W postępowaniu podatkowym swoje racje trzeba udowodnić

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• W postępowaniu podatkowym bądź aktywny
• Zeznania świadków w postępowaniu podatkowym na wagę złota
• Fiskus nie płaci dobrowolnie za błędy
• Decyzja fiskusa nie może zaskoczyć podatnika
• Lepiej odpowiedzieć na pytanie fiskusa
• Fiskus prześwietli firmowy komputer
• Pusta koperta może mieć znaczenie w sporze z fiskusem
• Podatnik nie odpowiada za błędy listonosza

Fiskus ma obowiązek wykazać, na jakiej podstawie kwestionuje np. rozliczenia podatkowe przedsiębiorcy. Ten ostatni może się bronić. Ale twierdzenia, z których wywodzi pozytywne dla siebie skutki, musi poprzeć. Same słowa nie wystarczą

Organy podatkowe, w myśl art. 122 ordynacji podatkowej (dalej op), w toku postępowania podatkowego podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. To fiskus powinien zatem dowieść wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ podatkowy nie może jednak prowadzić postępowania jednostronnie, czyli gromadzić tylko tych dowodów, które potwierdzają z góry założony cel. Przepisy zobowiązują go do zebrania i rozpatrzenia – w sposób wyczerpujący – całego materiału dowodowego (art. 187 op).

Uprawniony do zgłaszania wniosków dowodowych jest również podatnik. Potwierdza to m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2011 (I FSK 191/10). Wynika z niego, że wprawdzie organ podatkowy „zobowiązany jest zebrać cały materiał dowodowy, nie oznacza to jednak, że podatnik w tym postępowaniu nie może wychodzić z inicjatywą dowodową”.

Nałożony przez op „nakaz zebrania przez organ podatkowy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że organ podatkowy ma obowiązek zastąpić podatnika w udokumentowaniu działalności gospodarczej. Podatnik bowiem powinien sam ujawnić wszystko to, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy” (wyrok NSA z 2 grudnia 2009, I FSK 1025/08).

W innym wyroku, z 22 marca 2011 (I FSK 584/10), NSA podkreślił nawet, że „w sytuacji gdy organ podatkowy, w oparciu o przeprowadzone dowody, uznaje daną okoliczność za wyjaśnioną w sposób wyczerpujący, a z tezą tą nie godzi się strona, zmuszona jest ona do przejęcia inicjatywy dowodowej w celu jej obalenia i udowodnienia swoich twierdzeń”.

Jednak o tym, czy zgłoszone przez stronę wnioski dowodowe zostaną uwzględnione, decyduje ostatecznie i tak organ podatkowy. W praktyce nie jest nimi związany i ma obowiązek je uwzględnić, tylko gdy przedmiotem dowodu są okoliczności istotne dla sprawy.

O przeprowadzeniu określonych dowodów organ podatkowy rozstrzyga w formie postanowienia (nie przysługuje jednak na nie zażalenie).

Wszystko będzie ważne

Fiskus zobowiązany jest do zebrania całego materiału dowodowego, a więc nie tylko tego z postępowania podatkowego, ale również z prowadzonych np. wcześniej czynności sprawdzających. Ważne mogą być też informacje z innych postępowań, np. karnego. Potwierdza to m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 3 lutego 2010 (I SA/Op 489/09).

Zgodnie z nim „dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być także materiały zgromadzone w toku postępowania karnego, przy czym postępowanie to nie musi być prawomocnie zakończone”. We wcześniejszym wyroku (z 8 stycznia 2010, I SA/Op 330/09) ten sam sąd stwierdził, że op nie wskazuje na konieczność rozstrzygnięcia w sprawie karnej, jako warunku uprawniającego do wykorzystania materiałów postępowania karnego w postępowaniu podatkowym.

Dlatego że „w przypadku postępowań podatkowych, w przeciwieństwie do postępowań karnych, wina podatnika nie ma żadnego znaczenia dla zaistnienia obowiązku podatkowego, wysokości powstałego zobowiązania podatkowego i wynikających z tego obowiązków podatników.

Powstanie obowiązku podatkowego ma miejsce z chwilą dokonania czynności podlegających opodatkowaniu niezależnie od świadomości czy winy podatnika. Tym samym zarzut, że brakuje dowodów na świadome działanie, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy”.

Ocena jest swobodna, ale i wszechstronna

To, czy dana okoliczność została udowodniona, ocenia – na podstawie całego zebranego materiału dowodowego – organ podatkowy. Zasada swobodnej oceny dowodów, przyjęta w art. 191 op, zakłada, że „organ podatkowy nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję” (wyrok NSA z 12 maja 2010, I FSK 1289/09).