Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kraj

Rzeź wołyńska - zginęły dziesištki tysięcy Polaków

Obchody 65. rocznicy rzezi wołyńskiej, Warszawa 2008 rok
Fotorzepa, Jerzy Dudek JD Jerzy Dudek
11 lipca 1943 roku rozpoczęła się masowa akcja przeciwko ludnoœci polskiejprzeprowadzona przez Ukraińskš Powstańczš Armię (UPA) na Wołyniu, okreœlana mianem rzeziwołyńskiej
Istnienie na Wołyniu antypolskich grup, w skład których wchodzili Ukraińcy, odnotowywano już na poczštku działań wojennych we wrzeœniu 1939 roku. Ich akcje przeciwko Polakom stopniowo zaczęły się nasilać od ataku ZSRR na Polskę, pod wpływem propagandy sowieckiej, jednak ich największe natężenie miało miejsce po wybuchu wojny między Niemcami a ZSRR i zajęciu dawnych Kresów Rzeczpospolitej przez III Rzeszę w 1941 roku.

Ataki na polskie miejscowoœci

Na jesieni 1942 r. odłam Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (zrzeszajšcej ukraińskie radykalne grupy nacjonalistyczne), tzw. banderowcy (OUN-B) - których cechował większy radykalizm w dšżeniach ku niepodległej Ukrainie - powołał do życia Ukraińskš Powstańczš Armię (UPA), formację zbrojnš walczšcš o niepodległe państwo ukraińskie. Już w pierwszych miesišcach istnienia UPA zamieszkujšcy na Wołyniu Polacy mieli do czynienia z coraz częstszymi atakami ze strony ukraińskiej. Koncentracja działań antypolskich miała miejsce latem 1943 roku. W masowych akcjach, które szybko przekształcały się w rzezie ludnoœci polskiej, brali udział nie tylko nacjonaliœci z UPA, ale także miejscowi chłopi zwani czerniš, poddani wczeœniej przez członków OUN-B silnej propagandzie antypolskiej.
11 lipca 1943 roku nastšpił zmasowany atak na blisko 100 polskich miejscowoœci, w całym zaœ lipcu na ok. 530. Akcje antypolskie i rzezie ludnoœci przebiegały według trzech głównych scenariuszy - były to napady na miejscowoœci zamieszkane głównie przez Polaków, akcje przeciwko Polakom mieszkajšcym we wsiach ukraińskich lub mieszanych oraz ataki na kilkuosobowe grupki Polaków lub pojedyncze osoby.

Element zaskoczenia

W przypadku napadów na większe kolonie polskie UPA często wykorzystywała element zaskoczenia - atakujšc w nocy, o œwicie lub podczas prac gospodarskich czy niedzielnej mszy œw., kiedy mieszkańcy byli skoncentrowani w jednym miejscu. Miejscowoœć była otaczana kordonem uzbrojonych w broń palnš członków UPA, których zadaniem było strzelanie do uciekajšcych. Pozostali napastnicy, członkowie oddziałów samoobrony ukraińskiej współpracujšcych z UPA, uzbrojeni w siekiery, noże, widły, kosy ustawione na sztorc i inne narzędzia gospodarskie, rozchodzili się po osadzie i mordowali mieszkańców, często ich przy tym torturujšc. Ofiarami padali Polacy różnej płci i wieku, a także Ukraińcy, którzy pomagali Polakom bšdŸ przeszli z prawosławia na katolicyzm. Teren wsi był starannie przeszukiwany, a na uciekinierów urzšdzano obławy w okolicznych lasach i na polach. W drugim typie napadów skierowanych przeciwko polskim mieszkańcom osad ukraińskich lub mieszanych, brały udział mniejsze grupy napastników, także działajšcych z zaskoczenia. Mordy dokonywane na pojedynczych Polakach dotyczyły często uciekinierów z osad lub podróżnych. Wspólnš cechš akcji przeciw Polakom było ogromne okrucieństwo, połšczone z rabunkiem mienia i paleniem gospodarstw, a także niszczeniem materialnych œladów polskiej obecnoœci na Wołyniu, takich jak dwory, koœcioły i kaplice, a nawet ogrody czy parki. Próby rozmów czy negocjacji ze stronš ukraińskš kończyły się niepowodzeniem.

Bilans ofiar

Masowe akcje nacjonalistów ukraińskich w 1943 roku niemal całkowicie ogołociły z Polaków wiejskie obszary Wołynia. Na poczštku 1944 roku Polacy znajdowali się już jedynie w miastach, wokół oœrodków samoobrony (różnych grup, oddziałów, placówek, oœrodków i baz samoobrony), które wytrzymały ukraiński napór oraz w oddziałach partyzanckich, które we współpracy z oddziałami Armii Krajowej, m.in. 27. Wołyńskš Dywizjš AK, próbowały organizować akcje obronne i odwetowe przeciw UPA. W 1944 roku antypolskie akcje oddziałów UPA przeniosły się na ziemię lwowskš i Podole, liczniej niż Wołyń zamieszkane przez Polaków. W zwišzku z wkraczaniem na tereny dawnych Kresów Rzeczpospolitej oddziałów Armii Czerwonej wystšpienia antypolskie słabły, do czego przyczyniało się wcielanie Ukraińców do wojska sowieckiego. Pojedyncze napady na Polaków zdarzały się jednak jeszcze w 1945 roku. W tym samym roku Polacy ocaleni z rzezi na Wołyniu, który po II wojnie znalazł się w granicach ZSRR, zostali repatriowani do Polski. Podczas rzezi wołyńskiej zginęły dziesištki tysięcy Polaków. Grzegorz Motyka, autor publikacji „Od rzezi wołyńskiej do akcji »Wisła«. Konflikt polsko-ukraiński 1943 – 1947"  oblicza, że w latach 1943 – 1947 z polskich ršk zginęło 11 – 15 tys. Ukraińców. Polskie straty to 76 – 106 tys. zamordowanych, w znakomitej większoœci podczas rzezi wołyńskiej i galicyjskiej. W opinii autora, „choć akcja antypolska była czystkš etnicznš, to jednoczeœnie spełnia ona definicję ludobójstwa". Podkreœla, że nie można stawiać znaku równoœci między planowš eksterminacjš Polaków na Wołyniu i Galicji Wschodniej a lokalnymi polskimi akcjami odwetowymi.
ródło:

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL