Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

ZUS

Luka w zakresie przedawnienia dochodzenia przez ZUS roszczeń z tytułu nienależnie pobranych świadczeń

Fotolia
Od roku obowišzuje przepis, który nie pozwala ZUS wydać decyzji wzywajšcej do zwrotu nienależnie pobranego œwiadczenia po upływie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który je pobrano. Organ uznaje jednak, że nie musi go stosować wobec lekarzy wydajšcych zwolnienia.

Po tym, gdy art. 84 ust. 3 ustawy z 13 paŸdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 1778; dalej: ustawa systemowa) został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 5 lipca 2016 r. (w sprawie P 131/15) za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, wydawało się, że kwestia wydawania decyzji przez ZUS nakazujšcej zwrot nienależnie pobranego œwiadczenia bez względu na upływ czasu został rozwišzany. Tak się jednak nie stało.

Główny problem dotyczył brzmienia ust. 3 art. 84 ustawy systemowej. Przepis ten stanowił, że nie można żšdać zwrotu kwot nienależnie pobranych œwiadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres:

- dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierajšca œwiadczenia zawiadomiła organ, który je wypłaca, o zajœciu okolicznoœci powodujšcych ustanie prawa do œwiadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to œwiadczenia nadal były wypłacane,

- dłuższy niż 3 ostatnie lata – w pozostałych przypadkach.

Trybunał uznał, że ust. 3 art. 84 utraci moc z 16 sierpnia 2016 r. w zakresie, w jakim dopuszcza wydanie decyzji nakazujšcej zwrot nienależnie pobranego œwiadczenia rehabilitacyjnego bez względu na upływ czasu od daty wypłaty tego œwiadczenia. ZUS nie był bowiem ograniczony żadnym terminem do wydania decyzji zobowišzujšcej do zwrotu nienależnie pobranych œwiadczeń.

Konsekwencjš wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego była nowelizacja ustawy systemowej (DzU z 2016 r., poz. 1921), w wyniku której do art. 84 dodano ust. 7a obowišzujšcy od 14 grudnia 2016 r. Przepis ten reguluje instytucję przedawnienia w zakresie zwrotu nienależnie pobranych œwiadczeń w ten sposób, że decyzja zobowišzujšca do zwrotu kwoty nienależnie pobranych œwiadczeń z ubezpieczeń społecznych nie może być wydana póŸniej niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne œwiadczenie.

Wštpliwe wyjaœnienia

Jak wynika z uzasadnienia z 15 czerwca 2016 r. do proponowanej nowelizacji art. 84 ustawy systemowej, decyzja zobowišzujšca do zwrotu kwoty nienależnie pobranych œwiadczeń z ubezpieczeń społecznych nie może być wydana póŸniej niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne œwiadczenie. Zdaniem ustawodawcy to rozwišzanie ma mieć charakter komplementarny w stosunku do poprzednio obowišzujšcych regulacji. Przewidywały one, że należnoœci z tytułu nienależnie pobranych œwiadczeń ulegajš przedawnieniu po upływie 10 lat, liczšc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalajšcej te należnoœci.

Ustawodawca wskazuje jednak, że obecna regulacja zawiera także przepis przejœciowy. Na jego mocy od dnia wejœcia w życie ustawy ZUS nie wydaje decyzji ustalajšcej należnoœci z tytułu nienależnie pobranych œwiadczeń, jeżeli od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne œwiadczenie, upłynšł termin 5 lat. Jednoczeœnie przewidziano regulację dla sytuacji, kiedy decyzja została już wydana, a zainteresowany odwołał się do sšdu. Nowa regulacja ma obecnie zastosowanie do rozpoznawania odwołań od decyzji ustalajšcych kwoty nienależnie pobranych œwiadczeń oraz kwot odsetek i kosztów upomnienia, wniesionych i nierozpatrzonych przed dniem wejœcia w życie niniejszej ustawy.

Istotne jest przy tym, że dodajšc do ustawy systemowej art. 84 ust. 7a ustawodawca wymienił tam wyłšcznie œwiadczeniobiorców. Nie ma mowy ani o płatnikach ani o „innych podmiotach".

Ofensywa w stronę lekarzy

Sprawa jest oczywista w przypadku osób, które bezpoœrednio pobrały œwiadczenie. W myœl art. 84 ust. 1 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne œwiadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowišzana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustalonymi w wysokoœci i na zasadach okreœlonych przepisami prawa cywilnego.

Jednak ust. 6 art. 84 stanowi, że jeżeli pobranie nienależnych œwiadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych majšcych wpływ na prawo do œwiadczeń lub na ich wysokoœć, obowišzek zwrotu tych œwiadczeń wraz z odsetkami obcišża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot.

Sytuacja wydaje się prosta przy œwiadczeniobiorcach i płatnikach. ZUS może im bowiem stosunkowo łatwo udowodnić, że œwiadczenia zostały pobrane nienależne lub że płatnik przekazał nieprawdziwe dane. Natomiast w przypadku „innych podmiotów", które przekazały nieprawdziwe dane majšce wpływ na prawo do œwiadczeń lub na ich wysokoœć, sprawa jest bardziej skomplikowana. Te inne podmioty to zazwyczaj lekarze, którzy wystawiajš zwolnienia będšce podstawš wypłaty œwiadczeń.

Jak pokazuje praktyka, ZUS bardzo chętnie korzysta z wydawania decyzji wobec lekarzy, zobowišzujšc ich do zwrotu kwot nienależnie pobranych œwiadczeń z ubezpieczeń społecznych przez œwiadczeniobiorców – pacjentów tych lekarzy. Jeżeli lekarz ma kilkudziesięcioletnie doœwiadczenie, to tych decyzji sš setki, a kwoty do zwrotu sięgajš 500 tys. czy nawet miliona złotych. W takich decyzjach ZUS wskazuje na brak dokumentacji lub niekompletnš dokumentację medycznš, domagajšc się od lekarza zwrotu nienależnie pobranego œwiadczenia.

Problem z zasadami przejœciowymi

Obecnie kłopotliwy jest okres przejœciowy. Nowa regulacja ma zastosowanie do rozpoznawanych przez sšd pracy odwołań od decyzji ustalajšcych kwoty nienależnie pobranych œwiadczeń oraz odsetek i kosztów upomnienia, wniesionych i nierozpatrzonych przed dniem wejœcia w życie niniejszej ustawy.

Problemem okazuje się to, że ust. 7a art. 84 ustawy systemowej wymienia jedynie osobę, która bezpoœrednio pobrała œwiadczenia. W żadnym miejscu nie wspomina o płatniku ani o „innym podmiocie". Co więcej, ZUS prezentuje twarde stanowisko, że okres przejœciowy nie obejmuje swoim zakresem „innych podmiotów", ponieważ ust. 7a art. 84 ustawy systemowej wskazuje wprost jedynie osoby, które œwiadczenie nienależnie pobrały. Zatem w dalszym cišgu istnieje niepewnoœć prawa towarzyszšca wydaniu decyzji zobowišzujšcej lekarza do zwrotu nienależnie pobranego œwiadczenia przez jego pacjenta.

Kierunek orzeczniczy

W przypadku spraw, w których to lekarze zostali zobowišzani do zwrotu nienależnie pobranego œwiadczenia przez œwiadczeniobiorcę, sšdy pracy przełamujš twarde stanowisko ZUS. Nie kierujš się wykładniš językowš ust. 7a art. 84 ustawy systemowej, ale wykładniš funkcjonalnš, która w tym przypadku zasługuje na pełne uwzględnienie. Jest to podyktowane zastosowaniem wobec „innych podmiotów" (lekarzy) takiego samego zakresu ochrony, co jest zgodne z wnioskami płynšcymi z w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W samym uzasadnieniu do nowelizacji podkreœlono, że wprowadzenie ograniczenia czasowego dla możliwoœci wydawania przez organ rentowy decyzji ustalajšcej wysokoœć kwoty nienależnie pobranego œwiadczenia z ubezpieczeń społecznych służy również realizacji zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikajšcej z art. 2 Konstytucji RP. ?

—Łucja Kobroń-Gšsiorowska

Konsekwencje współdziałania

Zmiana przepisów nie ma zastosowania do płatników, o których mowa w art. 84 ust. 6 ustawy. Takie rozwišzanie wynika z faktu, iż płatnik składek współdziałajšcy z ubezpieczonym w celu uzyskania przez niego korzyœci w postaci nienależnych mu œwiadczeń, nie powinien czuć się zwolniony z odpowiedzialnoœci, w szczególnoœci dlatego, że najczęœciej forma takiego współdziałania sprowadza się do niezasadnego zgłoszenia do ubezpieczenia lub podwyższenia podstawy wymiaru składek. Jednoczeœnie płatnik ma możliwoœć korygowania dokumentacji ubezpieczeniowej bezterminowo.

Zdaniem autorki

dr Łucja Kobroń-Gšsiorowska, adwokat, BCKG Adwokaci

Problem luki w zakresie przedawnienia dochodzenia roszczeń z tytułu nienależnie pobranych œwiadczeń z ubezpieczenia społecznego nie zniknie wraz z ostatniš rozprawš z odwołań lekarzy czy płatników wniesionych przed nowelizacjš. Prawdziwym wyzwaniem będzie wypełnienie luki w ust. 7a art. 84 ustawy systemowej, która pomija płatników i „inne podmioty" przewidujšc zakaz wydania decyzji nie póŸniej niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne œwiadczenie. Na szczęœcie w dalszym cišgu od rozstrzygania takich spornych kwestii pozostajš sšdy.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL