Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Perfect i prawa autorskie: autor instrumentacji też może być twórcš

Aleksandra Sewerynik
materiały prasowe
Ostatnio trafiłam na bardzo ciekawy wyrok. Autor instrumentacji na orkiestrę symfonicznš piosenek zespołu Perfect domagał się ochrony swoich praw autorskich - pisze wykładowca na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina Aleksandra Sewerynik.
Wygrał, ponieważ Sšd Okręgowy w Katowicach orzekł, że jego aranżacja ma charakter twórczy. W uzasadnieniu wyroku, opierajšc się na opinii Instytutu Jazzu Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, wyjaœnił, że „aranżacje tych utworów, pomimo zachowania oryginalnej formy i przebiegów harmonicznych, noszš znamiona indywidualnego wkładu twórczego aranżera polegajšcego zarówno na poszerzeniu obsady wykonawczej poprzez wprowadzenie instrumentów głównych grup orkiestrowych, jak i na wprowadzeniu kontrapunktów melodycznych i harmonicznych wzbogacajšcych fakturę poszczególnych utworów". Dalej sšd wprost stwierdził: „Nie można zatem odmówić opracowaniom powoda, które majš formę aranżacji muzycznych, cech utworów, bo stanowiš działalnoœć twórczš i majš charakter indywidualny" (wyrok SO w Katowicach z 7 lutego 2012 r., sygn. akt II C 521/10/4, niepublikowany). Z tego wyroku wynika, że przeróbka utworu, polegajšca głównie na przeniesieniu go na inny niż oryginalny skład wykonawczy, może mieć twórczy i indywidualny charakter. A w zwišzku z tym może prowadzić do powstania opracowania. Zgodnie z prawem autorskim opracowanie to twórcza przeróbka utworu oryginalnego (macierzystego). Twórca opracowania nabywa do niego autorskie prawa majštkowe, które nazywa się prawami zależnymi. Chcšc rozpowszechniać swój utwór zależny, musi uzyskać zgodę autora utworu macierzystego (oryginalnego). Zgoda ta nie może być udzielona przez organizację zbiorowego zarzšdzania (np. ZAiKS). Musi jš wyrazić sam  autor  lub jego spadkobiercy. Zazwyczaj częœć wynagrodzenia za korzystanie z opracowania trafia do autora utworu oryginalnego.
Inaczej jest, gdy zmiany w utworze majš jedynie charakter techniczny. Wtedy opracowanie nie powstaje. Osoba, która dokonała takich zmian, nie może domagać się ochrony na podstawie przepisów prawa autorskiego. W muzyce techniczne (a nie twórcze) przerobienie utworu na inny skład wykonawczy nazywamy transkrypcjš. Przykładem transkrypcji jest proste przeniesienie na flet poprzeczny utworu napisanego oryginalnie na obój. Taka przeróbka nie wymaga twórczego zaangażowania. Potrzebna jest jedynie wiedza z zakresu instrumentoznawstwa oraz odpowiedni warsztat. W wyniku transkrypcji nie powstaje opracowanie, a dokonujšca jej osoba nie ma prawa do wynagrodzenia za korzystanie ze zmienionego utworu. Inaczej jest, jeżeli zmiana kolorystyki utworu ma charakter twórczy i indywidualny. Nie wynika jedynie z zastosowania wiedzy i warsztatu. Jest wyrazem niepowtarzalnej i nieprzewidywalnej działalnoœci twórczej człowieka. Będzie to twórcza instrumentacja. Powstaje nowy utwór, nazywany utworem zależnym (opracowaniem). Od momentu ustalenia opracowania jego autor ma wyłšczne prawo do decydowania o korzystaniu ze swojego opracowania i może domagać się ochrony na podstawie przepisów prawa autorskiego. Autor symfonicznej wersji piosenek zespołu Perfect nie zmieniał stylu utworów ani melodii wokalu czy solówek gitarowych. Odtworzył także charakterystyczne przebiegi rytmiczne. Również podstawowy schemat harmoniczny utworów pozostał niezmieniony.  Przy przerabianiu na orkiestrę symfonicznš piosenek oryginalnie napisanych na zespół rockowy (wokal, gitary, bas, perkusja) niezbędne było jednak dodanie nowych przebiegów dŸwiękowych (melodii, kontrapunktów) w ramach oryginalnego schematu harmonicznego. Wymagał tego dużo większy zespół instrumentalny. Typowa orkiestra symfoniczna składa się bowiem z wielu grup instrumentów: smyczkowych (skrzypce, altówki, wiolonczele, kontrabasy), dętych drewnianych (np. obój, klarnet), dętych blaszanych (np. waltornia, puzon), perkusyjnych, harfy. Autor instrumentacji przejšł zatem podstawowe elementy piosenek Perfectu i wyraził je w twórczy i indywidualny sposób, dostosowujšc je do wymagań faktury orkiestrowej. Powyższe potwierdza, że kolorystyka utworu jest jego ważnym elementem składowym, a nadanie utworowi konkretnych barw działaniem twórczym i indywidualnym. Twórczej zmianie tego elementu towarzyszy często koniecznoœć zmiany melodyki utworu. Oba te czynniki mogš prowadzić do powstania chronionego przez prawo autorskie opracowania. Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Wykładowcš na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina. Prowadzi blog prawomuzyki.pl
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL