Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Nowe technologie

Sarkofag w Czarnobylu na 100 lat

AFP
O nowej osłonie, tzw. arce, w elektrowni jšdrowej w Czarnobylu mówi główny inżynier odpowiedzialny za jej budowę Wołydymyr Kasztanow

Rzeczpospolita: We wtorek mija 30 lat od największej katastrofy w dziejach energetyki jšdrowej. Œwiat powoli zapomina lub już zapomniał o Czarnobylu. A przecież to wcišż wielki plac budowy i funkcjonujšce przedsiębiorstwo. Budowa arki miała ruszyć w 2008 r., a zaczęła się w 2012 r. Wtedy brakowało ponad 740 mln euro przy całkowitych kosztach inwestycji ok. 2,5 mld euro.

Wołydymyr Kasztanow: Mamy gotowe 80 proc. inwestycji i zakończymy jš w listopadzie 2017 r. Wtedy gotowa arka – ważšca 29 tys. ton, wysoka na 110 m i długa na 164 m – najedzie po szynach na stary sarkofag i całkowicie go zakryje. Budowa arki przebiega bez większych problemów technicznych. A poziom inżynieryjny tej inwestycji, który zademonstrowały zachodnie koncerny, zrobił i robi ogromne wrażenie. Dużo się przy tym nauczyliœmy. Cała stal użyta na arkę pochodzi z ukraińskich hut. Elementy konstrukcji powstały we Włoszech, a na miejscu złożyła je firma turecka. A dzięki konferencji w Londynie rok temu znalazło się brakujšce 265 mln euro.

Jak wyglšda codzienna praca przy nowym sarkofagu oraz przy zabezpieczaniu starego?

Zamknięte bloki elektrowni – pierwszy i trzeci – sš już bez paliwa. W zniszczonym czwartym bloku pracujš ludzie, ale ze względu na poziom skażenia prace posuwajš się ostrożnie. Ludzie pracujš w specjalnych ubraniach ochronnych, maskach chronišcych oczy i system oddechowy, majš dozymetry, zmieniajš się często w zależnoœci od wskazań osobistych liczników promieniowania. Natomiast tam, gdzie budowana jest arka, jest dostatecznie czysta strefa. Ludzie mogš pracować cały dzień. Obecnie w Czarnobylu pracuje około tysišca ludzi, z czego 80 proc. to Ukraińcy, a reszta cudzoziemcy z ponad 20 krajów. Cudzoziemcy to przede wszystkim menedżerowie. Na przykład specjaliœci z Polski kierujš pracami montażowymi na wielu odcinkach.

 

 

Pan od dawna pracuje w Czarnobylu?

Przyjechałem tutaj w 1988 r. Przez lata zarzšdzałem pracš pierwszego bloku. Ze względu na promieniowanie pracowaliœmy w systemie: dwa tygodnie pracy, dwa tygodnie wyjazd na odpoczynek poza strefę. Na terenie elektrowni było bardzo dużo wojskowych, którzy zajmowali się dezaktywacjš.

Nie bał się pan pracy tutaj?

Nie. Miałem wiedzę i doœwiadczenie, nie myœlałem w ten sposób.

O starym sarkofagu mówi się, że stanowi ogromne niebezpieczeństwo. Pięć lat temu, kiedy byłam w Czarnobylu, zalegało w nim 95 proc. paliwa, które wydostało się w wyniku wybuchu czwartego reaktora. Zostało zmieszane z betonowym i metalowym gruzem. Specjaliœci szacujš, że w œrodku jest ok. 200 t paliwa jšdrowego i 30 t skażonego pyłu. W lutym 2013 r. zawaliła się częœć dachu nad maszynowniš. Jak pan ocenia stan sarkofagu na dziœ?

Sarkofag został wybudowany w cišgu półtora miesišca po katastrofie. Miał termin ważnoœci 20 lat. W 2008 r. konstrukcja, przede wszystkim dachu i pomieszczeń w œrodku, została wzmocniona i uszczelniona, co przedłużyło czas jego ważnoœci do 2025 r. Oczywiœcie promieniowanie wokół sarkofagu jest wyższe aniżeli w innych miejscach na terenie Czarnobyla. W otoczeniu sarkofagu można pracować. Natomiast w œrodku od niedawna mamy nowy system kontroli poziomu skażenia i procesów tam zachodzšcych i bez wchodzenia możemy nadzorować, co się tam dzieje. System ten obejmuje także monitoring stanu konstrukcji.

Co się będzie działo w Czarnobylu po listopadzie 2017 r., kiedy arka przykryje stary sarkofag?

Będš prowadzone prace przy rozbieraniu niestabilnych konstrukcji sarkofagu. Arka jest zaprojektowana na 100 lat. Mamy więc wiek na całkowite pozbycie się starego sarkofagu i jego zawartoœci.

I to także ludzie będš robić?

Nie. Ludzie nie powinni w tym uczestniczyć. Powinny to robić roboty. Jednak na dziœ nie mamy jeszcze opracowanej odpowiedniej technologii ani urzšdzeń zdolnych sprawnie wykonywać tego typu prace.

Arkę zaprojektowały amerykańskie koncerny Bechtel i Battelle oraz francuski EdF z udziałem ukraińskich instytutów i firm. Wykonawcš jest francuska Novarka. A kto pracuje nad technologiš oczyszczenia czwartego bloku?

Na razie nikt. Mamy tylko ogólne założenia, co musimy zrobić.

I wcišż pan wierzy w atom?

Tak. Nie ma alternatywy. To najbardziej czysta energia.

Największe nuklearne katastrofy w historii

Pierwsze zdarzyły się przy produkcji bomb atomowych. Najwięcej było w ZSRR, w tym ta najstraszniejsza — w Czarnobylu. Jej skutki objęły ponad 2 mln ludzi i kosztowały ponad 12 mld euro.

1 wrzeœnia 1944 r. w USA — w laboratorium w stanie Tennessee nastšpił wybuch z urzšdzeniu do wzbogacaniu uranu. Dwie osoby zginęły pięć odniosło ciężkie rany.

19 lipca 1948 r. w ZSRR — w obwodzie czelabińskim na Uralu (tzw. tajny obiekt A kombinatu Majak) zbyt małe chłodzenie reaktora, doprowadziło do jego częœciowego stopienia. Napromieniowany został cały personel i żołnierze uczestniczšcy w likwidacji awarii.

3 marca 1949 r. w ZSRR — w tym samym kombinacie Majak do rzeki Tecza dostały się wielkie iloœci radioaktywnych materiałów. Napromieniowanych zostało 124 tys. ludzi w 41 wioskach i miasteczkach Uralu. Częœć z nich (Rosjanie nigdy tego nie ujawnili) dostała œmiertelnš dawkę promieniowania.

12 grudnia 1952 r. w Kanadzie — miała miejsce pierwsza na œwiecie poważna awaria w elektrowni jšdrowej (Cholk River stan Ontario). Pomyłka pracownika doprowadziła do częœciowego stopienia prętów reaktora i dostania się do gleby 3800 m szeœc. skażonej wody.

29 listopada 1955 r. w USA -stan Idaho — znów pomyłka człowieka doprowadziła do zniszczenia reaktora eksperymentalnego EBR-1.

29 wrzeœnia 1957 r. w ZSRR — wybuchł zbiornik z radioaktywnymi odpadami w kombinacie Majak na Uralu. Siła wybuchu odpowiadała 70-100 tonom trotylu. Chmura radioaktywna objęła Czelabińsk, obwód swierdłowski i tiumeński. Promieniowanie osiadło na powierzchni 20 tys. km, 5000 ludzi dostało dawkę powyżej 100 rentgenów (dawka œmiertelna to 200-400 R). W likwidacji uczestniczyło 30 tys. ludzi przez trzy lata. Zarówno katastrofa jak i skutki zostały w ZSRR utajnione.

10 paŸdziernik 1957 r. w Wielkiej Brytanii — wielka awaria reaktora do wyrobu wojskowego plutonu. Spłonęło 11 ton uranu. Chmura radioaktywna skaziła Anglię, Irlandię, dotarła do Belgii, Danii, Niemiec i Norwegii.

Kwiecień 1967 r. w ZSRR — znów w kombinacie Majak. Tym razem wiatr podniósł skażone osady z jeziora i chmura pyłu skaziła 1800 km kw., na których mieszkało 40 tys. ludzi.

1969 r. Szwajcaria, Francja— awaria podziemnego reaktora w Lucernie; potem we francuskiej elektrowni Sw. Laurentiusz, wyciekło 50 kg paliwa.

18 stycznia 1970 r. w ZSRR — katastrofa w zakładach w Niżnym Nowogorodzie: przy budowie okrętu podwodnego K320 został przegrzany reaktor. Skażonych zostało 1000 pracowników. Wielu nie udzielono pomocy. Trzech zmarło na ostrš chorobę popromiennš. Pozostali musieli podpisać zgodę na zachowaniu awarii w tajemnicy przez 25 lat. Z 1000 skażonych do 2005 r przeżyło 380 osób.

22 marca 1975 r. w USA — w elektrowni „Browns Ferry” w Alabamie wybuchł pożar. Wywołał go pracownik, który ze œwieczkš w dłoni próbował naprawić usterkę. Gaszenie kosztowało 10 mln dol., a elektrownia przez rok nie pracowała.

28 marca 1979 r. to dzień największej katastrofy w amerykańskiej energetyce jšdrowej. W elektrowni Three Mile Island w Pensylwanii w wyniku poważnych błędów operatorów stopiło się 53 proc. reaktora. Do atmosfery dostały się napromieniowane gazy a do gleby 185 m3 skażonej wody. Ewakuowano 200 tys. ludzi.

W nocy z 24 na 25 kwietnia 1986 r. w czwartym bloku elektrowni w Czarnobylu miała miejsce największa katastrofa na œwiecie. Nieudany eksperyment z reaktorem RBKM doprowadził do wybuchu i dostania się do atmosfery 190 ton radioaktywnych odpadów. Pracownicy elektrowni dostali dawkę 90 razy większš niż mieszkańcy Hiroszimy. Skażony został teren z promieniu 30 km i 160 tys. km3; 19 regionów Ukrainy, Białorusi i Rosji, na którym mieszkało 2,6 mln ludzi. W cšgu 5 godzin ewakuowano 40 tys. mieszkańców miasta energetyków — Prypeci. Nigdy nie wrócili do domów. Do dziœ œwiat wydał na usuwanie skutków Czarnobyla 1,3 mld euro a Ukraina 12 mld euro.

30 wrzeœnia 1999 r. w Japonii. — W fabryce paliwa dla elektrowni jšdrowych w Tokaymura (prefekturze Ibaraki) z powodu błędu człowieka rozpoczęła się niekontrolowana reakcja łańcuchowa, która trwała 17 godzin. 119 osób otrzymało dawkę większš od rocznej. Dwóch z nich zmarło.

9 sierpnia 2004 r. w Japonii w elektrowni Mihama, położonej 320 km na zachód od Tokio. W turbinie trzeciego reaktora nastšpił gwałtowny wzrost temperatura pary do 200 st. C. Poważnie poparzonych zostało ok. 200 osób, czterech zmarło, a 18 zostało kalekami.

11 marca 2011 r., Japonia — trzęsienie ziemi i tsunami spowodowały zniszczenia (w tym stopienie rdzenia jednego z reaktorów) w elektrowni jšdrowej Fukushima położonej na wybrzeżu wyspy Honsiu. Nikt nie zginšł.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL