Kiedy członek zarządu może odpowiadać za zaległości spółki

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Jak się bronić przed egzekucją
• Prezes płaci za nadmierny optymizm
• Prezes zapłaci VAT nawet po wniosku o upadłość
• Upadłość nie zawsze chroni przed odpowiedzialnością za długi
• Cały zarząd odpowiada za długi wobec fiskusa
• Układ zwalnia z odpowiedzialności za długi
• Prezes nie odpowiada za wszystkie długi
• Zarządzanie wiąże się z ryzykiem
• Aresztowany prezes nie odpowie za firmowe długi
• Prezes powinien zgłosić upadłość nawet po terminie
• Trzeba uwzględnić prawo upadłościowe

Fiskus ma prawo ściągnąć niezapłacony podatek od osób zasiadających we władzach spółki z o.o. Muszą być jednak spełnione ku temu pewne przesłanki. Nierzadko powstają spory o to, czy zachodzą warunki tej odpowiedzialności

Ogólną zasadą obowiązującą na gruncie prawa podatkowego jest, że za zaległości podatkowe odpowiada podatnik, czyli dłużnik pierwotny. Niekiedy jednak odpowiedzialność mogą ponosić tzw. osoby trzecie. Jej cechą jest to, że powstaje z mocy prawa i jest niezależna od woli osoby trzeciej.

Z art. 116 ordynacji podatkowej (op) wynika, że za zaległości podatkowe spółki z o.o. mogą odpowiadać wyłącznie członkowie jej zarządu (także byli członkowie zarządu). Natomiast w przypadku spółki z o.o. w organizacji – członkowie zarządu, a gdy nie ma zarządu – pełnomocnik (były pełnomocnik) albo wspólnicy (byli wspólnicy), jeżeli pełnomocnik nie został powołany.

Za zaległości podatkowe spółki z o.o. nie odpowiadają zatem jej wspólnicy (chyba że są jednocześnie członkami zarządu), pełnomocnicy ustanowieni przez zarząd spółki, likwidatorzy, prokurenci oraz członkowie innych organów spółek: rady nadzorczej, komisji rewizyjnej (zob. interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 26 czerwca 2008, ITPB3/423-261/08/MT).

Przesłanki odpowiedzialności

Do ustalenia odpowiedzialności osób trzecich konieczne jest ustalenie istnienia określonych przesłanek. Brak którejkolwiek z nich spowoduje, że członek zarządu nie będzie odpowiedzialny za zaległości podatkowe spółki z o.o. (tzw. przesłanki pozytywne) Chodzi o:

- bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części,

- wykazanie, że zaległości podatkowe dotyczą zobowiązań podatkowych, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu.

Do okoliczności, których zaistnienie wyklucza orzeczenie odpowiedzialności wobec członka zarządu (tzw. przesłanki negatywne), należy natomiast zaliczyć:

- wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe,

- wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy członków zarządu,

- wskazanie, przez członka zarządu, mienia spółki z o.o., z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Zatem do zaistnienia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko wystąpienie pozytywnych jej przesłanek, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 grudnia 2004, III SA/Wa 209/04).

Bezskuteczność egzekucji

Jeśli chodzi o warunek bezskuteczności egzekucji z majątku spółki w całości lub w części, w piśmiennictwie podatkowym oraz w orzecznictwie sądowym pojawiły się dwa odmienne stanowiska, dotyczące sposobu jego interpretacji.

Zgodnie z pierwszym z nich bezskuteczność egzekucji powinna być formalnie stwierdzona przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne.

Automatyczną konsekwencją przyjęcia takiego poglądu jest uznanie, że do stwierdzenia bez- skuteczności egzekucji konieczne jest jej wszczęcie i prowadzenie na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz formalne stwierdzenie bezskuteczności.

Uzasadnieniem takiego rygorystycznego podejścia jest to, że odpowiedzialność osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika jest instytucją nadzwyczajną w polskim prawie podatkowym (odpowiedzialnością za cudzy dług) i stwierdzenie bezskuteczności za pomocą środków formalnych pełni funkcję gwarancyjną i zabezpiecza osoby trzecie (w tym członków zarządów) przed przedwczesnym orzekaniem o ich odpowiedzialności (tak S. Marciniak, „Odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych”, dodatek do „Przeglądu podatkowego” nr 12/2009, s. 6., wyroki WSA: w Olsztynie z 7 listopada 2007, I SA/Ol 276/07;  w Warszawie z 1 sierpnia 2007, III SA/Wa 176/07; w Gdańsku z 27 stycznia 2009, I SA/Gd 658/08).