Kalendarium 1980 - 1981

1980

1 lipca – Władze PRL wprowadziły drastyczną podwyżkę cen, co doprowadziło do krótkich strajków w pojedynczych fabrykach. Robotnicy domagali się zwiększenia płac, a dyrekcje spełniały te żądania. W następnych tygodniach całą Polskę obiegło powiedzenie: „Kto staje, ten dostaje…”.

8 lipca – Rozpoczął się strajk w WSK PZL Świdnik. Po czterech dniach przyjęto dziewięciopunktowe „Porozumienie zawarte między Przedstawicielami Załogi wybranymi w dniu 11.07.1980 r. a Dyrekcją, Radą Zakładową i Samorządem Robotniczym” – pierwszy taki dokument podpisany latem 1980 roku.

16 lipca – Pracę przerwała Lokomotywownia PKP w Lublinie, w której obok postulatów ekonomicznych zgłoszono także żądanie przeprowadzenia nowych wyborów do rady zakładowej. Nazajutrz kolejarze zablokowali węzeł kolejowy, a 18 lipca Lublin został sparaliżowany: nie pracowała komunikacja miejska, PKS, transport handlowy. Ogółem w lipcu 1980 roku strajkowało ponad 80 tys. robotników w 177 zakładach pracy.

14 sierpnia – Rozpoczęła strajk załoga Stoczni im. Lenina w Gdańsku, domagając się przywrócenia do pracy zwolnionej dyscyplinarnie suwnicowej Anny Walentynowicz, działaczki WZZ, oraz podwyżki płac. Do protestu przyłączyły się największe zakłady Trójmiasta. Trzy dni później powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, z Lechem Wałęsą, Andrzejem Gwiazdą, Anną Walentynowicz, Aliną Pieńkowską i Bogdanem Lisem na czele. Działacze MKS sformułowali 21 postulatów. W pierwszym żądano „akceptacji niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych”, następnie nierepresjonowania za poglądy, wolności słowa, ograniczenia cenzury.

18 sierpnia MKS powstał w Stoczni im. Warskiego w Szczecinie. Strajki rozlewały się na kolejne ośrodki: Wrocław, Wałbrzych, Łódź, zagłębie miedziowe, Poznań, Bielsko-Białą, Bydgoszcz, Toruń, Warszawę, Krosno, Kraków, Górny Śląsk i Zagłębie... W ponad 750 zakładach strajkowało 700 tys. pracowników. Wszędzie solidaryzowano się z 21 gdańskimi postulatami, co zmusiło władze do uznania postulatów i podpisania porozumień: 30 sierpnia w Szczecinie, 31 sierpnia w Gdańsku, 3 września w Jastrzębiu-Zdroju oraz 11 września w Hucie Katowice.

5/6 września – Stanisław Kania został I sekretarzem KC PZPR, zastępując rządzącego przez dekadę Edwarda Gierka.

17 września – W Gdańsku delegaci międzyzakładowych komitetów założycielskich nowych związków, reprezentujący ośrodki z całego kraju, zadecydowali o utworzeniu ogólnopolskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego i przyjęciu nazwy „Solidarność”.

3 października – W związku z szykanowaniem przez lokalne władze działaczy NSZZ „Solidarność” na prowincji związek przeprowadził jednogodzinny strajk ostrzegawczy. Wykazał on doskonałe zorganizowanie tworzących się struktur „Solidarności”. Dwa tygodnie później MSW dysponowało już pierwszymi gotowymi listami osób wyznaczonych do internowania.

9 października – Literacką Nagrodę Nobla otrzymał przebywający na emigracji poeta Czesław Miłosz. Cenzura nie zezwalała na druk jego dzieł w kraju, w związku z czym ukazywały się one w niezależnym obiegu wydawniczym.

16 października – W Warszawie powołano Komitet Porozumiewawczy Środowisk Twórczych i Naukowych z Klemensem Szaniawskim na czele.

19 października – W Warszawie na zjeździe przedstawicieli 59 komitetów założycielskich z całego kraju ustalono powołanie niezależnej organizacji akademickiej – Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Ruch przemian objął również harcerstwo, powstały m.in. Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM) działające niezależnie od ZHP.

21 – 27 października – We Wrocławiu odbyła się głodówka przedstawicieli 400 tys. kolejarzy zrzeszonych w „Solidarności”.

22 października – Na polecenie ministra obrony narodowej Wojciecha Jaruzelskiego Sztab Generalny ludowego Wojska Polskiego rozpoczął w trybie pilnym opracowywanie planu wprowadzenia na terytorium PRL stanu wojennego.

10 listopada – Po wielu tygodniach zmagań, łącznie z groźbą zorganizowania ogólnopolskiego strajku generalnego, komuniści zarejestrowali NSZZ „Solidarność”. Pierwszy raz w historii systemu komunistycznego została uznana za legalną niezależna organizacja licząca kilka milionów członków.