańkowski, Michałowski, Niedzielski, Niewiarowski, Nowakowski, Orłowski, Osiecimski, Pawłowicz, Pawłowski, Poziomkowski, Poznański, Przewłocki, Szpaczkiewicz, Szymański, Œwištecki, Trojanowski i Zbitniewski).
Jednoczeœnie sejm pozwolił królowi w cišgu roku według własnego uznania powiększyć tę grupę o kolejne dziesięć osób. Król Stanisław August, liczbę tę przekroczył, dokonujšc w latach 1764 – 1788 nobilitacji 28 osób o 17 nazwiskach (oprócz kilku już wspomnianych pochodzili oni z rodów: Dziokowski, Konderski, KoŸliński, Krasnowojski, Lipski, Porębski, Schabicki, Stuliński, Tehlowski, Urbanowski, Wolański, Wolski i Zawoyski). W aktach nobilitacji monarcha podkreœlił ich gorliwoœć w wierze katolickiej oraz cnoty i obyczaje obdarowanych klejnotem szlachectwa. Dla neofickiej szlachty zaprojektowano nowe herby będšce zarówno odmianš staropolskich, jak i własnymi o znamiennych nazwach (m. in. Łaska, Nagroda, Wdzięcznoœć). ? W 1768 r. sejm nadzwyczajny ogłosił, że wszyscy neofici, którzy do wydania prawa z 1764 r. skorzystali z przepisów Statutu litewskiego, otrzymujš szlachectwo W 1768 r. sejm nadzwyczajny ogłosił, że wszyscy neofici, którzy do wydania prawa z 1764 r. skorzystali z przepisów Statutu litewskiego, otrzymujš szlachectwo. Natomiast osoby, które dokonały konwersji wiary po wydaniu tego prawa, zostanš pozbawione szlachectwa. Szacunkowo prawo to dotyczyło kilkudziesięciu rodzin neofitów litewskich, które udowadniały na jego podstawie szlachectwo na Litwie wkrótce po I rozbiorze Rzeczypospolitej. Konstytucje sejmowe nie obejmowały bynajmniej frankistów, lecz regulowały sytuację dotychczasowej szlachty neofickiej na Litwie. Baal Szem Tow twierdził, że głównym zajęciem Żyda powinna być ekstatyczna modlitwa połšczona z tańcem pomagajšcym wejœć w trans, ponieważ jego zdaniem Boga należy chwalić nie poprzez umartwianie się i ascezę, ale poprzez mšdre i radosne korzystanie z życia i darów, jakie ono niesie Większoœć członków sekty Franka, ochrzczonych głównie we Lwowie i Warszawie, osiadła w miastach Korony. Wprawdzie w metrykach chrztu przypisano im szlachectwo, a częœć z nich stroiła się w kontusze i szable, jednak formalnie nie przeszli do stanu szlacheckiego. Dopiero na schyłek panowania Stanisława Augusta przypadajš pierwsze nobilitacje znamienitszych rodów frankistowskich, jak Krysińscy.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL