42 proc. więźniów pracuje w czasie odsiadywania wyroku

Na poczcie przy sortowaniu paczek, produkcji okien, mebli i remontach, a także jako kucharze w restauracjach czy opiekunowie w hospicjach – to niektóre z setek miejsc i zawodów, w jakich obecnie pracują więźniowie.

– Na tle innych krajów skuteczność zatrudniania skazanych jest stosunkowo wysoka. Pozytywnie oceniamy wysiłki Służby Więziennej w celu utrzymania i zdobycia nowych miejsc pracy dla skazanych – mówi „Rzeczpospolitej" Krzysztof Kwiatkowski, prezes NIK. Izba zbadała zatrudnienie w latach 2014 – marzec 2016 r., kontrolując Centralny Zarząd Służby Więziennej, sześć okręgowych inspektoratów i 12 zakładów karnych i aresztów.

Na 72 tys. przebywających w tym czasie za kratami pracę odpłatną lub nie miało ok. 25 tys., czyli co trzeci. Według nowych danych pracujących więźniów jest już więcej.

– Na koniec lutego zatrudnienie miało 30,6 tys. osadzonych, czyli 42 proc. wszystkich – mówi Elżbieta Krakowska, rzeczniczka dyrektora generalnego Służby Więziennej.

Postulat, by więźniowie nie pozostawali tylko na garnuszku państwa, jest aktualny od lat. Z wykonaniem było różnie. W latach 2011–2012 rynek pracy odpłatnej dla skazanych się załamał przez przepisy nakazujące płacić im 100 proc. minimalnego wynagrodzenia, a nie jak wcześniej połowę (zmianę nakazał TK). Pracodawcy rezygnowali z więźniów (zatrudnienie z 17 tys. w 2010 r. spadło do 9 tys. w 2012 r.). Straty udało się odrobić.

Wciąż największym pracodawcą jest Służba Więzienna – zatrudnia ok. 70 proc. pracujących skazanych – wielu przy remontach, w kuchniach czy pralniach.

Dziś chętniej sięgają po nich przedsiębiorcy i samorządy. Wśród badanych okręgowych inspektoratów SW największą skuteczność – jak podaje NIK – miały jednostki podległe inspektoratom w Gdańsku, Koszalinie i Rzeszowie. Najniższą podległe Warszawie i Wrocławowi.

Ponad pół tysiąca osób zatrudnia np. Zakład Karny w Czarnem, 90 proc. odpłatnie. – Zajęcie ma 556 osadzonych, produkują meble tapicerowane, kanapy, fotele. Inni – okna na rynek skandynawski, kolejni pracują na terenie przyległym do jednostki przy filetowaniu ryb – mówi Mariusz Górecki, rzecznik ZK w Czarnem. – Jeden z zakładów jest na terenie więziennym, więc pracują skazani z długimi wyrokami – zaznacza. Prywatny właściciel firmy meblarskiej pierwszą halę postawił kilka lat temu, drugą wiosną 2016 r.

Umowy z pracodawcami zawierane są centralnie, jak dotycząca zatrudnienia więźniów przy sortowaniu paczek, w placówkach Poczty Polskiej. – Docelowo pracę znajdzie tu 500 osób. Część już ją wykonuje – mówi Elżbieta Krakowska.

Grono zatrudnionych poszerzy się po wybudowaniu 40 hal produkcyjnych w latach 2016–2023, co pozwoli docelowo na utworzenie 3,3 tys. nowych miejsc pracy – to jeden z elementów Programu Pracy Więźniów autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości, które do problemu przywiązuje szczególną wagę. – Już do użytku oddano dwie hale w Zakładach Karnych w Krzywańcu i w Potulicach. Obie z przeznaczeniem na produkcję mebli – mówi Krakowska.

Gotowa jest hala w Poznaniu do produkcji części do maszyn. W tym roku roku będą oddane kolejne na ok. 100 miejsc pracy (w Dobrowie i Sierakowie Śl.). Ruszy budowa 12 kolejnych. Trwają szkolenia zawodowe dla skazanych dotyczące ok. 30 zawodów.