Fiskus zajrzy do kieszeni spadkobiercy i obdarowanego

Osoby, które odziedziczyły grunt lub mieszkanie albo otrzymały je w darowiźnie, muszą uiścić podatek. Daniny można jednak uniknąć. Trzeba tylko spełnić warunki określone w przepisach

Obowiązki związane z darowizną uregulowane są w ustawie o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. DzU z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Z jej art. 1 ust. 1 wynika, że podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Polski lub praw majątkowych wykonywanych w naszym kraju, m.in. tytułem darowizny i polecenia darczyńcy. Ustawa nie zawiera definicji tych czynności. Można się jednak posłużyć unormowaniami z kodeksu cywilnego.

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku – tak darowiznę opisuje art. 888 k.c. W opisie tym mieści się więcej czynności, niż wynikałoby to z powszechnego, potocznego rozumienia darowizny.

Od czego trzeba zapłacić

Przykładem może być uznanie umowy nieodpłatnego zwolnienia z długu jako darowizny. Stanowisko takie zajął minister finansów, odpowiadając na pytanie osoby, którą pożyczkodawca chciał uwolnić z obowiązku spłaty zadłużenia (pismo o sygn. PL/LM/834/38/ CHI/2010/146).

Pierwotnie dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie uznał, że czynność taka nie jest objęta zakresem ustawy o podatku od spadków i darowizn. Minister finansów zmienił jednak z urzędu interpretację. Jego zdaniem w takim przypadku rezygnacja z roszczenia pożyczkodawcy jest świadczeniem na rzecz pożyczkobiorcy. Jeśli umowa zwolnienia z długu jest nieodpłatna, to zdaniem fiskusa mieści się w definicji darowizny i podlega opodatkowaniu.

Nieco inaczej w sprawie opodatkowania zwolnienia z obowiązku spłacania pożyczki wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z 17 września 2009 r., sygn. I SA/Kr 979/09). Sąd powołał się na art. 889 ust. 1 k.c., zgodnie z którym gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu, to takie bezpłatne przysporzenie nie jest darowizną.

– Umorzenie pożyczki (czyli zwolnienie z długu na podstawie art. 508 k.c.) nie mieści się w pojęciu darowizny sensu stricto, gdyż fakt zwolnienia pozostaje w związku z umową pożyczki – uzasadnił sąd. Choć w tej konkretnej sprawie orzeczenie się uprawomocniło, to wydaje się, że taką argumentację fiskus może podważyć.

Wprawdzie rzeczywiście zwolnienie z długu łączy się z umową pożyczki, ale z tej ostatniej umowy nie wynika zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia na rzecz pożyczkobiorcy, a tylko taka sytuacja uzasadnia odstąpienie od kwalifikacji bezpłatnego przysporzenia jako darowizny.

Gdy brak pewności, warto pytać

Krakowski sąd odwołał się również do art. 11 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli na skutek przyjęcia darowizny następuje zwolnienie nabywcy z zobowiązania albo jego wygaśnięcie, wartość tego zobowiązania wlicza się do podstawy opodatkowania.

Zdaniem WSA trzeba mieć na uwadze fakt, iż wskazane w przepisie zwolnienie z długu albo jego wygaśnięcie musi wynikać z przyjęcia spadku lub darowizny, a nie z jakiejkolwiek innej czynności prowadzącej do nieodpłatnego nabycia.

Omawiane zwolnienie powinno następować w drodze zawarcia umowy darowizny sensu stricto, a nie np. analogicznego w skutkach do niej umorzenia pożyczki. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że sąd dopuścił opodatkowanie zwolnienia z  długu jedynie wtedy, gdy ma postać czystej darowizny, a nie np. umorzenia pożyczki.

Kierując się interpretacją niekorzystną z punktu widzenia podatników, można dojść do wniosku, że opodatkowane jest zwolnienie z długu wynikającego z umowy sprzedaży nieruchomości. Na przykład, jeśli sprzedawca zwolni kupującego z obowiązku zapłaty w całości lub w części – choćby ze względu na pokrewieństwo – fiskus może potraktować kwotę zwolnienia jak darowiznę.

Sprawa jest kontrowersyjna, więc warto wystąpić o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów.