Forfaiting przy inwestycjach samorządowych

autor: Paweł Gałka

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Nie wolno zwodzić inwestora

Samorządy terytorialne dostrzegły szansę, jaką daje forfaiting. Minister finansów im ją odebrał – uważa adwokat Marcin Piechocki

Samorządy terytorialne skorzystały z możliwości, jakie daje forfaiting przy finansowaniu inwestycji polegających na rozbudowie i modernizacji infrastruktury lokalnej, realizowanych ze środków europejskich przy uczestnictwie środków gminnych. Forfaiting stał się dla samorządów alternatywną wobec kredytów, pożyczek i emisji obligacji komunalnych formą zewnętrznego finansowania planowanych inwestycji.

Usługa finansowa

Forfaiting to usługa finansowa świadczona przez banki lub inne instytucje finansowe. Polega na zakupie (cesji) niewymagalnych należności średnio- i długoterminowych o wartości minimum kilkuset tysięcy dolarów, przed terminem ich płatności, od wierzycieli (dostawców), powstałych poprzez realizację dostaw towarów i usług (np. wykonania robót budowlanych) bez tzw. prawa regresu (czyli żądania zwrotu zapłaconych wcześniej kwot) w stosunku do podmiotu sprzedającego wierzytelność.

Forfaiting daje możliwości rozterminowania wierzytelności (uzyskania karencji w spłacie nawet na kilkanaście lat). Stosowna umowa rozterminowania między dłużnikiem a bankiem lub inną instytucją finansową zawierana jest jako odrębny dokument, np. jako załącznik do umowy cesji.

Za usługę forfaitingu bank pobiera wynagrodzenie w formie odsetek dyskontowych, które są uzależnione od wartości zakupionej wierzytelności oraz oceny ryzyka niewypłacalności dłużnika (tutaj – jednostki samorządu terytorialnego; jst). Dyskonto pomniejsza nominalną wartość należności.

Przedmiotem forfaitingu mogą być różnorodne wierzytelności już istniejące i niewymagalne, bezsporne, zbywalne, niepodlegające potrąceniu, takie jak choćby: kontrakty na wykonanie określonych robót, świadczenie usług, dostawy środków trwałych, a także wierzytelności leasingowe czy wekslowe.

W praktyce operacja forfaitingu realizowanego przez jst sprowadza się do tego, że wykonawca wybrany w drodze przetargu (realizowanego zgodnie z prawem zamówień publicznych) otrzymuje ofertę zrealizowania inwestycji i wynagrodzenie z banku, z którym dana jst zawiera umowę rozterminowania należności na kilkanaście lat.

Samorząd nie jest stroną umowy forfaitingu, a jedynie podmiotem związanym z forfaitingiem. Bank lub inna instytucja finansowa bierze na siebie ryzyko gospodarcze niewypłacalności jst, która nie może zbankrutować.

Kontrowersje

W trakcie realizacji projektów za pomocą forfaitingu wystąpiły pewne kontrowersje dotyczące sposobu ujmowania przez jst wierzytelności związanych z umową forfaitingu we wskaźnikach zadłużenia. Może to mieć istotny wpływ na podejście instytucji forfaitingowych przy ocenie rodzajów ryzyka związanych ze współpracą z samorządami w tym zakresie oraz na same inwestycje.

Jesienią 2009 r. między niektórymi jednostkami samorządu terytorialnego z Dolnego Śląska a Regionalną Izbą Obrachunkową we Wrocławiu zaistniał spór dotyczący wykorzystania metody forfaitingu do sfinansowania inwestycji drogowych przy realizacji projektu „Budowy i modernizacji dróg lokalnych – powiatowych i gminnych". Samorządy te zamierzały w drodze utworzenia wspólnego konsorcjum zmodernizować część lokalnych dróg, ustalając zapłatę za wykonane przez przedsiębiorców prace w systemie wykupu powstałych wierzytelności (na lata 2010 – 2016) wraz z należnymi odsetkami. Uzasadnieniem wyboru tego sposobu finansowania inwestycji był zamiar uniknięcia przekroczenia ustawowych wskaźników maksymalnego zadłużenia (art. 170 ust. 1 – 2 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, DzU z 2005 r., nr 249, poz. 2104 – obecnie art. 74 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, DzU z 2009 r., nr 157, poz. 1240).

Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej we Wrocławiu 4 listopada 2009 r. stwierdziło nieważność uchwały Rady Powiatu w Świdnicy w sprawie omawianego przedsięwzięcia, stwierdzając, że forfaiting zbliżony jest swoimi cechami do umowy pożyczki i tak powinien być traktowany, co w konsekwencji powodowało zaliczenie forfaitingu do państwowego długu publicznego i w efekcie przekroczenie dopuszczalnego ustawowego poziomu zadłużenia, tj. 60 proc. rocznych dochodów jst.