Uproszczenia przyczyną błędów w sprawozdaniach

Zdarza się, że konsolidacją obejmowane są spółki o różnych okresach sprawozdawczych lub część z nich stosuje ustawę o rachunkowości, a część międzynarodowe standardy rachunkowości

Częściej jednak nieprawidłowości wynikają z nadmiernych uproszczeń.

Sporządzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego jest procesem trudniejszym i o wiele bardziej pracochłonnym niż przygotowanie sprawozdania jednostkowego. Procedury i przepisy dotyczące konsolidacji w Polsce w porównywaniu do Wielkiej Brytanii, Francji czy Niemiec funkcjonują stosunkowo krótko.

Nadal sprawozdanie skonsolidowane jest jedynie dodatkowym sprawozdaniem a ocena rezultatów finansowych jest analizowana na podstawie danych jednostkowych. Dotyczy to przede wszystkim mniejszych grup kapitałowych nienotowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych, które zostały zobligowane przez przepisy do przygotowania sprawozdania skonsolidowanego.

Wszystko to sprawia, że podczas sporządzania sprawozdania skonsolidowanego popełniane są błędy. Te, z którymi się spotykamy, najczęściej dotyczą  trzech zagadnień:

- określenia zakresu spółek z grupy kapitałowej, które powinny podlegać konsolidacji,

- procedur konsolidacyjnych,

- prezentacji oraz ujawnień.

Które spółki uwzględnić

Do najistotniejszych i mających największe konsekwencje  należą błędy dotyczące określenia zakresu spółek z grupy kapitałowej, które powinny być objęte procedurami konsolidacyjnymi dla celów sporządzenia sprawozdania skonsolidowanego.

Podstawowym problemem jest z reguły nieujęcie spółki zależnej w takim sprawozdaniu lub, co się rzadziej zdarza, ujęcie spółki, która konsolidowana być nie może. Powodów jest kilka, może to wynikać:

- ze złej interpretacji przepisów przez osoby sporządzające sprawozdanie, np. często spotykane jest niekonsolidowanie spółek przeznaczonych do sprzedaży, co jest  błędem,

- z niewłaściwej oceny kierownictwa, czy nad daną spółką mamy kontrolę, np. uwzględnienie tylko posiadanych praw głosu w organach stanowiących przy ocenie posiadania kontroli nad daną spółką, gdy przepisy wyraźnie definiują inne przesłanki kontroli,

- z celowego kreowania wyników skonsolidowanych, np. niekonsolidowanie spółek zależnych, które charakteryzują się słabymi wynikami finansowymi, olbrzymimi długami. Takie działanie ma na celu poprawę skonsolidowanego sprawozdania finansowego, ponieważ dane finansowe tego sprawozdania nie obejmą „złej spółki”.

Innym błędem jest konsolidowanie spółek, których sprawozdania finansowe zostały sporządzone według odmiennych przepisów o rachunkowości. Obecnie równolegle z ustawą o rachunkowości funkcjonują międzynarodowe standardy rachunkowości (MSR). Niejednokrotnie spółki mają wybór, które przepisy stosować.

W konsekwencji może to prowadzić do konsolidowania spółek, których sprawozdania są sporządzone według MSR i ustawy, co jest niedozwolone. Jeżeli sprawozdanie skonsolidowane jest sporządzone według MSR, to sprawozdanie jednostki dominującej oraz jednostek zależnych powinno być przynajmniej na potrzeby konsolidacji przekształcone tak, aby spełniało wymagania wynikające ze standardów.

Błędem jest również konsolidowanie sprawozdań finansowych spółek:

- o różnych okresach sprawozdawczych,

- o różnym dniu bilansowym.

Pierwszy przypadek to taki, gdy jedna ze spółek w grupie kapitałowej zmieni dzień bilansowy, np. w celu ujednolicenia go z pozostałymi spółkami w grupie, ale w wyniku tego jeden z jej okresów sprawozdawczych został wydłużony, np. do 21 miesięcy.  Nie jest bowiem dozwolone konsolidowanie spółki, której okres sprawozdawczy trwał  21 miesięcy ze spółkami o typowym 12-miesięcznym okresie.

Druga sytuacja występuje, gdy każda ze spółek w grupie ma

12-miesięczny okres sprawozdawczy, ale dni bilansowe spółek są różne, np. dla części z nich to koniec czerwca, a dla pozostałych  koniec grudnia.

Niewłaściwe procedury

Są też błędy dotyczące procedur konsolidacyjnych. Pojawiają się one podczas faktycznego konsolidowania spółek, tzn. dodawania poszczególnych bilansów spółek z grupy i stosowania korekt konsolidacyjnych.