Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Sztuka

Ignacy Paderewski: Artysta i symbol Rzeczypospolitej

Lawrence Alma-Tadema „Portret Paderewskiego”.
materiały
Paderewski znany i nieznany jest pierwszym bohaterem cyklu „3 x Niepodległa" w Muzeum Narodowym.

W pištek w Warszawie otwarcie wystawy gromadzšcej ponad 600 obiektów: portretów, pamištek, fotografii oraz wyjštkowš kolekcję sztuki z Dalekiego Wschodu, zgromadzonš przez artystę, polityka, fundatora i założyciela dziennika „Rzeczpospolita".

– To wystawa o fascynujšcym człowieku, wielkim muzyku i patriocie w setnš rocznicę odzyskania niepodległoœci, ale to także pokaz o naszym darczyńcy – mówi „Rzeczpospolitej" jej kuratorka Magdalena Pinker. – Swojš kolekcję sztuki i zbiór pamištek Paderewski zapisał Muzeum Narodowemu w Warszawie w testamencie z 1930 roku. Trafiły do nas po różnych perturbacjach w latach 50. Całoœć liczy ponad półtora tysišca obiektów. Niemożliwe, żeby pokazać wszystko, ale udostępniamy ogromny wybór. Dotychczas częœć tej kolekcji była prezentowana w oddziale Muzeum w Otwocku Wielkim. Jest szansa, że w przyszłoœci znajdzie trwałe miejsce w gmachu głównym, gdy muzeum powiększy swojš powierzchnię.

Od muzyki do polityki

Opowieœć na wystawie zaczyna się od muzyki, a kończy na polityce. W pierwszej sali punktowe oœwietlenie kieruje naszš uwagę na fortepian, który firma Steinway w 1925 r. podarowała Paderewskiemu. Lustra potęgujš iluzję, że jesteœmy w sali koncertowej.

Europejskš karierę zaczšł od występów w Wiedniu, Paryżu, Londynie, gdzie m.in. grał dla królowej Wiktorii. Na pierwsze amerykańskie tournée po Stanach Zjednoczonych wyruszył w latach 1891–1892 na zaproszenie Williama Steinwaya. Odniósł wielki sukces, dał 107 recitali dla około 200 tysięcy ludzi. Publicznoœć na jego koncertach wpadała w stan ekstazy, kobiety mdlały lub szturmowały scenę.

Ignacy Jan Paderewski nie tylko oczarowywał grš. Miał charyzmatycznš osobowoœć, znakomitš prezencję, burzę włosów i magnetyczne spojrzenie. Po jednym z koncertów pewna egzaltowana nastolatka napisała, że zobaczyła „rudego archanioła".

Helena Modrzejewska też przyrównywała go do „anioła Botticellego albo Fra Angelica", ale przede wszystkim doceniła jego talent. Jeszcze w Krakowie w 1884 roku wystšpiła z nim na wspólnym koncercie. Dochód z niego umożliwił młodemu artyœcie spełnienie marzeń – dalsze kształcenie w Wiedniu, co z wdzięcznoœciš wspominał.

Jego życie osobiste naznaczone było piętnem tragedii. Pierwsza żona zmarła wkrótce po porodzie syna, więc został wdowcem w wieku 20 lat. Syn był sparaliżowany. Z pomocš pospieszyła Helena Górska, żona przyjaciela skrzypka, która zaopiekowała się dzieckiem. Wkrótce ta znajomoœć przekształciła się w miłoœć, ale œlub wzięli dopiero w 1899 roku, gdy Helena uzyskała unieważnienie małżeństwa z Górskim.

Najsłynniejszy portret 30-letniego muzyka – znak rozpoznawczy wystawy – namalował w 1890 roku w Londynie wybitny artysta epoki wiktoriańskiej Lawrence Alma-Tadema. Paderewski pozował na specjalnej sesji dla kilku malarzy. Z tego samego okresu pochodzi również znany wspaniały rysunkowy portret Paderewskiego z profilu, dzieło Edwarda Burne'a-Jonesa. Z kolei szwajcarski malarz Charles Giron uwiecznił na dwóch wielkich obrazach 47-letniego Paderewskiego i jego drugš żonę.

Dwa tryptyki

Portrety, dwa wspaniałe tryptyki Malczewskiego – „Chrystus w Emaus" i „Muzyka" oraz większoœć przedmiotów przekazanych muzeum przez artystę, dekorowały kiedyœ jego willę-pałac w Riond-Bosson w Szwajcarii. Nie zostało po niej nic, bo w 1965 roku została rozebrana, gdy poprowadzono w tym miejscu autostradę.

Na wystawie zobaczymy i usłyszymy też samego Paderewskiego, grajšcego utwory Chopina, Liszta, Beethovena i własnš kompozycję, Menueta G-dur w filmie „Sonata księżycowa" z 1937 roku. Szlak jego muzycznych podróży prowadził przez Europę, obie Ameryki oraz Australię i Nowš Zelandię. Nigdy nie był jednak w Azji, co nie przeszkadzało mu z pasjš zbierać sztukę Dalekiego Wschodu.

Zgromadził kolekcję œwiatowej klasy, po raz pierwszy prezentowanš niemal w całoœci. Głównie sš to obiekty z Chin, ale też z Japonii i Indochin, z których pochodzi najdroższa figurka smoka z bršzu, dekorowana turkusowš emališ.

Ze szczególnym upodobaniem zbierał chińskie naczynia z metalu, dekorowane emališ. Miał też porcelanę, szkła chińskie oraz przedmioty z koœci słoniowej i laki. Wœród tych ostatnich najstarszym obiektem jest XV-wieczna podstawka pod czarkę z czerwonej laki (ten kolor to symbol szczęœcia) z ornamentmi w peonie i chryzantemy.

Po raz pierwszy mamy też okazję zobaczyć całš tekę 47 prac polskich artystów, ofiarowanš Paderewskiemu przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w 1931 roku oraz tekę z ostatnimi litografiami Leona Wyczółkowskiego, podarowanš przez Uniwersytet w Poznaniu.

Finał ekspozycji wypełnia dokumentacja jego patriotyczno-politycznej działalnoœci. W 1910 roku Paderewski ufundował pomnik Grunwaldzki w Krakowie. Podczas I wojny angażował się w działalnoœć na rzecz jej ofiar. Mówi się, że wygrał wolnoœć na fortepianie, bo swojš œwiatowš sławę potrafił wykorzystać dla sprawy polskiej. To dzięki niemu ustanowienie niepodległej Polski stało się jednym z 14 punktów programu amerykańskiego prezydenta Woodrowa Wilsona, będšcym punktem wyjœcia rokowań kończšcych I wojnę.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległoœci został ministrem spraw zagranicznych i premierem. Po roku wrócił do muzyki, ale nadal bronił spraw Polski na arenie międzynarodowej. Po wybuchu II wojny, krótko przed œmierciš w 1941 roku, występował w Stanach publicznie, głoszšc, że Polska jest nieœmiertelna i nie zginie.

Wystawa czynna dla publicznoœci od 17 lutego.

„Polska 100" w kraju i za granicš

Wystawa o Paderewskim to jedna z 50 imprez centralnych w Polsce z okazji stulecia niepodległoœci. Z kolei ponad 200 wydarzeń w 21 krajach przygotował na rok 2018 Instytut Adama Mickiewicza. Szczególnš uwagę przywišzuje się do obecnoœci w krajach Europy Œrodkowo-Wschodniej. I tak m.in. Wilno zobaczy „Dziady" w reż. Nekrošiusa, Bukareszt – pokaz polskiego designu. Będziemy obecni na festiwalu muzycznym Bridging Europe w Budapeszcie, a w Rydze już jest wystawa „100 lat polskiej rzeŸby". Polska kultura pojawi się także w wielkich metropoliach Europy, by wymienić wystawę „Kobro i Strzemiński" w paryskim Centrum Pompidou, koncert muzyki Moniuszki i Paderewskiego w sali wiedeńskiego Musikverein, duży festiwal naszej muzyki w Elbphilharmonie w Hamburgu czy różne koncerty w Londynie.

25 proc. projektów programu wykorzystuje nowe technologie. Szykowana jest internetowa mapa polskich kompozytorów, gra komputerowa o Tadeuszu Kantorze, multimedialny przewodnik „Polacy w kulturze œwiata", nowš multimedialnš odsłonę otrzyma portal Culture.pl.

— Jacek Marczyński

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL