Dobrowolne kompromisy dają swobodę podatnikowi

Kwoty wypłacone na podstawie ugody pozasądowej zawartej z kontrahentem nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu w CIT

15 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II FSK 1190/10) oddalił skargę kasacyjną spółki, która domagała się potwierdzenia prawa do zaliczenia w koszty działalności kwot wypłaconych z tytułu ugody zawartej z kontrahentem.

We wniosku o interpretację firma wyjaśniła, że prowadzi działalność w zakresie wynajmu powierzchni komercyjnej w centrum handlowym. W ramach tej działalności podpisała umowę, na mocy której zobowiązała się do wybudowania i oddania w najem kontrahentowi powierzchni użytkowej. Umowa przewidywała zakaz wynajmu powierzchni podmiotom konkurencyjnym dla kontrahenta, ale nie przewidywała kar umownych.

Groźba procesu

Inwestor zmienił jednak koncepcję i nie przewidział już powierzchni dla kontrahenta. Firma zaprosiła go jeszcze do negocjacji, ale bez skutku. W konsekwencji umowa najmu została rozwiązana.

Kontrahent zdecydował się na proces i wystąpił o zabezpieczenie swoich roszczeń do sądu okręgowego. Wniosek ten został jednak prawomocnie oddalony. Potem spór trafił jeszcze do sądu arbitrażowego, ale również tu szanse na wygraną okazały się nikłe.

Ostatecznie strony doszły do porozumienia i zawarły ugodę w celu zaprzestania dalszego postępowania ze względu na wielkość poniesionych kosztów procesu. Zgodnie z jej treścią spółka, która wystąpiła o interpretację, nie uznała roszczeń kontrahenta, ale zobowiązała się wypłacić mu określoną kwotę w zamian za wycofanie pozwu i zrzeczenie się wszelkich roszczeń z tytułu zawartej umowy. Pieniądze zostały wypłacone, a spółka zapytała, czy może je zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

Fiskus uznał, że nie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, żeby kwotę pieniężną zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu, konieczne jest poczynienie wydatku, który musi nastąpić w celu osiągnięcia przychodu lub zabezpieczenia jego źródła. Musi też istnieć związek przyczynowo-skutkowy między wydatkami a zabezpieczeniem źródła przychodów. W ocenie fiskusa wydatek wynikający z ugody nie był celowy, bo nic nie obligowało do jego poczynienia. Racji inwestorowi nie przyznał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Jego zdaniem nie zachodziła racjonalna przesłanka, by zawierać ugodę.

Brak gwarancji

Wygraną fiskusa przypieczętował NSA. Co prawda zgodził się, że tylko podatnik może ocenić racjonalność wydatku, uznał jednak, iż nie może to pozbawiać fiskusa prawa do oceny związku wydatku z przychodem, a także przeanalizowania go od strony obiektywnego wzorca racjonalności. W ocenie NSA kwoty wypłacone z tytułu ugód pozasądowych nie są kosztem.

Jak podkreśliła sędzia Teresa Porczyńska, uznanie prawa do kosztów w wypadku takich ugód dawałoby podatnikom zbyt dużą dowolność. Sąd zauważył, że można by rozważyć prawo do kosztów w wypadku ugód sądowych, bo sąd daje gwarancję obiektywności. Wyrok jest prawomocny.

sygnatura: II FSK 1190/10