Sąd może badać zapisy programu lojalnościowego

Umowy zawierane na podstawie wzorców nie mogą określać praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami

Sąd Najwyższy w precedensowym wyroku (sygnatura akt I CSK 218/10) uznał, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów może zbadać także wzorce tzw. programów lojalnościowych.

Sprawa jest ważna, bo coraz więcej firm wykorzystuje je jako metodę marketingową, a nie zawsze klient zachęcany do wydawania pieniędzy w tej samej sieci hipermarketów czy stacji benzynowych może uzyskać obiecane bonusy. Wyrok SN otwiera drogę do tzw. abstrakcyjnej kontroli postanowień wszystkich takich programów.

Regulamin to umowa

Sprawa, którą zajmował się SN, dotyczyła regulaminu programu Vitay dla klientów stacji benzynowych PKN Orlen SA. O uznanie licznych postanowień tego regulaminu za niedozwolone klauzule umowne wystąpiło do SOKiK Stowarzyszenie Towarzystwo Lexus. Kwestionowało ono np. zastrzeżone w regulaminie prawo Orlenu do zmiany regulaminu oraz katalogu programu Vitay w dowolnym momencie w czasie jego trwania, prawo wykluczenia z programu za naruszenie regulaminu, a także brak odpowiedzialności w razie zgubienia karty.

SOKiK uznał za niedozwolone w świetle art. 385¹ kodeksu cywilnego 12 z kwestionowanych postanowień. Sąd II instancji uchylił wyrok I instancji co do czterech punktów i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części wyrok zaakceptował.

Sądy obu instancji zakwalifikowały regulamin jako rozszerzoną wersję umowy sprzedaży paliw. I z tego powodu uznały, że może on podlegać ocenie sądu w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

W skardze kasacyjnej Orlen twierdził, że ta kwalifikacja jest błędna. Przekonywał, że program Vitay jest przyrzeczeniem publicznym w rozumieniu art. 919 k.c. W myśl tego przepisu ten, kto przez ogłoszenie publiczne przyrzekł nagrodę za wykonanie oznaczonej czynności, obowiązany jest przyrzeczenia dotrzymać. Jeśli w przyrzeczeniu nie był oznaczony termin wykonania czynności ani nie było zastrzeżenia, że przyrzeczenie jest nieodwołalne, przyrzekający może je odwołać.

Pełnomocnik Orlenu argumentował, że regulamin nie nakłada na uczestnika obowiązku określonego świadczenia, nie jest więc umową, a tylko wzorce umów mogą być przedmiotem oceny w tym postępowaniu.

Dopuszczalna kontrola

SN oddalił skargę kasacyjną Orlenu. Sędzia Zbigniew Kwaśniewski zaznaczył, że regulamin nie jest umową, ale jest ustaloną przez jedną ze stron postacią wzorca umowy stwarzającą węzeł obligacyjny w wyniku umowy sprzedaży.

– Nie wyklucza to jednak możliwości jego abstrakcyjnej kontroli w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone – zaznaczył sędzia.

Sąd Najwyższy nie zgodził się też z twierdzeniem Orlenu, że kwestionowanych postanowień nie można uznać za niedozwolone, bo nie naruszają dobrych obyczajów i nie są rażąco niekorzystne dla klientów. Sąd bowiem poczynił ustalenia, że konkretne postanowienia spełniają wskazane w art. 385¹ k.c. przesłanki uznania ich za niedozwolone i że dotknięte są wadami nadającymi im abuzywny charakter.

PROCEDURA

Jak dochodzić swoich praw

Sprawy o uznanie wzorca umowy za niedozwolony rozpatrywane są w postępowaniu odrębnym unormowanym w art. 479³⁶ – art. 479⁴⁵ kodeksu postępowania cywilnego Rozstrzyga je w I instancji Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Pozew w takiej sprawie może wnieść także organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy rzecznik konsumentów i prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W wyroku uwzględniającym pozew sąd uznaje postanowienia wzorca za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Zakaz ten – po wpisaniu niedozwolonego postanowienia do rejestru prowadzonego przez prezesa UOKiK – obowiązuje nie tylko pozwanego, ale także osoby trzecie.

sygnatura akt I CSK 218/10

Czytaj też "Klient może zaskarżyć program lojalnościowy"

Zobacz też Poradniki konsumenta