Nieruchomości
Kiedy popełniamy samowolę – pojęcia ogólne
Wiele obiektów buduje się z naruszeniem prawa, wystarczy zajrzeć do danych statystycznych Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. W ubiegłym roku wydano 3239 nakazów rozbiórki (na podstawie art. 48 prawa budowlanego) i 962 nakazy rozbiórki (na podstawie art. 50a i art. 50). Przepisy pozwalają jednak naprawić sytuację prawną, choć procedura legalizacji nie jest prosta.
Prawo budowlane nie definiuje pojęcia samowoli budowlanej. Powszechnie przyjmuje się, że popełnia się ją, gdy buduje się budynek (lub inny obiekt budowlany, jego część) bez wymaganego pozwolenia na budowę, zgłoszenia albo gdy starosta sprzeciwił się zamiarowi budowy objętej obowiązkiem zgłoszenia.
Samowolę można jednak popełnić, nawet gdy załatwiło się wszelkie niezbędne formalności. Wystarczy, że ruszy się z budową, zanim pozwolenie stanie się ostateczne, czy też w trakcie budowy dojdzie do istotnych odstępstw od projektu budowlanego i warunków zapisanych w pozwoleniu na budowę. Samowolą jest także prowadzenie robót niezgodnie z zasadami sztuki budowlanej, bez kierownika budowy lub też bez dziennika budowy.
Niedopuszczalne jest również użytkowanie budynku bez zgody nadzoru budowlanego czy też zmiana sposobu użytkowania budynku lub jego części bez zgłoszenia staroście. Do samowoli budowlanej może dojść również w trakcie użytkowania wybudowanego budynku – właściciele często decydują się na przebudowy oraz drobne rozbudowy, takie jak np. dobudowanie ganku lub tarasu.
Do kogo i na podstawie jakich przepisów
Kwestie związane z legalizacją samowoli budowlanej regulują obecnie przede wszystkim: art. 48 i 49b oraz 50 i 51 prawa budowlanego.
Urzędem właściwym do rozpatrywania tego typu spraw jest powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego, a w nielicznych wypadkach wojewódzki inspektorat nadzoru budowlanego (wojewódzki w przypadkach określonych w art. 83 – patrz ramka).
Od postanowień i decyzji powiatowego inspektora można się odwołać do wojewódzkiego, a gdy decyzje lub postanowienia wydaje wojewódzki inspektor – do głównego inspektora nadzoru budowlanego, a następnie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz kasacja do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Kiedy samowolą zajmuje się wojewódzki inspektor nadzoru budowlanegoArt. 83 prawa budowlanego z 1994 r.:
(...) w sprawach obiektów i robót budowlanych:
1) usytuowanych na terenie pasa technicznego, portów i przystani morskich, morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, a także na innych terenach przeznaczonych do utrzymania ruchu i transportu morskiego;
2) hydrotechnicznych piętrzących, upustowych, regulacyjnych, melioracji podstawowych oraz kanałów i innych obiektów służących kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich wraz z obiektami towarzyszącymi;
3) dróg publicznych krajowych i wojewódzkich wraz z obiektami i urządzeniami służącymi do utrzymania tych dróg i transportu drogowego oraz sytuowanymi w granicach pasa drogowego sieciami uzbrojenia terenu – niezwiązanymi z użytkowaniem drogi, a w odniesieniu do dróg ekspresowych i autostrad – wraz z obiektami i urządzeniami obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek;
3a) usytuowanych na obszarze kolejowym;
4) lotnisk cywilnych wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi;
5) usytuowanych na terenach zamkniętych.
Pojęcia ogólne
Przepisy inaczej traktują samowolną budowę, a inaczej samowolne wykonanie robót budowlanych.
Roboty budowlane – to budowa, a także inne prace budowlane polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego.
Budowa – polega na wykonaniu obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także jego rozbudowie, nadbudowie i odbudowie.
Prawo budowlane nie zawiera legalnych definicji poszczególnych robót zawartych w definicji budowy. Jednak z technicznego punktu widzenia można powiedzieć, że:















