Działalność prowadzi spółka, a nie osoby, które ją założyły

Ustawa o PIT pozwala na uniknięcie niesprawiedliwego naliczania podatku od wirtualnego przychodu. Trzeba by ją jednak interpretować inaczej niż dotychczas

Obecnie przyjęta praktyka stosowania przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych prowadzi do naliczania go od przychodu, który nigdy nie zostanie osiągnięty lub do odprowadzania zaliczek w wysokości zupełnie innej niż ostateczne zobowiązanie.

Problemy te nie występowałyby, gdyby przyjąć, że:

- wspólnicy spółek osobowych prawa handlowego osiągają przychód z udziału w spółce,

- przychód ten należy kwalifikować do źródła „pozarolnicza działalność gospodarcza”,

- nie jest to przychód ze sprzedaży towarów lub świadczenia usług – należy go więc wykazać na dzień otrzymania zapłaty.

Co istotne, zasady te nie są postulatem de lege ferenda, już dziś można je wyinterpretować z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Co więcej są one bardziej spójne z kodeksem spółek handlowych niż stosowane dziś rozumienie przepisów podatkowych. Co przemawia więc za zmianą utrwalonej praktyki?

Z jakiego źródła przychód

W pierwszej kolejności należy wskazać art. 5b ust. 2 ustawy PIT. Zgodnie z nim jeżeli działalność gospodarczą prowadzi spółka niemająca osobowości prawnej, przychody wspólnika z udziału w takiej spółce, określone na  podstawie art. 8 ust. 1 ustawy PIT, uznaje się za przychody ze źródła działalność gospodarcza.

Przepis ten nie pozostawia wątpliwości, że działalność gospodarczą prowadzi spółka (a tylko przychody z nią związane trzeba zakwalifikować do odpowiedniego źródła).

To, że nie prowadzą jej wspólnicy, potwierdza art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Tutaj należy podkreślić, że status wspólnika spółki cywilnej jest inny niż osobowej spółki prawa handlowego. W przypadku tej pierwszej to wspólnicy prowadzą działalność gospodarczą. Nie uzyskują oni dochodu z udziału w spółce, lecz dochody z działalności handlowej, usługowej, wytwórczej itp. Inaczej jest w spółce jawnej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej i partnerskiej.

Ich wspólnicy nie prowadzą działalności gospodarczej. Te spółki posiadają bowiem zdolność prawną (wynika to z k.s.h.).

Definicja

Warto pamiętać, że w ustawie o PIT również znajduje się definicja działalności gospodarczej. Trzeba ją więc stosować przy interpretacji przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z tą definicją za pozarolniczą działalność gospodarczą uznaje się działalność zarobkową:

- wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

- polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

- polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

– prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do przychodów z innych źródeł.

Wspólnicy spółek osobowych prawa handlowego niewątpliwie nie prowadzą działalności we własnym imieniu. Prowadzi ją spółka. Posiłkowo można przytoczyć tutaj definicję przedsiębiorcy wynikającą z  art. 43¹ kodeksu cywilnego.

Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

W identyczny sposób definiuje się pojęcie przedsiębiorcy w innych przepisach (np. ustawa o cenach, ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze). Wszędzie tam wskazuje się wyraźnie, że za prowadzącego działalność gospodarczą uznaje się podmiot prowadzący tę działalność we własnym imieniu.