Przedsiębiorczy rolnik nie zawsze traci prawo do tańszego ubezpieczenia

źródło: SPINKA

+zobacz więcej zdjęć

Nie każdy rolnik, który ma oprócz gospodarstwa firmę, może płacić składki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wymogi są tu bowiem dość rygorystyczne

Mało kto jednak wie, że niekoniecznie straci on prawo do rolniczego ubezpieczenia, jeśli wykona zlecenie, dzieło czy nawet umowę o pracę. Nawet gdyby tak się stało, to powrót do KRUS przyjdzie mu dużo prościej niż przy prowadzeniu własnego biznesu. Rolnicze ubezpieczenie społeczne jest o wiele tańsze od tego w ZUS (chyba że ktoś dopiero uruchomił firmę i korzysta z ulgi w składkach). Nic więc dziwnego, że niejedna osoba prowadząca gospodarstwo rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny produkcji rolnej woli płacić składki do KRUS.

Problem polega na tym, że zasadniczo KRUS przyjmuje tylko tych rolników, którzy nie są ubezpieczeni w ZUS. Tymczasem od każdej umowy o pracę, zlecenia czy z działalności gospodarczej składki płaci się właśnie do ZUS. Czyżby więc rolnik, który założy firmę, wykona zlecenie bądź podpisze umowę o pracę, tracił bezpowrotnie prawo do opłacania składek w KRUS? Niekoniecznie.

Kiedy poza systemem

Od 1997 r. jest w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników przepis (art. 3a ust. 1), zgodnie z którym ubezpieczenie w KRUS „ustaje z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu” (oczywiście chodzi o ubezpieczenie w KRUS). Kiedy te okoliczności ustają? Otóż zasadą jest, że rolnik płaci składki do KRUS, pod warunkiem że:nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu (czyli nie jest ubezpieczony w ZUS) lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do zasiłku chorobowego ani do świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Tak wynika z art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. w DzU z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm., w skrócie ustawa o usr).

Innymi słowy, gdy na przykład rolnik zaczyna ubezpieczenie w ZUS, wówczas z końcem kwartału wypada z KRUS. Dlaczego z końcem kwartału? Ponieważ składki na ubezpieczenie społeczne rolnicy płacą zawsze za cały kwartał (np. za czwarty kwartał br. już do 31 października br.).

Przykład 1

Pan Jan jest rolnikiem i płaci składki do KRUS. W październiku br. zawarł umowę o pracę. Tym samym od dnia nawiązania stosunku pracy pan Jan zaczyna być obowiązkowo ubezpieczony w ZUS. To powoduje, że jego ubezpieczenie w KRUS ustanie, ale nie od października br., tylko dopiero z końcem IV kwartału br.

Czasami i w ZUS, i w KRUS

Co w takim razie w okresie, gdy trwa jeszcze ubezpieczenie w KRUS (skoro ustaje ono dopiero z końcem kwartału) i jednocześnie rolnik jest już ubezpieczony w ZUS (w naszym przykładzie jest to cały czwarty kwartał br.)? Otóż w tym czasie rolnik jest ubezpieczony podwójnie, tzn. i w ZUS, i w KRUS. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 23 lutego 2005 r. (III UK 213/2004): „Skoro ubezpieczenie z innego tytułu następuje z chwilą spełnienia warunków do objęcia tym ubezpieczeniem, może wystąpić sytuacja, że w niewielkim przedziale czasowym (do końca kwartału) okresy ubezpieczenia rolniczego pokrywają się z innym ubezpieczeniem. (...) Dlatego rolnik podejmujący zatrudnienie w trakcie kwartału następującego po okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega nadal temu ubezpieczeniu do końca kwartału. Po upływie tego kwartału, jeżeli zatrudnienie jest kontynuowane, rolnicze ubezpieczenie społeczne ustaje”.

To samo SN orzekł 3 sierpnia 2006 r. (II UK 254/2005). O tym że nie jest to sytuacja niezgodna z konstytucją, przekonuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 czerwca 2004 r. (P4/03).

Co potem

Powstaje pytanie: co z ubezpieczeniem rolnika, gdy minie kwartał i ustanie ubezpieczenie w KRUS? Wszystko zależy od tego, czy kontynuuje on zatrudnienie, od którego musi płacić składki do ZUS. Jeżeli umowa (o pracę lub zlecenie) trwa nadal, to rolnik nadal jest z tego tytułu ubezpieczony w ZUS.