Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Taksę adwokackš podzielonš na taksę z wyboru i z urzędu proponujš Andrzej Zwara i Rafał Dębowski

ROL
Rozporzšdzenie w sprawie taksy adwokackiej powinno być rozdzielone na dwa niezależne akty prawne. Na rozporzšdzenie w sprawie taksy z wyboru oraz drugie regulujšce taksę w sprawach z urzędu – proponujš Andrzej Zwara i Rafał Dębowski.
Nie od dzisiaj wiadomo, że sprawa urynkowienia wysokoœci stawek tzw. taksy adwokackiej, obok reformy systemu spraw z urzędu, to palšcy problem wymiaru sprawiedliwoœci. Już nie tylko adwokaci i radcowie prawni, ale również inne œrodowiska prawnicze, w tym sędziowie i prokuratorzy, jak również sam rzecznik praw obywatelskich majš pełnš œwiadomoœć, że nie da się dalej opierać systemu pomocy prawnej z urzędu na barkach członków naszych samorzšdów zawodowych. Bo stawka 60 czy 120 złotych za obowišzkowe prowadzenie spraw trudnych, czasochłonnych, a do tego – dzięki kolejnym nieprzemyœlanym zmianom prawa – obarczonych wysokim ryzykiem zawodowym to jawny wyzysk.

Bez zmian ustawowych

Szukajšc rozwišzań, wpadliœmy na najprostszy pomysł: rozdzielenia rozporzšdzenia w sprawie taksy adwokackiej na dwa niezależne akty prawne. Na rozporzšdzenie w sprawie taksy z wyboru oraz na rozporzšdzenie regulujšce taksę w sprawach z urzędu. Dzięki takiemu zabiegowi zmiana byłaby możliwa już dziœ, od zaraz, bez jakiejkolwiek ingerencji ustawowej. Stałoby się tak dlatego, że przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze (poa) w istocie zawierajš dwie, zupełnie różne delegacje ustawowe dla ministra sprawiedliwoœci. Przepis art. 16 poa upoważnia ministra do okreœlenia wysokoœci opłat za czynnoœci adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwoœci, stanowišcych podstawę do zasšdzenia przez sšdy kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich (majšc na względzie, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczajšcej szeœciokrotnoœci tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłoœciš sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata). Natomiast art. 29 poa obliguje ministra do okreœlenia szczegółowych zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej z urzędu z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowišcych podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokoœci opłat za udzielonš pomoc. Obecne uregulowanie obu, siłš rzeczy różnych materii w jednym rozporzšdzeniu niestety stanowi poważnš przeszkodę do przeprowadzenia zmian. Wszechobecny fiskalizm i rygoryzm budżetowy przejawia się m.in. w tym, że nie ma woli politycznej, by zwiększyć wydatki Skarbu Państwa na sprawy z urzędu. Czy nam się to podoba, czy też nie, trzeba mieć œwiadomoœć, że stawki za urzędówki kotwiczš zmianę stawek w sprawach z wyboru (no może poza ich obniżania, jak to już ostatnio dwukrotnie miało miejsce).
Ustalenie stawek taksy adwokackiej w sprawach z wyboru na rynkowym poziomie ma wiele zalet. Po pierwsze zwiększa dostępnoœć pomocy prawnej w tej kategorii spraw. Uczestnicy postępowań sšdowych znacznie chętniej korzystać będš z pomocy prawnej profesjonalistów, majšc œwiadomoœć, że w razie wygrania sprawy odzyskajš od strony winnej koniecznoœci jej prowadzenia zwrot realnych, rynkowych kwot wydatkowanych na adwokata. Bo to, co dziœ odstręcza od korzystania z naszych usług, to bynajmniej nie brak œrodków finansowych naszych potencjalnych klientów, lecz obawa przed ich stratš nawet wówczas, gdy sprawa zostanie wygrana. Zwiększenie dostępnoœci pomocy profesjonalistów z wyboru oczywiœcie zmniejszy popyt na pomoc prawnš z urzędu. To zaœ przełoży się per saldo na zmniejszenie wydatków na urzędówki. Wygospodarowane w ten sposób oszczędnoœci po prostu będzie można przeznaczyć na podwyższone stawki w sprawach z urzędu. Ustalenie stawek minimalnych w sprawach z wyboru na rynkowym poziomie stanowić będzie również barierę przed wszelkiego rodzaju pieniactwem procesowym, spowalniajšcym działanie wymiaru sprawiedliwoœci. Dziœ jakże często proces jest formš swoistego „kredytu kupieckiego", gdzie stosunkowo niskie koszty prowadzenia sprawy wkalkulowane sš w cenę uzyskania finansowania. Brak odczuwalnej sankcji finansowej w razie przegrania sprawy wręcz zachęca do procesowania się. A dla podmiotów o miernej kondycji finansowej to najtańsza i najłatwiejsza forma pozyskania kapitału.

Wyznaczanie granic

Ustalenie minimalnych stawek w sprawach z wyboru na rynkowym poziomie stanowić będzie dodatkowo wyznacznik okreœlenia cen dumpingowych. Nie ulega wštpliwoœci, że konkurowanie cenš, jak w każdej innej branży, musi mieć swoje rozsšdne granice. W naszym fachu, jak w każdej innej branży, konkurencja nie powinna polegać na prowadzeniu spraw poniżej kosztów ich prowadzenia. Dzisiejsze stawki taksy w większoœci kategorii spraw niestety taki majš właœnie charakter. Moment jest szczególnie sprzyjajšcy przeprowadzeniu zmian Rozbicie rozporzšdzenia w sprawie taksy adwokackiej, zgodnie z istniejšcymi delegacjami ustawowymi, otworzy jednoczeœnie drogę do reformy finansowania systemu pomocy prawnej z urzędu. Ta zaœ wymaga gruntownej przebudowy, w tym wprowadzenia instytucji przedsšdowej pomocy prawnej z urzędu. Reforma musi przy tym być tak pomyœlana, by nie pozbawić niezamożnych obywateli prawa do skorzystania z pomocy najwyższej klasy profesjonalistów: adwokatów i radców prawnych, posiadajšcych wiedzę i doœwiadczenie nie tylko w obszarze prawa materialnego, ale również procesowego (co praktycznie gwarantujš tylko adwokaci i radcowie prawni). Czas wreszcie pomyœleć o współfinansowaniu kosztów pomocy prawnej w urzędu przez samych zainteresowanych korzystaniem z tego systemu. Zapewnienie przez Skarb Państwa pomocy adwokata z urzędu nie zawsze musi być całkowicie nieodpłatne, bo znacznš częœć osób występujšcych o pomoc adwokata z urzędu stać choćby na częœciowe partycypowanie w kosztach takiej pomocy. Budżet państwa nie ma jednak funduszu, który gromadziłby œrodki na ten cel. Nie ma również zasad udzielania częœciowego zwolnienia od kosztów adwokackich. Mechanizmem dodatkowo zasilajšcym taki fundusz mogłyby być dobrowolne œwiadczenia pieniężne. Warto zabiegać również o to, by wyposażyć obywateli w prawo do przeznaczania 1 proc. podatku dochodowego na taki właœnie fundusz spraw z urzędu. Skoro dziœ podatnicy mogš wspierać działalnoœć organizacji pożytku publicznego, dlaczego nie mogš swoich podatków przeznaczyć na konkretny cel finansowany przez Skarb Państwa?

Dla dobra wspólnej sprawy

Przebudowy wymaga również mechanizm orzekania o przyznaniu prawa pomocy z urzędu. Dziœ robiš to sšdy, które w istocie nie majš żadnych instrumentów weryfikacji prawdziwoœci oœwiadczeń majštkowych. Warto rozważyć, czy nie odcišżyć sšdownictwa od tych niejurysdykcyjnych obowišzków (na rzecz instytucji wyspecjalizowanych w niesieniu pomocy społecznej). Jeœli nawet nie poprzez przeniesienie kompetencji orzeczniczych w sprawach przyznania adwokata z urzędu, to przynajmniej przez wprowadzenie wymogu przedstawiania opinii o stanie majštku, o zasadnoœci przyznania i ewentualnej wysokoœci kosztów, jakie dana osoba może we własnym zakresie ponieœć na koszty procesu. By rozpoznać zasadnoœć wniosku o adwokata z urzędu, musi być powszechnie znana wysokoœć œrednich stawek rynkowych usług prawnych. I tu wracamy do poczštku. Bez urynkowienia taksy w sprawach z wyboru nikt nie będzie znany faktyczny koszt prowadzenia danej sprawy, ergo nikt nie będzie mógł miarodajnie ocenić, czy wniosek o adwokata z urzędu jest uzasadniony i w jakiej częœci. Moment jest szczególnie sprzyjajšcy zmianom. Oto władze obu samorzšdów prawniczych deklarujš gotowoœć zdecydowanych działań w tej sprawie. Więc wszystkie ręce na pokład – wspólny cel przed nami. Ważne jednak, byœmy wiosłowali w tym samym kierunku. Dla dobra wspólnej sprawy z chęciš zapoznamy się z projektem, którzy koledzy radcowie prawni przedstawili już ministrowi. Podzielimy się także naszymi doœwiadczeniami i zgromadzonym już materiałem – chociażby wynikami ankiety w sprawie œrednich stawek wynagrodzenia adwokackiego, jakš na użytek takich właœnie prac przeprowadziliœmy już w 2011 r.

CV

Andrzej Zwara jest adwokatem, prezesem NRA Rafał Dębowski jest adwokatem, członkiem NRA
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL