Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Unia Europejska

Jak wybierani sš sędziowie w państwach UE. „Decydujš szczegóły"

picture alliance/dpa
W państwach UE istniejš różne modele powoływania sędziów sšdów najwyższych. W większoœci istnieje tendencja do zachowywania równowagi między wpływem polityki i samorzšdu sędziowskiego.

W Niemczech sędziów pięciu sšdów najwyższej instancji (bez Federalnego Trybunału Konstytucyjnego) wybiera specjalna, 32-osobowa komisja rekrutacyjna (Richterwahlausschuss) złożona po połowie z posłów do Bundestagu (skład odzwierciedla proporcjonalnie układ sił w Bundestagu) i ministrów sprawiedliwoœci krajów zwišzkowych (rzšdy landowe wyłaniane sš w osobnych wyborach, proporcje partyjne sš często inne niż w Bundestagu). Kandydatów może proponować federalny minister sprawiedliwoœci, albo członkowie komisji rekrutacyjnej. Po zaopiniowaniu kandydata lub kandydatki przez tzw. radę prezydialnš danego sšdu (prezes i inni sędziowie) komisja rekrutacyjna zwykłš większoœciš głosów dokonuje wyboru na drodze tajnego głosowania. Po zatwierdzeniu wyboru przez rzšd federalny sędziego mianuje prezydent RFN. Ta procedura od lat krytykowana jest przez przedstawicieli samorzšdu sędziowskiego, jako zbyt upolityczniona i mało przejrzysta.

Bardziej wyważony jest model francuski. We Francji o nominacjach sędziowskich decyduje Najwyższa Rada Sšdownictwa (Conseil Supérieur de la Magistrature). Liczy ona 12 członków; w jej skład oprócz prezydenta i ministra sprawiedliwoœci wchodzi 5 sędziów, prokurator, przedstawiciel Rady Państwa (odpowiednik Trybunału Konstytucyjnego) i 3 osobistoœci nie zwišzane ani z parlamentem ani z sšdami, mianowane przez prezydenta oraz przewodniczšcego Zgromadzenia Narodowego i Senatu.

Austria jest jednym z pięciu krajów UE (oprócz Niemiec, Finlandii, Luksemburga i Czech), w których nie ma rady sšdownictwa (odpowiednika polskiej Krajowej Rady Sšdownictwa). Kandydatów zgłasza prezydium sšdu, które ogłasza nabór na wakaty sędziowskie. Wybór zatwierdza minister sprawiedliwoœci; może on teoretycznie może odmówić zatwierdzenia tak rekomendowanego kandydata, ale w zasadzie to się nie zdarza.

W Danii o nominacjach decyduje niezależna Rada ds. Powołań Sędziowskich (tylko formalnie kwituje je królowa na wniosek ministra). Wprawdzie członków tej Rady powołuje minister sprawiedliwoœci, ale wyłšcznie z rekomendacji sędziowskich zgromadzeń ogólnych Sšdu Najwyższego, sšdów apelacyjnych, Stowarzyszenia Duńskich Sędziów, Naczelnej Rady Adwokatów i Prawników Danii wspieranych przez m.in. Stowarzyszenia Władz Lokalnych.

W Hiszpanii sędziowie sš wybierani przez Radę Głównš Władzy Sšdowniczej, której przewodniczšcym jest prezes sšdu najwyższego. Pozostałych 20 członków tej Rady jest powoływanych przez parlament (większoœciš 60 proc.), ale wyłšcznie spoœród doœwiadczonych sędziów i prawników rekomendowanych przez Komisję Wyborczš działajšcš przy sšdzie najwyższym. Ta Komisja Wyborcza jest niezależnych organem sędziowskim.

W Holandii sędziowie powoływani sš dekretem królewskim na wniosek ministra sprawiedliwoœci, ale kandydata wskazuje Rada Sšdownictwa. Ta Rada składa się z trzech do pięciu członków (obecnie z czterech), ale zawsze co najmniej połowa to byli sędziowie zgłoszeni przez œrodowisko sędziowskie. Po II wojnie nie zdarzyło się, by minister sprawiedliwoœci zaproponował królowej bšdŸ królowi powołanie do Rady kogoœ niezgłoszonego przez œrodowisko sędziowskie. Przewodniczšcy Rady, który decyduje w wypadku równowagi głosów, musi pochodzić właœnie z tej sędziowskiej frakcji w Radzie.

W Szwecji postanowienia o nominacjach sędziowskich podejmuje minister sprawiedliwoœci, ale na podstawie zgłoszeń na wolne stanowisko, które z kolei sš rezultatem procesu aplikacyjnego pilotowanego przez Radę ds. Nominacji Sędziów (Domarnämnden). Do 2011 r. większoœć jej 9-osobowego składu powoływał rzšd. Ale po reformie z 2011 r. ponad połowa, czyli pięciu członków Domarnämnden to sędziowie wybierani przez innych sędziów, a kolejnych dwóch to prawnicy powoływani przez rzšd po konsultacjach ze œrodowiskiem sędziowskim i prawniczym oraz dwóch przez parlament. Domarnämnden sprawdza referencje potencjalnych kandydatów na sędziów uzyskane od innych sędziów. A prezesi sšdów, które ogłosiły nabór, przeprowadzajš potem rozmowy kwalifikacyjne i na tej podstawie przeprowadzajš listy najlepszych dla Domarnämnden. Minister sprawiedliwoœci prawie zawsze zatwierdza kandydata wyłonionego przez Domarnämnden (jeœli odmawia, to Domarnämnden rekomenduje nowego kandydata).

We Włoszech kandydaci na sędziów startujš w egzaminach oraz konkursie przeprowadzanym przez Najwyższš Radę Sšdownictwa (NRS), która dokonuje nominacji sędziowskich. Spoœród 27 członków NRS parlament wybiera tyko oœmiu – muszš być profesorami prawa lub doœwiadczonymi prawnikami z co najmniej 15-letniš praktykš. Reszta składu NRS to osoby wybrane przez izby sędziowskie i prokuratorskie, prezydent państwa, a także prezes sšdu najwyższego i jego rzecznik generalny.

– W zachodnich systemach demokratycznych obserwujemy tendencję do zagwarantowania równowagi między wpływem samorzšdu sędziowskiego, parlamentów i rzšdów na nominacje sędziowskie – wyjaœnia dr Dimitra Kyranoudi, która w ramach pracy doktorskiej na Sorbonie porównywała systemy sšdownicze w państwach UE.

Jej zdaniem także wymiar sprawiedliwoœci musi mieć demokratycznš legitymację, a pozostawienie wyboru sędziów samym sędziom jest tak samo niebezpieczne, jak oddanie ich wyłšcznie w ręce polityków. Jak dodaje ekspertka, dyskusja na temat odpowiednich proporcji jest toczona nie tylko w Polsce, ale i w wielu innych krajach. – W każdym modelu decydujšce sš szczegóły, np. jaka większoœć potrzebna jest do wyboru kandydata. Ważne jest, żeby nominaci mieli możliwie szerokie poparcie – uważa Kyranou i jako przykład podaje USA, gdzie kandydaci na sędziów Sšdu Najwyższego muszš być zatwierdzani przez Senat większoœciš 2/3 głosów, a więc także głosami opozycji.

t

ródło: Deutsche Welle

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL