Innowiercy na cenzurowanym

źródło: Fotorzepa

Kazimierz Bem

autor: Mirosław Owczarek

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ocen z religii proponuję, by oficjalnie zerwać z fikcją Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa neutralnego światopoglądowo – pisze publicysta protestancki

Trybunał Konstytucyjny rozpatrywał niedawno skargę na wydane w 2007 roku przez ministra Romana Giertycha rozporządzenie nakazujące wliczanie oceny z lekcji religii do średniej. W swoim wyroku stosunkiem głosów 12: 1 trybunał uznał je za zgodne z konstytucją. Choć jeszcze nie udostępniono pełnej treści uzasadnienia, to ustne uzasadnienie opisane przez prasę oraz jego synteza zawieszona na stronie internetowej trybunału pozwala na poczynienie kilku spostrzeżeń.

Bach tylko dla katolików?

Logikę tego wyroku ilustruje wypowiedź sędzi Teresy Liszcz, która miała stwierdzić, że „ktoś, kto nie zna religii katolickiej, nie może w pełni docenić muzyki Bacha”. To, dlaczego trzeba akurat wyznawać katolicyzm, by móc zrozumieć muzykę napisaną przez gorliwego luteranina (jakim był Bach), pozostanie jej tajemnicą. Ale przejdźmy do meritum.

Po pierwsze, Trybunał uznał, że prawo do nauczania religii jest „logiczną konsekwencją” zasady wolności sumienia i wyznania. To prawda, ale z tej zasady w żaden sposób logicznie nie wynika, że nauka religii musi być prowadzona w państwowej szkole, a ocena z niej musi być wliczana do średniej. Tym bardziej trudno zrozumieć taki obowiązek w państwie, które mieni się neutralnym wyznaniowo.

Z zasad wolności sumienia i wyznania oraz państwa neutralnego światopoglądowo najwyżej można wywieść to, że należy unikać stwarzania takich sytuacji, kiedy jedno z wyznań jest faworyzowane kosztem innych.

Na poparcie swojego orzeczenia trybunał przytoczył zasadę współdziałania państwa z Kościołami. Ale w myśl tej zasady najwyżej można pozwolić na to, aby pomieszczenia państwowej szkoły były udostępniane na naukę religii. Potrzeba natomiast dużej prawniczej wyobraźni, aby z niej wywieść obowiązek wliczania do średniej oceny z religii. Przyjęcie, że przeciwne rozwiązanie (religia nie jest nauczana w szkole, a ocena nie jest wliczana do średniej) jest pogwałceniem prawa do wolności sumienia i wyznania, jest zwyczajnie śmieszne. Oznaczałoby to mniej więcej, że kraje, takie jak USA, Kanada, Holandia, Szkocja, Francja i niektóre niemieckie landy, notorycznie łamią wolność sumienia i wyznania.

Jawna dyskryminacja

Po drugie, jeśli trybunał postanowił, że ocena z religii będzie wliczana do średniej to potwierdził w ten sposób, że nadal obowiązywać będzie jej wpisywanie na państwowym świadectwie, które starający się o pracę czy też o przyjęcie na studia pokazują potem obcym sobie osobom. Tym samym trybunał zgodził się na przymuszanie przez państwo swoich obywateli do ujawnienia ich poglądów religijnych.

Takie podejście jest zdecydowanie większym naruszeniem swobody sumienia i wyznania niż niewliczanie oceny z religii do średniej, na co zwróciła uwagę w zdaniu odrębnym prof. Ewa Łętowska. Być może zdaniem trybunału jest to zgodne z polską konstytucją, ale nie jest już zgodne z Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Po trzecie, swoim orzeczeniem polski Trybunał Konstytucyjny świadomie zignorował fakt, że rozporządzenie ministra Giertycha może dyskryminować w sposób pośredni osoby niewierzące albo osoby innego wyznania niż rzymskokatolickie.

Dyskryminacja pośrednia (znana w prawie amerykańskim i unijnym) polega na tym, że ustawodawca tworzy prawo na pierwszy rzut oka dający takie same przywileje wszystkim, którzy spełnią „obiektywne” przesłanki zawarte w ustawie czy rozporządzeniu. Jednak po bliższym przyjrzeniu okazuje się, że owe obiektywne przesłanki spełnia tylko określona grupa rasowa, narodowa lub religijna. Rozporządzenie ministra Giertycha jest tego podręcznikowym wręcz przykładem.

Z jednej strony bowiem do średniej można wliczać nie tylko oceny z religii katolickiej, lecz także z innych religii lub z etyki. Z drugiej zaś strony jest to często fikcja, jak pokazuje znany mi osobiście przypadek.

W dużym mieście wojewódzkim moi współwyznawcy posyłali córkę na religię do punktu katechetycznego, gdzie wystawiono jej stosowną ocenę. Jednak dyrektor liceum, do którego uczęszczała dziewczyna, odmówił wpisania tej oceny do świadectwa. Czy powodowała nim niechęć konkretnie do naszego wyznania czy do innowierców w ogóle, jest sprawą drugorzędną.