Potrzebna zmiana kulturowa

Pod względem innowacyjności dużych firm Polska nie odbiega znacznie od podmiotów zachodnich. Jednak gdy analizuje się całą rodzimą przedsiębiorczość, mocno spadamy w statystykach. To – jak przekonuje prof. Krzysztof Jasiecki z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN – efekt znacznego rozdrobnienia sektora prywatnego w naszym kraju.

Problem mentalności

Innowacyjność nie może być postrzegana jedynie przez pryzmat technologii. To przede wszystkim stan umysłu, kultura organizacyjna. Polska jest dopiero na początku drogi jej kształtowania. O tym, co jej sprzyja, a co ją hamuje, rozmawiali uczestnicy debaty zorganizowanej przez „Rzeczpospolitą".

Dziś istotnym problemem jest fakt, iż w Polsce działa wiele małych firm, a zarządzający nimi ukształtowali się w kulturze biznesu czasów transformacji. – To nie sprzyja innowacyjności. Bez konsolidacji tego sektora nie będzie znaczącej poprawy. A trudno przecież liczyć, że spółki państwowe staną się nośnikami innowacji – tłumaczy prof. Jasiecki.

W sektorze prywatnym w Polsce działa wiele firm rodzinnych. I to one są nośnikiem konserwatywnego stylu. Często to właśnie mentalność właścicieli hamuje rozwój innowacji. Według Agnieszki Durlik, dyrektor w Krajowej Izbie Gospodarczej, nie można uogólniać, bo jest sporo innowacyjnych średnich firm rodzinnych. Jednak w wielu przypadkach sposób zarządzania w takich przedsiębiorstwach nie sprzyja wdrażaniu nowatorskich rozwiązań.

– Potrzebna jest sukcesja i zmiana pokoleniowa. Poprawa nastąpi wraz z wymianą kadry zarządczej. Zmiany te jednak nie nastąpią szybko – podkreśla Agnieszka Durlik.

Ale mentalność to niejedyna bariera dla innowacji w sektorze MŚP. Tymi są również możliwości firm. – Te małe mają problem z innowacyjnością, bo brakuje im niezbędnej przestrzeni czasowej i finansowej na badania i rozwój – mówi Wojciech Rybak, członek zarządu Banku Millennium.

Budowa kapitału społecznego

Jolanta Jaworska, dyrektor ds. public affairs w IBM, uważa jednak, że wspomniane czynniki nie powinny stanowić bariery. – Obawa przed innowacyjnością nie zależy od tego, czy ktoś pracuje w mniejszej czy większej firmie ani czy ma ona mniej czy więcej pieniędzy – wyjaśnia.

Według niej kluczowa jest kultura organizacyjna. – A pod tym względem sytuacja się poprawia. Dotyczy to zarówno organizacji pracy, jak i komunikacji. – W Polsce mamy przecież mnóstwo małych, innowacyjnych firm informatycznych, które nawet nie działają na rynku krajowym – zaznacza dyrektor Jaworska.

Według niej kluczowe dla budowy kultury organizacji są edukacja i kapitał społeczny. – Kwestia braku zaufania publicznego blokuje nie tylko innowacyjność, ale jest też problemem dla wszelkich innych wyzwań gospodarczych stojących przed Polską – wskazuje Agnieszka Durlik. – Ważna jest też edukacja, która powinna służyć wzmacnianiu innowacyjnego myślenia. Nie chodzi bowiem tylko o to, by uczyć zadań matematycznych czy geografii gospodarczej. Równie ważne jest kształtowanie tzw. umiejętności miękkich – kontynuuje dyrektor Durlik.

Jej zdaniem to przydałoby się bardzo w Polsce, bo wzmocniłoby innowacyjność organizacyjną firm i nauczyło nas pracy zespołowej. – To stanowiłoby ważny element budowy kapitału społecznego – dodaje Krzysztof Jasiecki.

Wydostać się z karbów silosowości

Jednym z wzorów kultury organizacyjnej, promującej kreatywność pracowników, jest IBM. Jego laboratorium badawczo-rozwojowe w Krakowie zatrudnia 250 osób, które w skali roku składają 100 wniosków patentowych. Z tego 10–15 proc. kończy się patentami. – Pracownicy mają wewnątrz firmy możliwość dzielenia się swoimi pomysłami i zgłaszania inicjatyw oddolnych. Udało się nam stworzyć atmosferę sprzyjającą kreatywności. Widzimy, że ludzi znajdują czas i starają się – wychodząc poza zakres swoich określonych obowiązków – wymyślać nowe projekty, ale też pokazywać ewentualne bariery, które blokują rozwój. Te efekty cieszą – podkreśla Jolanta Jaworska.

Uczestnicy debaty zgodzili się co do tego, że kluczowym czynnikiem sprzyjającym innowacyjności organizacyjnej w firmach jest wydostanie się z karbów silosowości.

– Tej często nie da się pozbyć, zwłaszcza w tak sformalizowanych instytucjach, jakimi są banki – zauważa Wojciech Rybak.

Jak zaznacza, w Millennium udało się przekroczyć te granice. – Mamy technologię, która dostarcza klientom rozwiązania we wszystkich kanałach jednocześnie, od oddziału banku przez bankowość internetową po aplikację mobilną w smartfonie. W efekcie klient może rozpocząć rozmowę w oddziale i zakończyć transakcję już poza bankiem, w dowolnym kanale – dodaje członek zarządu Millennium.

Opinia

- Jerzy Kalinowski | szef grupy doradczej w sektorze nowych technologii, KPMG

Kultura organizacyjna w dużych przedsiębiorstwach w naturalny sposób nie sprzyja kreatywności, poszukiwaniu nowych rozwiązań, szybkiemu podejmowaniu decyzji czy też akceptacji i umiejętności zarządzania ryzykiem, które są podstawowym elementem środowiska, gdzie powstają innowacje. Dlatego coraz więcej przedsiębiorstw przywiązuje uwagę do budowy „proinnowacyjnego" systemu zarządzania i kultury organizacyjnej. Jednym z elementów takich rozwiązań jest system stymulacji pracowników do zgłaszania nowatorskich pomysłów i udziału w rozwijaniu innowacyjnych rozwiązań. Bardzo dobrze służą temu m.in. konkursy na pomysły innowacyjne czy też system motywacyjny, premiujący ludzi za aktywny udział w działaniach proinnowacyjnych. Zważywszy na sztywne procedury ukierunkowane na standaryzację wszystkich procesów realizowanych w ramach dużego przedsiębiorstwa, ważne jest stworzenie specjalnych ścieżek decyzyjnych oraz procedur zarządczych, które powinny służyć szybkiej i efektywnej selekcji, rozwojowi i wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań. Szczególna rolę ma zbudowanie ekosystemu pozyskiwania innowacyjnych rozwiązań z wewnątrz, jak i z zewnątrz organizacji. Ważne jest też zbudowanie specjalnej ścieżki kariery dla pracowników innowatorów oraz systemu rekrutacji, wyławiającego osoby kreatywne.

- Magdalena Macko | dyrektor departamentu jakości Banku Millennium.