Trzeba ograniczyć czas przebywania więźniów w ciasnych celach

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Minister sprawiedliwości powinien zainicjować taką zmianę przepisów, by określały one maksymalny czas umieszczenia osadzonych w celi, w której na osobę przypada mniej niż 3 mkw., uważa rzecznik praw obywatelskich

Jacek G., autor skargi konstytucyjnej, twierdzi, że przepis art. 248 § 1 kodeksu karnego wykonawczego jest niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim poprzez niepełne i niedookreślone uregulowanie pojęcia „czas określony” zezwala organom władzy publicznej na dowolne i arbitralne umieszczanie osadzonych w zakładzie karnym lub areszcie śledczym w warunkach, w których powierzchnia w celi na osobę wynosi mniej niż 3 mkw. Narusza to następujące przepisy konstytucji: art. 41 ust. 4 – prawo osadzonych do traktowania w sposób humanitarny w okresie odbywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania, art. 40 – zakaz karania ich w sposób okrutny, nieludzki lub poniżający, art. 31 ust. 3 – ograniczenie konstytucyjnych praw w sposób sprzeczny z zasadą proporcjonalności.

Skargę tę uważam za zasadną i dlatego w skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego piśmie procesowym z 7 września 2007 r. zgłosiłem udział rzecznika praw obywatelskich (rzecznik) w postępowaniu ze skargi Jacka G.

Minimalne potrzeby każdego człowieka

Traktowanie humanitarne obejmuje coś więcej niż tylko konstytucyjny zakaz stosowania tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania. Jest to takie postępowanie z osobą pozbawioną wolności, które uwzględnia i respektuje pewne minimalne potrzeby każdego człowieka, odnosząc je do przeciętnych standardów danego społeczeństwa. Dlatego pozbawienie wolności nie może polegać na odebraniu jednostce wszelkich możliwości decydowania o swoim postępowaniu i swojej sytuacji. Pozbawiony wolności może więc np. domagać się ochrony swojego zdrowia i zapewnienia pewnych minimalnych standardów bytowych uwięzienia, czy dbać o dobro rodziny i utrzymywać z nią stały kontakt. W skargach skierowanych do rzecznika osoby pozbawione wolności wielokrotnie wskazywały, że w wyniku długotrwałego umieszczenia ich w nadmiernie zaludnionej celi czują się poniżone lub traktowane nieludzko. Ten codzienny brak skutkował bowiem powtarzaniem się takich sytuacji, jak: trudności w utrzymaniu higieny osobistej i załatwianie potrzeb fizjologicznych lub realizacja tych potrzeb na oczach współosadzonych, spożywanie posiłków na taborecie lub na łóżku wobec braku wystarczającego dla wszystkich miejsca przy stole, spanie na materacach rozkładanych na podłodze, brak możliwości poruszania się po celi zastawionej łóżkami i innym sprzętem w sytuacji przebywania w niej średnio przez 23 godziny na dobę (godzinę dziennie trwa spacer więźnia), odbywanie kary pozbawienia wolności w jednym miejscu osób niepalących z osadzonymi palącymi tytoń.

Standardowe trzy metry

Zgodnie z art. 110 k.k.w. powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m.k.w. Przepis ten odnosi się również do tymczasowo aresztowanego przebywającego w areszcie śledczym (art. 214 § 1 k.k.w) i ma charakter standardu minimum, jaki zapewnia się w zakresie warunków socjalnych uwięzienia. W ten sposób kkw konkretyzuje treść wyrażonej w art. 4 § 1 zasady wykonywania kar i środków karnych w sposób humanitarny z poszanowaniem godności ludzkiej. Przewidziane w art. 110 k.k.w minimum powierzchni mieszkalnej należy do najniższych w porównaniu do unormowań obowiązujących w systemach penitencjarnych innych państw europejskich. Nieliczne są państwa, w których minimum powierzchni mieszkalnej dla skazanego jest niższe niż 3 mkw.

Nie istnieje ogólna norma europejska w zakresie powierzchni celi na jedną osobę osadzoną, gdyż w sposób oczywisty zależy to od standardu życia i warunków określonych krajów. Jednak przedstawiciele Europejskiego Komitetu Przeciwdziałania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT), działającego przy Radzie Europy, wizytując polskie jednostki penitencjarne w 2000 r., zalecili (a nie narzucili) rządowi polskiemu zwiększenie normy z 3 do 4 mkw. oraz „aktywne stosowanie środków przeznaczonych do walki z przeludnieniem więzień”. Mogą one także polegać na rekompensowaniu zbyt małej powierzchni przypadającej na więźnia innymi czynnikami składającymi się na całokształt warunków odbywania kary pozbawienia wolności jak np. pomieszczenia socjalne oraz zajęcia kulturalno-wychowawcze czy edukacyjne.