Kto ma decydować o interesie spółki: menedżer czy prokurator

autor: Paweł Gałka

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

W Sejmie wizja nieuczciwego przedsiębiorcy trzyma się mocno. Może Senat się zreflektuje – pisze profesor Uniwersytetu Warszawskiego, wspólnik w Kancelarii Romanowski i Wspólnicy

Sejm uchylił w czwartek (9 czerwca 2011 r.) art. 585 kodeksu spółek handlowych, który uznawał za przestępstwo ścigane z urzędu narażenie spółki na szkodę, nawet jeżeli spółka szkody nie poniosła. Przepis ten nadawał się do instrumentalnego wykorzystywania, gdyż pozwalał prowadzić postępowanie karne mimo braku szkody, a także mimo dobrowolnego naprawienia szkody przez sprawcę.

Nie ma argumentów za jego utrzymaniem, skoro obowiązuje art. 296 kodeksu karnego, który chroni przed: wyrządzeniem szkody majątkowej znacznych rozmiarów (kara pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat); wyrządzeniem szkody majątkowej znacznych rozmiarów w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (od sześciu miesięcy do ośmiu lat); wyrządzeniem szkody majątkowej wielkich rozmiarów (od roku do dziesięciu lat); nieumyślnym wyrządzeniem szkody majątkowej (pozbawienie wolności do trzech lat). Jednocześnie przepis ten zachęca sprawcę do dobrowolnego naprawienia szkody przed wszczęciem postępowania karnego, zwalniając z odpowiedzialności karnej. Brak szkody usuwa konieczność stosowania drastycznego środka, jakim jest pozbawienie wolności. Podobnie art. 307 k.k. dopuszcza odstąpienie lub nadzwyczajne złagodzenie kary w razie dobrowolnego naprawienia wyrządzonej szkody w trakcie postępowania karnego.

Co uległo zmianie

Zmiany sprowadzają się do czterech elementów:

- art. 296 k. k. wzbogacił się o § 1a, zgodnie z którym sankcją karną jest zagrożone sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej wskutek nadużycia udzielonych uprawnień lub niedopełnienia ciążącego obowiązku przez osobę obowiązaną na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą poszkodowanego;

- odpowiedzialność karną powiązano z wyrządzeniem znacznej szkody majątkowej (200 tys. zł);

- rozszerzono odpowiedzialność karną za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia szkody na wspólników spółek osobowych;

- przestępstwo sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej ma być ścigane na wniosek pokrzywdzonego, chyba że pokrzywdzonym jest Skarb Państwa (SP).

Zaletą art. 296 k.k. § 1a jest doprecyzowanie przesłanki odpowiedzialności karnej za niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody. Nie wystarczy wykazać fakt abstrakcyjnego ryzyka wyrządzenia szkody, ale to, że zachowanie menedżera jest ukierunkowane na sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa (a więc realnego) wyrządzenia szkody. Zachowanie to może oznaczać działanie sprzeczne z celem uprawnień przyznanych menedżerowi lub zaniechaniem podjęcia działania, którego można od menedżera zasadnie oczekiwać. Wymierzenie sankcji karnej na podstawie art. 296 § 1a k.k. nie będzie zatem możliwe, jeżeli zachowanie menedżera odpowiada zasadzie business judgement rule. Zasada ta dopuszcza podejmowanie uzasadnionego ryzyka niepowodzenia przedsięwzięcia biznesowego. Prokuratura nie będzie miała podstaw, aby kierować akt oskarżenia w myśl powiedzenia "mądry Polak po szkodzie".

Ustawodawca zrobił krok ku lepszemu, ale w ostatniej chwili jakby się przestraszył, czy nie idzie zbyt daleko

Powiązanie sankcji karnej ze znaczną szkodą majątkową przesądza jej ograniczenie do spraw o wartości nie niższej niż 200 tys. zł i związanych wyłącznie ze szkodą majątkową (uszczerbek lub niepowiększenie aktywów dający się wyrazić w pieniądzu). Wyłączona spod sankcji karnej jest szkoda niemajątkowa.

Nowela rozszerza odpowiedzialność karną za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia szkody na wspólników spółek osobowych. Jako sprawcę przestępstwa określa bowiem osoby faktycznie prowadzące sprawy spółki handlowej.