Gospodarka
Rośnie gospodarka cienia
W Polsce rozszerza się szara strefa. Otwieramy drugą pięćdziesiątkę w rankingu Banku Światowego. Powinniśmy upraszczać podatki i daniny dla państwa
Ponad jedna trzecia światowego PKB jest nieopodatkowana – wynika z najnowszego raportu Banku Światowego. Co więcej, z roku na rok udział szarej strefy w gospodarce rośnie, i to zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się.
Autor badania Friedrich Schneider, austriacki ekonomista od lat badający szarą strefę, przestrzega, że podnoszenie podatków i wprowadzanie nowych regulacji do gospodarki zwiększa skłonność do unikania płacenia podatków. A że podnoszenie danin staje się w Europie coraz popularniejszym sposobem walki ze spowolnieniem i zbyt dużym długiem publicznym, to problem gospodarki nierejestrowanej będzie rósł.
Nasz kraj jest na 52. miejscu wśród 162 państw, które uwzględniono w raporcie (kończącym się na ostatnich dostępnych danych – za 2007 rok), z 28,1-proc. udziałem szarej strefy w PKB. To w przeliczeniu na tegoroczny PKB oznaczałoby ponad 390 mld zł poza oficjalnym obiegiem.
W Polsce szarą strefę szacuje GUS. Według jego ostatnich oficjalnych wyliczeń, także za 2007 r., wytwarzane jest w niej poniżej 15 proc. PKB. To ok. 210 mld zł (także w wartościach za 2010 r.). Ale GUS nie bada tej części nierejestrowanej gospodarki, która wynika z działalności zabronionej przez prawo, czyli przestępczej.
Ekonomiści przestrzegają, że nieuproszczenie przepisów podatkowych i równoczesne podwyższanie stawek VAT może szarą strefę zwiększyć. Nieoficjalnie szacuje się, że pracuje w niej co dziesiąty Polak. A jeszcze więcej osób czerpie częściowe korzyści z pracy nielegalnej, bo oprócz tej opodatkowanej wykonują nieopodatkowaną.
Szara strefa rozwija się głównie w usługach, przede wszystkim w branży budowlanej, rolnictwie i ogrodnictwie, handlu oraz w gastronomii i hotelarstwie. Nierejestrowana praca przeważa na rynku korepetycji oraz opieki na dziećmi i osobami starszymi.
– W Polsce dla małej firmy prawie jednakowe jest ryzyko związane z działalnością w szarej strefie i możliwością pomyłki oraz poniesienia z tego powodu kary finansowej – mówi prof. Elżbieta Mączyńska z SGH. Jej zdaniem do działalności nierejestrowanej bardziej niż wysokie daniny popycha ludzi gąszcz przepisów. Uważa, że propozycje rządu zachowujące cały zagmatwany system różnic w opodatkowaniu sprzyjają gospodarce cienia.
Rząd jako sposób zmniejszania szarej strefy wskazuje tylko zwiększoną fiskalizację. Planuje bowiem ograniczyć ulgi związane z używaniem aut do celów służbowych, zlikwidować zwolnienia z posiadania kas fiskalnych. – To za mało – twierdzi prof. Mączyńska.
Wiktor Wojciechowski, ekonomista fundacji FOR, wskazuje: – Jeśli podatki są wysokie, a świadczenia społeczne łatwo dostępne, to ludzie chętniej pozostają w gospodarce cienia.
Podobnie uważają inni ekonomiści. Przyznają jednak, że dla zmniejszenia szarej strefy znacznie groźniejsze od podnoszenia podatków jest podnoszenie parapodatków, głównie składek i obciążeń pracy.
– Podnoszenie składek powoduje nie tylko wzrost nielegalnego zatrudnienia, ale też ukrywanie wartości sprzedaży, obrotów, kosztów i właściwie większości wyników firmy – tłumaczy Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek, ekspert PKPP Lewiatan.
W naszym regionie najuczciwsi są Czesi. Tam urzędy skarbowe nie otrzymują informacji o niespełna jednej piątej dochodów podatników. Podobnie jest na Słowacji.
Ucieczka od płacenia podatków
W zestawieniu 162 krajów Bank Światowy wskazał,że największe rozmiary ma szara strefa w Gruzji. W 2007 r. (ostatnie dostępne dane) nieopodatkowana część PKB wyniosła tam aż 72,2 proc. Z krajów rozwijających się najuczciwsi są podatnicy singapurscy (szara strefa to 13,7 proc PKB). Niewiele ustępują im Chińczycy i Wietnamczycy. Numerem jeden na świecie pod względem najmniejszej szarej strefy jest Szwajcaria (8,4 proc. PKB). Za nią są USA (9 proc.). W 25 najbogatszych krajach OECD szara strefa to średnio 18,7 proc. PKB. W naszym regionie – średnio 38,1 proc. Zdaniem ekspertów szara strefa będzie się powiększać.
Masz pytanie, wyślij e-mail do autorek d.walewska@rp.pl, a.fandrejewska@rp.pl
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
